Cấm sử dụng thuốc lá điện tử: Cần sự chung tay của cộng đồng

Thêm chế tài về xử phạt hành vi liên quan thuốc lá điện tử

Ngày 31/5 hằng năm được Tổ chức Y tế thế giới lựa chọn là Ngày Thế giới không thuốc lá. Những năm gần đây, thuốc lá điện tử liên tục trở thành vấn đề được dư luận quan tâm khi các tác hại đối với sức khỏe, đặc biệt trong giới trẻ và học đường, thường xuyên được cảnh báo. Tại Việt Nam, nhiều quy định cụ thể về cấm và xử phạt các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng đã được ban hành nhằm ngăn chặn, kiểm soát tình trạng này.

Ngày 30/11/2024, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15 về cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025.

Ngày 30/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế. Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5/2026, trong đó bổ sung nhiều chế tài xử phạt liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Theo Điều 26 của Nghị định này, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng. Không chỉ người sử dụng, hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý cũng có thể bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng trừ trường hợp người vi phạm là người thân trong gia đình như ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng. Ngoài hình thức xử phạt bằng tiền, người vi phạm còn bị buộc tiêu hủy toàn bộ sản phẩm liên quan.

Dù khung pháp lý ngày càng siết chặt, nhưng ngoài thực tế, thuốc lá điện tử vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Thời gian qua, vì hám lợi, một số đối tượng vẫn lén lút kinh doanh, buôn bán sản phẩm này, trong khi một bộ phận giới trẻ vẫn tiếp tục sử dụng bất chấp các quy định cấm và những tác hại đã nhiều lần được cảnh báo.

Điển hình, ngày 8/4, Đội Quản lý thị trường số 2 phối hợp với Công an phường Cửa Nam liên tiếp phát hiện 2 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử vi phạm. Qua kiểm tra tại phố Lý Thường Kiệt và phố Quang Trung, lực lượng chức năng đã tạm giữ tổng cộng 390 sản phẩm thuốc lá điện tử không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp, trị giá hơn 53 triệu đồng. Toàn bộ số hàng hóa thuộc danh mục Nhà nước cấm kinh doanh và bị tạm giữ để xử lý, tiêu hủy theo quy định.

Khảo sát thực tế trên mạng xã hội cho thấy, thuốc lá điện tử vẫn được một số đối tượng lén lút kinh doanh trong các hội nhóm kín trên mạng xã hội dưới tên gọi “vape”. Chỉ cần gõ từ khóa “vape Hà Nội” trên Facebook, người dùng dễ dàng tiếp cận nhiều fanpage bán thuốc lá điện tử, có những tài khoản có hàng chục nghìn người theo dõi. Một số tài khoản vẫn công khai đăng tải hình ảnh vape, tinh dầu, phụ kiện cùng các lời quảng cáo như “xả hàng giá sốc”, “full màu”, “tặng juice”… nhằm tạo cảm giác đây chỉ là sản phẩm giải trí thông thường thay vì mặt hàng bị cấm.

Cần sự chung tay của toàn xã hội

Có thể thấy, hệ thống pháp luật liên quan đến thuốc lá điện tử tại Việt Nam đang ngày càng hoàn thiện, trong khi các cơ quan chức năng cũng liên tục tăng cường kiểm tra, xử lý nhằm ngăn chặn thuốc lá thế hệ mới len lỏi vào đời sống xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít người trẻ tiếp tục sử dụng thuốc lá điện tử bất chấp những cảnh báo về sức khỏe và quy định pháp luật. Thực tế này cho thấy công tác ngăn chặn thuốc lá điện tử vẫn cần thêm sự vào cuộc đồng bộ từ gia đình, nhà trường và toàn xã hội.

Mới đây, tại lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phối hợp với Bộ Y tế và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức tại Hải Phòng sáng 24/5, ông Nguyễn Minh Triết, Bí thư thường trực Trung ương Đoàn đã nêu lên thực trạng, các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá thế hệ mới đang được “khoác lên vẻ ngoài hiện đại, thời thượng” nhằm đánh lừa nhận thức của giới trẻ, che giấu bản chất gây nghiện và những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe.

Theo ông Nguyễn Minh Triết, thanh niên không chỉ là đối tượng cần được tuyên truyền mà còn phải trở thành lực lượng tiên phong trong phòng, chống tác hại của thuốc lá, xây dựng môi trường học đường, công sở và không gian công cộng không khói thuốc.

Từ góc độ y tế, TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, bày tỏ mong muốn thế hệ trẻ tiếp tục phát huy vai trò xung kích trong xây dựng lối sống lành mạnh, nói không với thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Đền Lừ, TP. Hà Nội cho rằng hiện nay nhiều đối tượng đang tìm cách quảng bá, lôi kéo học sinh tiếp cận thuốc lá điện tử thông qua mạng xã hội hoặc các sản phẩm có hình thức bắt mắt, dễ gây tò mò với lứa tuổi học sinh.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai cũng cho rằng, ngoài công tác tuyên truyền trong trường học, phụ huynh cần quan tâm hơn đến việc con em tiếp xúc với các hội nhóm trên mạng xã hội, nơi thuốc lá điện tử vẫn đang được quảng bá dưới nhiều hình thức hấp dẫn giới trẻ. “Khi nhận thức thay đổi thì hành vi mới thay đổi bền vững. Nếu chỉ cấm hoặc xử phạt mà thiếu giáo dục, thiếu đồng hành thì rất khó giải quyết tận gốc vấn đề”, bà Mai nhấn mạnh.

Khoản 2 Điều 26 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình, trừ trường hợp người vi phạm là người thân trong gia đình như ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng.