Cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi: Siết chặt thực thi, chấm dứt 'nhờn luật'

Từ ngày 15/5/2026, các đại lý bán buôn, bán lẻ thuốc lá sẽ phải tuân thủ chặt chẽ hơn các quy định liên quan đến việc bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Theo đó, khoản 1 Điều 25 của Nghị định này quy định, hành vi không có biển thông báo “không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi” tại điểm bán của đại lý bán buôn, đại lý bán lẻ thuốc lá sẽ bị phạt tiền từ 1 đến 3 triệu đồng.

Khoản 2 Điều 25 quy định phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng đối với hành vi bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

Ngoài ra, cùng mức phạt này còn áp dụng đối với hành vi trưng bày quá một bao hoặc một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại điểm bán lẻ; bán thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, khoản 3 Điều 25 còn quy định hình thức xử phạt bổ sung là đình chỉ hoạt động kinh doanh có liên quan đến hành vi vi phạm trong thời hạn từ 1 đến 3 tháng đối với các hành vi thuộc khoản 2 Điều này.

Đối với hành vi bán thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì, cơ sở vi phạm còn bị buộc thu hồi và loại bỏ yếu tố vi phạm; trường hợp không thể loại bỏ thì buộc tiêu hủy theo quy định.

Quy định mới cho thấy trách nhiệm của người bán thuốc lá không còn dừng ở việc treo biển cảnh báo mang tính hình thức, mà đã được gắn trực tiếp với nghĩa vụ kiểm soát người mua và tuân thủ quy định pháp luật trong quá trình kinh doanh.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Đền Lừ, TP. Hà Nội cho rằng, quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi thực tế không mới, nhưng việc thực thi trong thời gian dài vẫn còn nhiều lỗ hổng.

“Nhiều cửa hàng vẫn bán theo kiểu không hỏi tuổi, thậm chí học sinh có thể mua rất dễ dàng. Việc yêu cầu treo biển không bán cho người dưới 18 tuổi là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là kiểm tra, giám sát thực tế”, bà Mai nhấn mạnh.

Theo bà Mai, khu vực quanh trường học hiện vẫn tồn tại không ít hàng quán bán thuốc lá cho học sinh mà thiếu sự kiểm soát hiệu quả. Khi chế tài xử phạt được quy định cụ thể hơn, trách nhiệm của người kinh doanh cũng sẽ được đặt ra rõ ràng hơn.

Cần kiểm tra thực chất

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về góc độ pháp lý, luật sư Lê Văn Lên, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc quy định rõ mức xử phạt đối với hành vi bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi là cần thiết nhằm tăng tính răn đe và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác kiểm tra, xử lý.

Theo luật sư Lê Văn Lên, quy định cấm bán thuốc lá cho trẻ vị thành niên đã tồn tại nhiều năm trong pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, việc giám sát tại các điểm bán lẻ vẫn chưa thực sự hiệu quả, dẫn tới tình trạng nhiều cửa hàng bán thuốc lá khá dễ dãi cho học sinh, thanh thiếu niên.

“Điểm đáng chú ý của Nghị định lần này là không chỉ quy định mức phạt bằng tiền mà còn bổ sung hình thức đình chỉ hoạt động kinh doanh có liên quan đến hành vi vi phạm. Điều này tạo áp lực tuân thủ lớn hơn đối với các điểm bán thuốc lá”, luật sư Lê Văn Lên phân tích.

Theo ông, cùng với việc ban hành chế tài xử phạt, cần tăng cường tuyên truyền để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người bán thuốc lá trong việc kiểm soát độ tuổi người mua. Trường hợp cơ sở kinh doanh vẫn cố tình bán thuốc lá cho học sinh, người chưa đủ 18 tuổi hoặc buông lỏng kiểm soát thì cần bị xử lý nghiêm theo quy định nhằm bảo đảm tính răn đe và hiệu quả thực thi pháp luật.

Ghi nhận của phóng viên Báo Công Thương cho thấy, đến thời điểm hiện tại, không ít điểm bán thuốc lá nhỏ lẻ, việc treo biển “không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi” vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Không ít cửa hàng vẫn bán thuốc lá theo thói quen cũ, trong khi việc kiểm soát độ tuổi người mua chủ yếu dựa vào cảm tính.

Tại đại lý Hiền Phòng ở xã Hòa Phú (Hà Nội), thời điểm phóng viên ghi nhận, cửa hàng vẫn chưa treo biển thông báo theo quy định mới. Trực tiếp bán hàng tại đại lý, bà Phạm Thị Hiền cho biết, đã nắm được quy định không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP và sẽ chấp hành nghiêm khi quy định có hiệu lực.

Theo bà Hiền, cửa hàng sẽ thực hiện treo biển thông báo theo đúng quy định, đồng thời chú ý hơn đến độ tuổi người mua để tránh vi phạm. “Quy định giờ đã rất rõ nên người bán cũng phải cẩn trọng hơn trong quá trình bán hàng”, bà Hiền cho biết.

Để quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi phát huy hiệu quả trong thực tế, nhiều ý kiến cho rằng bên cạnh chế tài xử phạt cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của học sinh và trách nhiệm của người bán.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Đền Lừ cho rằng, việc xử phạt chỉ là một phần của giải pháp, bởi để hạn chế tình trạng học sinh tiếp cận thuốc lá cần có sự phối hợp đồng bộ từ nhà trường, gia đình và xã hội. “Học sinh cần được hiểu rõ tác hại của thuốc lá, chứ không chỉ sợ bị cấm hay bị xử phạt. Khi nhận thức thay đổi thì hành vi mới thay đổi lâu dài”, bà Mai chia sẻ.

Có thể thấy, việc bổ sung các chế tài cụ thể tại Nghị định số 90/2026/NĐ-CP sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của các điểm bán thuốc lá, đồng thời tăng tính răn đe đối với hành vi bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Tuy nhiên, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh việc xử lý vi phạm cần có sự kiểm tra thường xuyên, thực chất của các cơ quan chức năng; sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác tuyên truyền, giáo dục; cùng với đó là ý thức chấp hành pháp luật từ chính người kinh doanh thuốc lá.

Khoản 2 Điều 26 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình, trừ trường hợp người chứa chấp là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người vi phạm.