Chống 'tẩy xanh' để giữ niềm tin người tiêu dùng

‘Tẩy xanh’ làm suy giảm niềm tin

Trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh ngày càng gia tăng, người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên và sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp đã lợi dụng xu hướng này để quảng cáo quá mức hoặc sai sự thật về tính “xanh” của sản phẩm.

Hành vi ‘tẩy xanh’ (greenwashing) được hiểu là hành vi cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng về những lợi ích đối với môi trường mà sản phẩm, dịch vụ có thể mang lại. Không chỉ xâm hại quyền lợi người tiêu dùng, hành vi này còn có nguy cơ dẫn tới cạnh tranh không lành mạnh và cản trở mục tiêu phát triển bền vững.

Chia sẻ về thực trạng này, chuyên gia kinh tế, thương mại quốc tế Nguyễn Cảnh Cường cho rằng, “tẩy xanh” không chỉ là vấn đề của marketing mà là một dạng cạnh tranh không lành mạnh, bởi doanh nghiệp sử dụng những tuyên bố môi trường thiếu căn cứ để tạo lợi thế mà không phải đầu tư tương xứng.  Điều này đặc biệt bất công với những doanh nghiệp thực sự đầu tư vào công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, nguyên liệu bền vững, xử lý chất thải hay giảm phát thải. Doanh nghiệp chân chính phải chịu chi phí để “xanh thật”, trong khi doanh nghiệp tẩy xanh chỉ cần “nói xanh”.

Nguy hiểm hơn, tẩy xanh làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với toàn bộ thị trường sản phẩm xanh. Khi người tiêu dùng không còn biết đâu là xanh thật, những doanh nghiệp làm tốt cũng bị ảnh hưởng. “Đã tuyên bố về môi trường thì phải có bằng chứng để chứng minh”. Những tuyên bố như “100% tái chế”, “trung hòa carbon”, “không phát thải” hay “thân thiện với môi trường” cần có tiêu chí, dữ liệu và phương pháp kiểm chứng phù hợp”- ông Cường nhấn mạnh.

Hơn 20 năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng, SaPon Group xác định xanh hóa không phải là chi phí mà là khoản đầu tư chiến lược cho tương lai, là năng lực cạnh tranh cốt lõi giúp doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế. Trao đổi với Báo Công Thương, ông Đỗ Huy Phương - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tập đoàn SaPon cho rằng, tình trạng tẩy xanh là hành vi gian lận thương mại nghiêm trọng, làm sai lệch bản chất của tiêu dùng xanh và đánh mất niềm tin của người tiêu dùng vào các sản phẩm xanh thật sự.

Theo ông Đỗ Huy Phương, tình trạng “tẩy xanh” gây thiệt thòi rất lớn cho người tiêu dùng, làm thiếu minh bạch trong lưu thông hàng hóa và gây ra những hệ lụy không tốt cho đất nước. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người tiêu dùng và sự phát triển của đất nước. Việc làm hàng hóa không minh bạch nguồn gốc chỉ mang lại sự phát triển ngắn hạn chứ không giúp doanh nghiệp phát triển bền vững. “Đặc biệt, hành vi này tác động ngay lập tức đến những doanh nghiệp sản xuất xanh chân chính. Doanh nghiệp tẩy xanh chỉ tốn chi phí truyền thông, bán hàng mà không phải đầu tư tương xứng cho công nghệ, nguyên liệu xanh thực sự”, ông Phương nói.

Tăng cường tính minh bạch trên thị trường

Để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo ông Nguyễn Cảnh Cường, việc ngăn chặn các tuyên bố xanh giả mạo cần được đặt ra cùng với yêu cầu tăng cường tính minh bạch trên thị trường. Về chế tài, cần kết hợp tiền kiểm, hậu kiểm và chứng nhận độc lập. Nhà nước cần hoàn thiện quy định về tuyên bố môi trường, tăng cường giám sát trên thương mại điện tử và mạng xã hội. Với những vi phạm nghiêm trọng, cần áp dụng đồng thời phạt tiền, buộc cải chính, gỡ bỏ thông tin sai và bồi thường khi gây thiệt hại.

Bên cạnh đó, cần phát triển hệ thống tiêu chuẩn, nhãn sinh thái, chứng nhận bên thứ ba và truy xuất dữ liệu, để những doanh nghiệp chân chính có thể chứng minh mình “xanh thật”. Mục tiêu của chống 'tẩy xanh' không phải là hạn chế tiêu dùng xanh, mà là bảo vệ tiêu dùng xanh và bảo vệ những doanh nghiệp thực sự đầu tư cho chuyển đổi xanh. “Xanh phải là giá trị thực, không thể chỉ là màu sắc của bao bì hay một khẩu hiệu quảng cáo”, ông Cường nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, theo ông Đỗ Huy Phương, đối với doanh nghiệp làm ăn bài bản từ đầu tuy vất vả ban đầu nhưng về đường dài sẽ bền vững. Hiện nay, các đối tác lớn quốc tế từ Nhật Bản, Mỹ, Đức khi đến làm việc với SaPon đều rất quan tâm và chỉ hợp tác với những doanh nghiệp “làm thật”. Nhờ làm thật, SaPon đã hợp tác với đối tác Daiso - thương hiệu bán lẻ nổi tiếng hàng đầu Nhật Bản để đưa sản phẩm vào 26 quốc gia, đồng thời đang tiếp tục làm việc với các đối tác tại Đức và Mỹ.

Đặc biệt, ông Đỗ Huy Phương cho biết, việc vượt qua nhiều vòng đánh giá nghiêm ngặt của một đối tác Nhật Bản cho thấy SaPon không chỉ đáp ứng được những chuẩn mực quốc tế, mà còn đủ khả năng xây dựng niềm tin lâu dài với các khách hàng khó tính. Chính sự kiên trì, bền bỉ và định hướng đặt chất lượng lên hàng đầu đã giúp doanh nghiệp này mở ra cánh cửa mới trên thị trường toàn cầu

Vì thế, nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như các doanh nghiệp chân chính, ông Đỗ Huy Phương nêu kiến nghị, cần thiết phải xây dựng và ban hành bộ tiêu chuẩn phân loại xanh quốc gia cho từng ngành hàng tiêu dùng; tăng cường công tác kiểm tra, áp dụng chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc và công khai danh tính các doanh nghiệp đưa ra tuyên bố xanh giả mạo, không có chứng nhận. Đồng thời, cơ quan quản lý cần đẩy mạnh truyền thông, hướng dẫn người tiêu dùng nhận diện các chứng chỉ, tem nhãn sinh thái thật - giả.

Theo Điều 10, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác về một trong các nội dung sau đây: sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ mà tổ chức, cá nhân kinh doanh bán, cung cấp; uy tín, khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh; nội dung, đặc điểm giao dịch giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh; hình ảnh, giấy tờ, tài liệu chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hoặc tổ chức, cá nhân kinh doanh.

Ở góc độ pháp lý, chia sẻ với Báo Công Thương, Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SB LAW nhấn mạnh, để các quy định bảo vệ người tiêu dùng thực sự đi vào đời sống, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cần phải được thực hiện một cách rất quyết liệt. Cụ thể, đối với người tiêu dùng, cần nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình, hình thành thói quen mua bán phải có hóa đơn, chứng từ. Khi bị vi phạm, người tiêu dùng không được im lặng mà phải tiến hành khiếu nại thông qua Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc trực tiếp trên các nền tảng thương mại điện tử.

Đối với các Hiệp hội, cần có cơ chế nâng cao vai trò của các Hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khắc phục tình trạng người dân gửi phản ánh rất nhiều nhưng khó được giải quyết hoặc đáp ứng kịp thời. Đối với cơ quan nhà nước, đội ngũ Quản lý thị trường phải tích cực hỗ trợ người dân. Bởi vì dù là một hàng hóa nhỏ, nhưng nếu nhiều người mua bị xâm phạm thì niềm tin của toàn xã hội đối với thị trường sẽ bị ảnh hưởng. Đối với doanh nghiệp, cần chủ động xây dựng hệ thống tiếp nhận phản ánh, có biện pháp phòng ngừa rủi ro từ xa, coi việc chăm sóc khách hàng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một chính sách quan trọng của công ty chứ không chỉ chờ đến khi xảy ra vi phạm mới để bộ phận pháp chế hay chăm sóc khách hàng vào cuộc.

Trước xu hướng tiêu dùng xanh, chuyển đổi số, ông Nguyễn Cảnh Cường cũng nhấn mạnh, chữ tín trở thành một tài sản kinh tế, bởi một trải nghiệm tốt có thể tạo ra rất nhiều khách hàng, nhưng một vụ việc tiêu cực cũng có thể làm mất niềm tin rất nhanh. Doanh nghiệp trước hết phải coi trung thực và giữ cam kết là nền tảng của kinh doanh: sản phẩm thế nào phải mô tả đúng như thế; giá, phí, nguồn gốc, chính sách đổi trả và bảo hành phải minh bạch. Đây là những yếu tố trực tiếp liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời cũng là cơ sở để doanh nghiệp xây dựng niềm tin trên thị trường.

Còn theo ông Nguyễn Cảnh Cường, doanh nghiệp cũng cần chuyển từ “bán hàng” sang “quản trị quan hệ với khách hàng”. Trách nhiệm của doanh nghiệp không kết thúc khi khách hàng thanh toán, mà kéo dài trong toàn bộ quá trình sử dụng sản phẩm và giải quyết khiếu nại. Cùng với đó, cần xây dựng văn hóa kinh doanh có trách nhiệm trên toàn bộ hệ sinh thái số. Mặt khác, cần tạo động lực kinh tế cho kinh doanh tử tế: hành vi gian dối phải bị xử lý đủ sức răn đe, trong khi doanh nghiệp có uy tín, chất lượng và trách nhiệm phải được thị trường và chính sách khuyến khích.

Văn hóa tiêu dùng không nên chỉ xoay quanh “giá rẻ”, mà phải coi trọng chất lượng, nguồn gốc, trách nhiệm và uy tín của doanh nghiệp. Doanh nghiệp trung thực, thông tin minh bạch, người tiêu dùng lựa chọn đúng sản phẩm và tạo dựng được môi trường cạnh tranh công bằng.