6 dự án luật ngành Công Thương: Dấu ấn đột phá về thể chế

Đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn

Công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật của Bộ Công Thương trong nhiệm kỳ 2021 - 2025 đã có nhiều đột phá. Chất lượng xây dựng pháp luật ngày càng được nâng cao. Mức độ hoàn thiện về mặt nội dung cũng như kỹ thuật lập pháp của các văn bản pháp luật phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, yêu cầu quản lý nhà nước trong ngành Công Thương và các định hướng của Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị.

Trong bối cảnh nhiều quyết sách lớn được Đảng, Nhà nước ban hành mang tính cách mạng, đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới cao hơn, Bộ Công Thương đã chủ trì rà soát, nghiên cứu xây dựng và trình Chính phủ để trình Quốc hội thông qua 6 dự án luật quan trọng có tác động lớn tới kinh tế - xã hội gồm: Luật Dầu khí năm 2022, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, Luật Điện lực năm 2024, Luật Hóa chất năm 2025; Luật sửa đổi một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và Luật Thương mại điện tử năm 2025.

Ở mỗi thời điểm ban hành, các luật đều đáp ứng đúng và trúng yêu cầu của thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo động lực quan trọng cho phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng của nền kinh tế.

Cụ thể, Luật Dầu khí năm 2022 gồm 11 chương, 69 Điều (có hiệu lực từ ngày 1/7/2023). Việc xây dựng Luật bảo đảm quan điểm thể chế hóa các quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước, tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước đối với các điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí; đồng thời bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế.

Điểm mới cơ bản của Luật đó là đã bổ sung chính sách về điều tra cơ bản về dầu khí là hoạt động điều tra, khảo sát ban đầu nhằm đánh giá tiềm năng, triển vọng dầu khí làm căn cứ cho việc định hướng hoạt động tìm kiếm thăm dò dầu khí (từ Điều 10 đến Điều 14, Chương II). Bổ sung, hoàn thiện các quy định về hợp đồng dầu khí theo hướng thuận lợi, linh hoạt hơn cho nhà thầu (từ Điều 26 đến Điều 41, Chương IV).

Bên cạnh đó, bổ sung chính sách ưu đãi đặc biệt áp dụng đối với các lô, mỏ dầu khi thông qua hợp đồng dầu khí nhằm tăng cường thu hút đầu tư vào hoạt động dầu khí (các Điều 53 và 54, Chương VI); Bổ sung chính sách về khai thác tài nguyên đối với mỏ dầu khí khai thực tận thu nhằm tạo cơ chế đột phá, mang lại nguồn thu cho ngân sách nhà nước (Điều 41, Chương IV và Điều 55, Chương VI).

Tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. So với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, Luật năm 2023 đã bổ sung một số quyền mới của người tiêu dùng như: Quyền được tạo điều kiện lựa chọn tiêu dùng lành mạnh và bền vững; quyền yêu cầu tổ chức hoặc hỗ trợ thương lượng để giải quyết tranh chấp phát sinh. Luật làm rõ khái niệm về tiêu dùng bền vững, quy định các hoạt động thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng bền vững và quy định trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp trong việc thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Đặc biệt, nội dung về "bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng dễ bị tổn thương” là quy định rất mới. Theo đó, Luật xác định rõ 7 nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương và quy định một số trách nhiệm áp dụng cơ chế giải quyết khiếu nại, tranh chấp theo quy định của pháp luật phù hợp với từng đối tượng người tiêu dùng dễ bị tổn thương.

Dấu ấn tiếp theo trong công tác xây dựng pháp luật của ngành Công Thương trong nhiệm kỳ này phải nhắc đến Luật Điện lực năm 2024 với 9 Chương và 81 Điều, trong đó, quy định về điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới là nội dung hoàn toàn mới.

Có hiệu lực kể từ ngày 1/2/2025, Luật Điện lực (sửa đổi) đã quán triệt đầy đủ và thể chế hóa theo đúng tinh thần Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Luật đã bao quát được các chính sách lớn như quy hoạch điện lực, thị trường điện và phát triển năng lượng tái tạo, bảo đảm đồng bộ với các luật liên quan, bổ sung nhiều quy định để tháo gỡ những điểm nghẽn đã tồn tại trong thời gian dài, như cơ chế thực hiện các dự án điện khẩn cấp; làm rõ cơ chế xử lý, thay thế đối với các dự án điện chậm tiến độ.

Tương tự, Luật Hóa chất 2025 với những nội dung đổi mới, tháo gỡ được những “nút thắt” trong phát triển ngành công nghiệp hoá chất, tạo không gian thuận lợi để ngành công nghiệp hoá chất phát triển và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế - xã hội, hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030.

Đáng chú ý, Luật Hóa chất đã bổ sung các quy định về chiến lược phát triển ngành công nghiệp hóa chất (Điều 4): Làm rõ về mục tiêu, yêu cầu, nội dung, thời kỳ lập chiến lược; dự án hóa chất (Điều 5): Yêu cầu dự án hóa chất phải đáp ứng các quy định về khoảng cách an toàn, tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn, lựa chọn công nghệ, thiết bị hướng tới phát triển xanh, bền vững, thân thiện môi trường.

Dự án đầu tư thuộc lĩnh vực công nghiệp hóa chất trọng điểm có quy mô vốn và tiến độ giải ngân theo quy định của Chính phủ sẽ được hưởng các hình thức ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt. Quy định nêu trên góp phần khuyến khích phát triển ngành công nghiệp hóa chất thành ngành công nghiệp nền tảng, cung cấp nguyên liệu cho các ngành kinh tế trọng điểm, hướng tới nền kinh tế độc lập, tự chủ…

Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng khung pháp lý mới, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế gắn với an ninh năng lượng và bảo vệ môi trường. Với nhiều điểm mới mang tính đột phá, Luật sửa đổi sẽ giúp Việt Nam kịp thời tận dụng, thu hút và huy động được các nguồn lực quốc tế để hỗ trợ, thúc đẩy quá trình đầu tư tiết kiệm năng lượng, đạt được các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, đưa quốc gia tiến vào kỷ nguyên vươn mình theo hướng chuyển dịch xanh - tương lai xanh.

Mới đây nhất, ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử, trong đó có nhiều quy định quan trọng liên quan trực tiếp đến hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới. Luật Thương mại điện tử có một chương riêng về thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài. Trong đó, Luật xác định rõ nền tảng thương mại điện tử có hoạt động tại Việt Nam, không chỉ dựa trên tiêu chí vị trí đặt máy chủ như trước đây, mà dựa vào mức độ tham gia thị trường và mức độ hướng tới người tiêu dùng Việt Nam.

Luật cũng lần đầu tiên đưa vào quản lý các mô hình mới như livestream bán hàng và tiếp thị liên kết (affiliate), áp dụng cho cả hoạt động trong nước và xuyên biên giới. Các hoạt động này phải thực hiện xác thực, lưu trữ hình ảnh và âm thanh tối thiểu 1 năm, dừng phát hoặc gỡ bỏ khi có vi phạm, và cung cấp thông tin theo yêu cầu của cơ quan quản lý.

Thể hiện vai trò chủ động, tích cực

Quá trình xây dựng các Luật đã được Bộ Công Thương bám sát những quan điểm, chỉ đạo của Đảng tại Kết luận 19-KL/TW và Nghị quyết, Kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các định hướng của Nhà nước trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong từng lĩnh vực của Bộ Công Thương đảm bảo quyền tự do kinh doanh, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Theo Bộ Công Thương, công tác xây dựng pháp luật nói chung, xây dựng các Luật, giai đoạn 2021 - 2025 trong ngành Công Thương gắn với nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV (2021 - 2026) với mục tiêu rõ ràng là tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về pháp luật, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và bình đẳng cho mọi tổ chức, doanh nghiệp, người dân phát triển sản xuất, kinh doanh. Từ đó, cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các luật được Bộ Công Thương xây dựng trình cấp có thẩm quyền ban hành trong giai đoạn 2021 - 2025 đã thể chế hóa quyền tự do kinh doanh của các cá nhân trong tất cả các ngành nghề mà pháp luật không cấm, đảm bảo công khai, minh bạch, tôn trọng quyền bình đẳng của các doanh nghiệp, không phân biệt hình thức sở hữu, phù hợp với bối cảnh mới, lấy quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân là trung tâm, đảm bảo phù hợp với các cam kết quốc tế.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - đoàn Hải Phòng đánh giá, trong công tác xây dựng thể chế, Bộ Công Thương luôn thể hiện tinh thần tích cực, chủ động trong việc trình các dự án luật thuộc lĩnh vực phụ trách, nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc về thể chế, đồng thời điều chỉnh các vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Kỳ vọng vào Luật Điện lực (sửa đổi) sẽ tạo ra những bước phát triển đột phá mới cho ngành điện, bà Nguyễn Thị Việt Nga nêu rõ, dự án Luật này đã được sửa đổi toàn diện, đồng bộ các quy định của pháp luật theo hướng vừa bảo đảm kế thừa các quy định “đã chín, đã rõ, được đa số đồng tình và đã được kiểm chứng qua thực tiễn”; bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, gây vướng mắc, cản trở; bổ sung, phát triển các quy định mang tính nguyên tắc, nền tảng phù hợp với tình hình mới gắn với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Đáng chú ý, trong Luật đã nêu rõ “đầu tư xây dựng và vận hành dự án nhà máy điện hạt nhân” và “quy hoạch phát triển điện hạt nhân phải gắn liền, đồng bộ, phù hợp với quy hoạch phát triển điện lực để bảo đảm mục tiêu an ninh cung cấp điện”.

Tại tọa đàm “Bộ Công Thương đổi mới tư duy, đột phá thể chế pháp luật: Đưa Nghị quyết 66-NQ/TW vào cuộc sống”, bà Trần Thị Mai Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công Thương cho biết, Ủy ban đã triển khai nhiều hoạt động nhằm đưa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đi vào thực chất.

Từ xây dựng pháp luật như: Sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; ban hành Thông tư 42/2025/TT-BCT quy định về danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu và có hiệu lực từ 1/7/2025, đến công tác thực thi gồm kiểm tra doanh nghiệp lớn, xử lý phản ánh đột xuất, hỗ trợ địa phương triển khai luật và vận hành hiệu quả tổng đài 1800.6838.

Bà Nguyễn Thị Phương Liên, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác Xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp cũng đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công Thương trong đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

Theo bà Nguyễn Thị Phương Liên, Bộ Công Thương có 3 "điểm sáng" nổi bật trong công tác này, đó là: Nhận thức sâu sắc về vai trò của thể chế, coi đó là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu; định hướng lập pháp rõ nét, bám sát thực tiễn và yêu cầu đổi mới tư duy pháp luật trong những lĩnh vực có tác động mạnh; chất lượng văn bản ngày càng nâng cao, thể hiện qua tỷ lệ thông qua cao tại Quốc hội, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thủ tục hành chính được đơn giản hóa.

Việc Bộ Công Thương hoàn thiện hệ thống pháp luật theo tinh thần của Kết luận 19-KL/TW và Nghị quyết kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các định hướng của Nhà nước đã hỗ trợ tích cực cho công tác cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật cũng đã được thay đổi theo hướng thực chất, hướng tới tính khả thi và nâng cao vai trò tham gia của các tổ chức, cá nhân vào quá trình xây dựng văn bản, tạo nhiều hiệu ứng tốt từ xã hội.