Những ngày đầu tháng 5/2026, Đảng ủy, lãnh đạo Báo Công Thương xây dựng Đề án nâng cấp hệ thống dữ liệu Cổng Thông tin Điện tử Bộ Công Thương và đã đề xuất tham mưu nội dung quan trọng liên quan tới an ninh lượng tử trong ngành Công Thương; chỉ đạo xây dựng một tuyến bài tuyên truyền gắn với nhiệm vụ chính trị của ngành. Thật trùng hợp, chỉ ít ngày sau, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã chủ trì buổi làm việc cho ý kiến về Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh”. Đó là lý do và cũng là nguồn cảm hứng quan trọng để nhóm phóng viên Báo Công Thương thực hiện tuyến bài chính luận 5 kỳ mang tên "Dựng áo giáp lượng tử bảo vệ mạch máu an ninh năng lượng quốc gia", góp sức nhỏ bé bảo vệ an ninh năng lượng, mạch máu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc
Năm 2012, tập đoàn dầu khí Saudi Aramco bị mã độc Shamoon xoá sạch dữ liệu trên khoảng 30.000 máy trạm, buộc phải mua gần như toàn bộ ổ cứng có sẵn trên thị trường thế giới để khôi phục vận hành. Vụ việc làm rúng động ngành dầu khí toàn cầu và thay đổi vĩnh viễn cách nhìn về an ninh mạng công nghiệp. 14 năm sau, chính Aramco lại trở thành một trong những tập đoàn đi đầu thế giới về chuẩn bị cho thời đại lượng tử. Hành trình từ nạn nhân thành người dẫn dắt ấy là tấm gương để Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam cùng các đơn vị thành viên soi vào, với điều kiện duy nhất là phải hành động sớm.
Mối đe doạ không còn nằm trong quá khứ hay ở phương xa. Báo cáo của hãng bảo mật Zscaler ghi nhận tấn công mã hoá tống tiền nhằm vào ngành dầu khí toàn cầu tăng tới 935% trong 12 tháng tính đến tháng 4 năm 2025, mức tăng đáng chú ý trong mọi phân ngành công nghiệp [25]. Đáng lo hơn, ba vụ tấn công tiêu biểu trong năm 2025 cho thấy làn sóng này đang áp sát khu vực của chúng ta.
Vụ NightSpire đặc biệt đáng suy nghĩ, bởi nó xảy ra ngay trong khu vực Đông Nam Á. Cảnh báo "có thể xảy ra ở nơi khác" đã chuyển thành "đã xảy ra cách Việt Nam vài giờ bay". Trong khi đó, mặt phơi nhiễm của ngành dầu khí Việt Nam lại đang mở rộng nhanh, khi Petrovietnam vươn sang cả điện gió ngoài khơi và điện khí hoá lỏng.
Mức độ phơi nhiễm của Petrovietnam có thể nhìn theo 5 lớp, mỗi lớp gắn với một cụm tài sản dữ liệu chiến lược.
Hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn cộng lại chi phối khoảng 65% nguồn cung xăng dầu trong nước, nên cấu hình điều khiển của chúng là tài sản đặc biệt nhạy cảm.
Ngày 23/7/1959, trong chuyến thăm Khu công nghiệp dầu khí Baku thuộc Cộng hoà Azerbaijan, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói với các kỹ sư và công nhân dầu khí:
Niềm tin tiên tri ấy của Bác đã thành hiện thực sau hơn nửa thế kỷ. Từ Đoàn Thăm dò Dầu lửa 36 thành lập năm 1961, đến dòng dầu đầu tiên ở mỏ Bạch Hổ năm 1986, rồi cả một ngành công nghiệp dầu khí hùng mạnh hôm nay, tất cả đều bắt nguồn từ khát vọng và lòng tin mà Bác gửi gắm bên những giàn khoan Baku. Đến nay, niềm tin tiên tri ấy còn là một bài học về tự lực: ngành dầu khí Việt Nam được dựng nên bằng ý chí và bàn tay của chính người Việt Nam.
Tinh thần ấy hôm nay đặt ra một yêu cầu mới. Cơ đồ dầu khí mà bao thế hệ đã gây dựng đang được số hoá thành những kho dữ liệu khổng lồ và bảo vệ kho dữ liệu ấy bằng năng lực mật mã của chính mình chính là cách tiếp nối tinh thần tự lực của Bác trong thời đại lượng tử. Để mất những bí mật của ngành dầu khí vào tay đối thủ cũng là hao một phần thành quả mà cả dân tộc đã phải đánh đổi bằng mồ hôi và trí tuệ suốt nhiều thập kỷ.
Câu chuyện của Aramco cho thấy một tập đoàn dầu khí quốc gia hoàn toàn có thể biến rủi ro thành vị thế, nếu biết hành động đúng lúc.
Bài học cho Petrovietnam rất rõ. Việt Nam nên tham gia các diễn đàn quốc tế như Quantum for Energy của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, để học hỏi, kết nối và khẳng định vị thế đồng thời chủ động, tự chủ, tự lực, tự cường trong nghiên cứu về an ninh lượng tử, với hướng đi riêng và sự bảo mật cần thiết như truyền thống tập đoàn vẫn đi trước với tinh thần người lính, tinh thần một đội ngũ, một mục tiêu. Một tập đoàn từng phải gây dựng ngành từ con số không theo lời Bác hoàn toàn có đủ bản lĩnh để đi cùng nhịp với thế giới trong cuộc đua mới này, miễn là không bỏ lỡ thời điểm.
Khung pháp lý cho ngành dầu khí đã sẵn sàng. Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định, bảo đảm an ninh năng lượng là một cấu phần của an ninh quốc gia và giao nhiệm vụ làm chủ công nghệ cho ngành năng lượng [29]. Trên cơ sở đó, đồng chí Lãnh đạo Bộ Công Thương phụ trách lĩnh vực dầu khí đang ở vị thế tham mưu chủ động. Việc cần làm trước hết là chỉ đạo các đơn vị soạn thảo văn bản hướng dẫn chuyên ngành, cụ thể hoá yêu cầu mã hoá hậu lượng tử cho hệ thống điều khiển các nhà máy lọc dầu, mạng đường ống khí, kho cảng khí hoá lỏng và hệ thống phân phối xăng dầu. Quan trọng không kém, yêu cầu mã hoá hậu lượng tử cần được đưa thành điều kiện trong các hợp đồng dài hạn như PSC, GSA, hợp đồng nhập khẩu khí hoá lỏng và hợp đồng xây dựng các dự án mở rộng, bởi đây là cánh cửa thực thi mạnh nhất mà Bộ Công Thương có thể sử dụng ngay với thẩm quyền hiện có.
Trường hợp Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn cần một quy trình riêng, do cấu trúc liên doanh có phần vốn nước ngoài chi phối. Phạm vi dữ liệu chia sẻ với đối tác là vùng giáp ranh chủ quyền số, cần được rà soát kỹ và áp dụng tiêu chuẩn mã hoá phù hợp mà không vi phạm cam kết liên doanh, Ban Cơ yếu Chính phủ làm cơ quan kiểm chứng độc lập. Đây chính là nơi thể hiện rõ nhất sự phối hợp trong một thế trận chung: cơ quan quản lý nhà nước, Petrovietnam và các đơn vị thành viên, lực lượng cơ yếu, công an, đội ngũ kỹ sư, người lao động dầu khí, tất cả cùng đứng chung một chiến tuyến dưới sự lãnh đạo của Đảng.
