Chủ tịch Quốc hội: Luật Phát triển đô thị phải chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển

Chiều 21/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh về dự án Luật Phát triển đô thị.

Tham dự Hội nghị về phía Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội có: Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; các Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Quốc hội: Nguyễn Khắc Định, Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Hồng Diên, Nguyễn Thị Hồng, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh...

Về phía Chính phủ có: Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu... Về phía Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh có: Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH Thành phố Trần Lưu Quang; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Lê Quốc Phong...

Chuyển từ tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển

Phát biểu tại hội nghị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, vừa qua, Bộ Chính trị đã thống nhất đổi tên dự án Luật Đô thị đặc biệt thành dự án Luật Phát triển đô thị; đồng thời, cơ bản đồng ý về nội dung phân quyền cho đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế, bảo đảm phù hợp với quy định của Hiến pháp, pháp luật và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bộ Chính trị cũng giao cho Đảng ủy Chính phủ phối hợp với Đảng ủy Quốc hội, các cơ quan có liên quan tiếp thu ý kiến của Bộ Chính trị để bổ sung, hoàn thiện các tờ trình, hồ sơ tài liệu có liên quan về mô hình tổ chức, cơ chế chính sách đối với khu kinh tế đặc biệt, đảm bảo sự chủ động, linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ nhưng phải phù hợp với Hiến pháp để báo cáo Bộ Chính trị.

Qua nghe báo cáo và và các ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị, Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao sự chuẩn bị tích cực, khẩn trương của Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan đối với dự án Luật. Theo Chủ tịch Quốc hội, việc xây dựng Luật Phát triển đô thị thay cho cách thức mỗi thành phố đề xuất một nghị quyết đặc thù riêng là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng thể chế.

Dự án Luật không chỉ nhằm tạo động lực phát triển cho Thành phố Hồ Chí Minh mà còn phải hình thành khuôn khổ pháp lý chung để các đô thị khác trong cả nước được áp dụng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện. “Đây là dấu mốc chuyển từ tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực

Đề cập yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị đô thị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng thực chất của phân cấp, phân quyền là giao thẩm quyền tại chỗ cho chính quyền đô thị, để địa phương chủ động quyết định chủ trương đầu tư, cấp phép, thu hồi đất và xử lý các vấn đề phát sinh trên địa bàn.

Đây phải được xem là một trong những đột phá lớn của dự án Luật. Nếu chỉ quy định ở mức độ tương tự các cơ chế đã có thì chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, việc trao quyền phải gắn với các tiêu chí cụ thể về năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực và đội ngũ cán bộ chuyên môn, tránh tình trạng trao quyền nhưng địa phương không đủ điều kiện thực thi.

Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. "Trao cơ chế vượt trội phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm độc lập. Cần thiết lập chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị đô thị định kỳ, công khai cho người dân, cho doanh nghiệp, cho Quốc hội và HĐND giám sát. Vấn đề này hết sức quan trọng".

Cùng với đó, cần làm rõ giới hạn pháp lý trong việc chủ động thí điểm các cơ chế mới và có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. “Cán bộ phải quyết đoán, quyết liệt, quyết tâm, nhưng quan trọng nhất là phải quyết làm. Có quyết tâm mà không tổ chức thực hiện thì sẽ không tạo ra sản phẩm”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Thể chế hóa mô hình TOD, phát triển không gian ngầm và không gian trên cao

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là việc thể chế hóa mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng – TOD, gắn với phương thức quy hoạch không gian động. Theo Chủ tịch Quốc hội, dự thảo Luật cần định nghĩa rõ phạm vi, bán kính khu vực phụ cận các nhà ga để áp dụng cơ chế tái thiết đô thị và khai thác quỹ đất hiệu quả. Việc phát triển hệ thống giao thông công cộng, công viên, không gian công cộng và các khu vực đô thị phải được tính toán đồng bộ, có cơ sở pháp lý rõ ràng để địa phương triển khai.

Dự thảo Luật cũng cần nghiên cứu cho phép địa phương đấu giá quyền phát triển không gian ngầm, không gian trên cao tại các nhà ga, nút giao thông thuộc khu vực TOD. Đồng thời, cần có cơ chế thu hồi phần giá trị đất đai tăng thêm do đầu tư hạ tầng mang lại để bổ sung ngân sách và tái đầu tư phát triển hạ tầng đô thị.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan đặc biệt quan tâm đến nội dung này trong quá trình tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự án Luật.

Tạo đột phá về tài chính đô thị

Cho rằng điểm nghẽn lớn hiện nay là các đô thị chưa có cơ chế tự tạo nguồn vốn đầu tư phát triển, còn phụ thuộc nhiều vào ngân sách truyền thống và tín dụng ngân hàng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo Luật phải mở rộng các công cụ huy động nguồn lực.

Trong đó, cần nghiên cứu cơ chế phát hành trái phiếu chính quyền địa phương chuyên biệt, gắn trực tiếp với các dự án hạ tầng quy mô lớn. Bên cạnh đó, có thể thí điểm mô hình quỹ đầu tư phát triển hạ tầng đô thị hoạt động theo nguyên tắc thị trường; mở rộng hợp tác công tư đối với các dự án hạ tầng, chuyển đổi số, trung tâm đổi mới sáng tạo và các nền tảng phục vụ quản trị đô thị.

Dự thảo Luật cũng cần cắt giảm các tầng nấc trung gian, rút ngắn thủ tục đầu tư, cho phép thực hiện song song việc thẩm định quy hoạch, đất đai và môi trường đối với các dự án đô thị chiến lược. Theo Chủ tịch Quốc hội, hiệu quả triển khai dự án hiện nay phụ thuộc rất lớn vào việc tháo gỡ thủ tục, bồi thường, tái định cư và thu hồi đất.

Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, cần đặc biệt quan tâm đến việc di dời, chỉnh trang nhà ở ven sông, kênh, rạch. Đây không chỉ là yêu cầu chỉnh trang đô thị mà còn liên quan trực tiếp đến phòng, chống sạt lở, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Xử lý chồng chéo giữa các luật

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ mối quan hệ giữa Luật Phát triển đô thị với các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước. Dự thảo Luật phải quy định rõ cơ chế thu hồi đất để tái thiết, chỉnh trang đô thị, cải tạo các khu đô thị cũ trên cơ sở tỷ lệ đồng thuận của cộng đồng dân cư, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế lựa chọn nhà đầu tư có cam kết cung cấp hạ tầng xã hội cao hơn quy chuẩn; quy định tỷ lệ ngân sách thu được từ đất đai và phát triển đô thị được giữ lại để tái đầu tư tại địa phương trong một thời hạn ổn định. “Khi cơ chế tài chính thực sự thông thoáng thì Luật Phát triển đô thị mới có thể đi vào cuộc sống và tạo động lực phát triển”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Phát triển đô thị phải xanh, thông minh và bảo đảm an sinh

Bên cạnh các cơ chế về quản trị, tài chính và đầu tư, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự thảo Luật hoàn thiện các tiêu chí về đô thị thông minh, đô thị xanh và bảo đảm an sinh xã hội. Các tiêu chí phải cụ thể, có thể đo lường, đánh giá và tổ chức thực hiện, bảo đảm các đô thị phát triển nhanh nhưng bền vững, hiện đại, xanh, đáng sống và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định, Luật Phát triển đô thị phải đồng thời thực hiện hai mục tiêu: tạo cơ chế đủ mạnh cho Thành phố Hồ Chí Minh phát triển và xây dựng khuôn khổ pháp lý chung để các đô thị khác trong cả nước được thụ hưởng.

Khi Luật được ban hành, không chỉ Thành phố Hồ Chí Minh mà các địa phương như Quảng Ninh, Bắc Ninh và nhiều đô thị khác cũng có thể áp dụng các cơ chế phù hợp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chí.

Chủ tịch Quốc hội cơ bản đồng tình với đề xuất phấn đấu trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Dự án Luật phải được xây dựng theo hướng sau khi ban hành, Thành phố Hồ Chí Minh có thể triển khai ngay, chủ động xây dựng chương trình hành động và tổ chức thực hiện, hạn chế tối đa việc phải chờ đợi các văn bản hướng dẫn.

Nhấn mạnh thời gian chuẩn bị không còn nhiều, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo khẩn trương hoàn thiện dự án Luật, sớm gửi hồ sơ đến Đảng ủy Quốc hội để giao Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tổ chức thẩm tra, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét. Tinh thần xuyên suốt là đổi mới tư duy, chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị và kiến tạo phát triển; xây dựng các cơ chế mạnh mẽ, vượt trội nhưng phải khả thi, minh bạch, có kiểm soát và gắn với trách nhiệm giải trình.