An toàn bữa ăn bán trú: Kiểm soát từ nguồn cung đến bàn ăn

An toàn thực phẩm trong bữa ăn bán trú đang đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quá trình cung ứng thực phẩm vào trường học, từ lựa chọn nhà cung cấp, nguồn gốc nguyên liệu đến vận chuyển, bảo quản và chế biến. Đây không chỉ là trách nhiệm của đơn vị cung cấp suất ăn hay nhà trường mà còn đòi hỏi sự phối hợp của cơ quan chức năng và sự tham gia giám sát của phụ huynh.

Việc minh bạch thông tin, tăng cường truy xuất nguồn gốc và duy trì cơ chế giám sát thường xuyên là những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm chất lượng bữa ăn bán trú, bảo vệ sức khỏe học sinh và góp phần thực hiện mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Minh bạch nguồn thực phẩm, tăng giám sát bữa ăn bán trú

Theo thông tin được Sở Y tế Hà Nội công bố tháng 8/2026, thành phố có 3.388 cơ sở giáo dục tổ chức bữa ăn bán trú, với hơn 1,26 triệu học sinh tham gia. Trong đó, 2.781 cơ sở tổ chức nấu ăn tại trường, còn 607 cơ sở sử dụng suất ăn sẵn được cung cấp từ bên ngoài.

Quy mô này cho thấy việc bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học liên quan đến số lượng lớn người sử dụng, đồng thời đặt ra yêu cầu quản lý đối với nhiều mô hình cung ứng khác nhau.

Với bếp ăn được tổ chức tại trường, nguyên liệu cần được kiểm soát từ khâu giao nhận đến bảo quản và chế biến. Trong khi đó, đối với suất ăn chế biến sẵn từ bên ngoài, điều kiện vận chuyển, thời gian giao hàng và bảo quản trước khi phục vụ cũng là những yếu tố cần được giám sát.

Thực tế cho thấy, những băn khoăn của phụ huynh về công tác đảm bảo an toàn trong bữa ăn bán trú không chỉ tập trung vào thực đơn hay định lượng suất ăn mà còn liên quan đến cách thức thực phẩm được cung cấp và vận chuyển.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Lê Thị Loan, nguyên Phó Trưởng khoa Giáo dục, Học viện Quản lý Giáo dục, nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát bữa ăn bán trú trên toàn bộ quá trình cung ứng.

“Phụ huynh cần được tiếp cận thông tin liên quan đến thực đơn, định lượng, nguồn gốc thực phẩm, quá trình chế biến và thời gian phục vụ. Bữa ăn không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về số lượng, dinh dưỡng mà còn phải được giao đúng giờ, bảo đảm an toàn thực phẩm”, bà Loan nói.

Ý kiến này đặt ra vấn đề về tính minh bạch trong hoạt động cung cấp thực phẩm cho trường học. Khi lựa chọn nhà cung cấp, việc xem xét hồ sơ pháp lý và các cam kết chất lượng là cần thiết, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn hoạt động kiểm tra thực tế.

Đối với các đơn vị cung ứng, bảo đảm an toàn thực phẩm không dừng ở việc giao hàng đúng số lượng. Trách nhiệm còn bao gồm duy trì điều kiện bảo quản phù hợp, tổ chức vận chuyển bảo đảm vệ sinh, cung cấp thông tin về nguồn hàng và phối hợp truy xuất khi phát sinh sự cố.

Ở khâu tiếp nhận, nhà trường và đơn vị tổ chức bếp ăn cần kiểm tra thực phẩm theo quy trình, không chỉ dựa vào sự quen thuộc với nhà cung cấp. Việc ghi nhận đầy đủ thông tin giao nhận cũng là cơ sở để xác định trách nhiệm khi có vấn đề xảy ra.

Như vậy, an toàn bữa ăn bán trú phải được bảo đảm ngay từ khâu lựa chọn nguồn hàng. Một suất ăn được chế biến đúng quy trình vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro nếu nguyên liệu đầu vào không được kiểm soát đầy đủ.

Ủng hộ việc nhà trường thành lập đoàn giám sát bếp ăn bán trú với sự tham gia của đại diện phụ huynh, chị Hà Phương Loan, có con học tiểu học tại Hà Nội cho rằng, đây là cách làm thiết thực, góp phần tăng tính minh bạch trong công tác tổ chức bữa ăn cho học sinh.

“Tôi rất ủng hộ việc phụ huynh được tham gia đoàn giám sát bếp ăn bán trú của nhà trường. Khi trực tiếp tìm hiểu quy trình tiếp nhận thực phẩm, điều kiện bảo quản, chế biến và chia suất ăn, chúng tôi sẽ có thêm cơ sở để yên tâm về bữa ăn của con. Tôi cho rằng, hoạt động này cần được phụ huynh duy trì thường xuyên, có sự phối hợp chặt chẽ với nhà trường thay vì chỉ thực hiện khi có phản ánh hoặc xảy ra sự cố”, chị Phương Loan cho hay.

Tăng giám sát, chủ động phòng ngừa rủi ro

Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát hợp đồng với đơn vị cung cấp thực phẩm, suất ăn; công khai thông tin nhà cung cấp để phụ huynh và xã hội tham gia giám sát. Trường hợp phát hiện vi phạm, các cơ sở giáo dục phải chấm dứt hợp đồng và phối hợp cơ quan chức năng xử lý theo quy định.

Ông Hoàng Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, an toàn thực phẩm trường học luôn được ngành giáo dục quan tâm bởi tác động trực tiếp đến sức khỏe người học và hoạt động dạy, học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo rất chú trọng việc thực hiện các quy định về an toàn thực phẩm, tăng cường tuyên truyền, kiểm tra và phối hợp giữa ngành giáo dục với cơ quan y tế. Cùng với đó là yêu cầu phát huy vai trò giám sát của gia đình, nhà trường và xã hội. Đáng chú ý, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục được nhấn mạnh trong công tác quản lý, tổ chức bữa ăn và xử lý những vấn đề phát sinh.

Tại Hà Nội, năm học 2026-2027, công tác quản lý bữa ăn bán trú được triển khai theo hướng tăng cường kiểm soát toàn chuỗi. Cùng với hoạt động kiểm tra trực tiếp, Hà Nội đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý bữa ăn bán trú thông qua hệ thống HanoiCheck. Hệ thống được xây dựng nhằm số hóa thông tin về nhà cung cấp, nguồn gốc thực phẩm, quá trình giao nhận nguyên liệu, kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn. Việc kết nối, chuẩn hóa dữ liệu được kỳ vọng nâng cao hiệu quả quản lý, tạo thuận lợi cho công tác kiểm tra, truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng thực phẩm học đường.

Đánh giá tích cực về việc ứng dụng HanoiCheck trong quản lý bữa ăn bán trú, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Phương Ngân, Hiệu trưởng Trường Mầm non Ngôi Sao Xanh cho hay: “Chúng tôi ủng hộ việc triển khai HanoiCheck bởi hệ thống giúp nhà trường quản lý thông tin về đơn vị cung cấp, nguồn gốc thực phẩm thuận tiện hơn cho việc kiểm tra, truy xuất khi cần thiết. Đặc biệt, khi thông tin được công khai và cập nhật thường xuyên, phụ huynh cũng có thêm cơ sở để giám sát, đồng hành cùng nhà trường trong việc bảo đảm an toàn bữa ăn cho học sinh”.

Tại Lào Cai, chuyển đổi số cũng được triển khai nhằm tăng tính công khai trong quản lý bữa ăn học đường. Theo đó, vừa qua, địa phương này tổ chức triển khai thí điểm Bản đồ an toàn thực phẩm trường học (SchoolFoodSafe Map), tích hợp thông tin về các trường có bếp ăn tập thể, đơn vị cung cấp suất ăn và thực đơn hằng ngày. Hệ thống hỗ trợ số hóa quy trình kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn, ghi nhận nguồn nguyên liệu, thời gian chế biến và điều kiện bảo quản. Qua đó, cơ quan chức năng có thêm công cụ theo dõi, truy xuất thông tin, trong khi phụ huynh có thêm kênh giám sát bữa ăn của con.

Việc ứng dụng công nghệ tại Hà Nội và Lào Cai cho thấy xu hướng chuyển từ quản lý hồ sơ phân tán sang kết nối, minh bạch dữ liệu trong chuỗi cung ứng thực phẩm học đường. Tuy nhiên, các nền tảng số chỉ phát huy hiệu quả khi thông tin được cập nhật chính xác, thường xuyên và gắn với hoạt động kiểm tra thực tế, qua đó góp phần chủ động phòng ngừa rủi ro, bảo vệ sức khỏe học sinh.

Bảo đảm an toàn thực phẩm trong bữa ăn bán trú đòi hỏi sự kiểm soát xuyên suốt từ nguồn cung đến bàn ăn, gắn với trách nhiệm của nhà trường, đơn vị cung ứng và cơ quan quản lý. Cùng với ứng dụng công nghệ, việc phát huy vai trò giám sát của phụ huynh sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, chủ động phòng ngừa rủi ro, bảo vệ sức khỏe học sinh và cộng đồng.