Tin Khu Vực 
Nguồn cung cho sản xuất phân bón bị gián đoạn
Ngày 18/3 vừa qua, Israel tiến hành không kích vào mỏ khí South Pars, mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới, do Iran và Qatar cùng khai thác. Cuộc tấn công lập tức khiến thị trường năng lượng biến động mạnh và đặt ra nguy cơ khủng hoảng phân bón toàn cầu, tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực.
Theo một số nguồn tin quốc tế, vụ tấn công khiến một phần sản lượng khí South Pars bị hao hụt, buộc Iran phải cắt giảm xuất khẩu và ưu tiên nhu cầu trong nước. Đáp trả, Iran tiến hành các đợt tấn công vào các cơ sở năng lượng tại Qatar, Saudi Arabia và UAE. Tờ Financial Times ghi nhận rằng tổ hợp khu công nghiệp Ras Laffan của Qatar - trung tâm LNG lớn nhất thế giới đã bị hư hại nặng nề.
Vị trí mỏ South Pars và một số cơ sở năng lượng bị tập kích trong ngày 18/3. Đồ họa: Guardian
Các cuộc tấn công cũng ảnh hưởng tới nhà máy xử lý khí Habshan (UAE), mỏ dầu Bab và các nhà máy lọc dầu tại Riyadh (Saudi Arabia), buộc nhiều cơ sở phải tạm dừng hoạt động.
Gián đoạn tại South Pars, nơi đang là nguồn cung chiếm 70 - 80% khí đốt nội địa của Iran, làm dấy lên lo ngại rằng nguồn khí phục vụ sản xuất Ammonia và Urê sẽ thiếu hụt.
Cú sốc năng lượng lập tức lan sang thị trường phân bón. Theo Reuters, tại Brazil, giá Urê đã được ghi nhận có mức tăng đáng kể chỉ sau ít ngày dưới tác động trực tiếp từ cuộc xung đột. Cụ thể, StoneX báo cáo giá urê giao cho Brazil đã tăng khoảng 35% chỉ trong vòng hai tuần. Nông dân buộc phải tìm các loại phân bón thay thế rẻ hơn, trong khi một số nhà cung cấp tạm ngừng bán để chờ giá cao hơn. Theo số liệu mới nhất từ tổ chức StoneX, giá nhập khẩu Urê giảm 33% trong hai tháng đầu năm, trong khi Ammonium Sulfate tăng 19%.
Chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu hiện đang phải đối mặt với 'rủi ro kép': sự đứt gãy nguồn nguyên liệu khí đầu vào và áp lực tăng giá phi mã. Không dừng lại ở những con số kinh tế, hệ lụy của nó còn vươn xa hơn tới bàn ăn của hàng triệu người. Trả lời phỏng vấn hãng tin Reuters, ông Svein Tore Holsether, CEO của tập đoàn phân bón Yara, đã đưa ra cảnh báo: “Việc tấn công vào hạ tầng khí đốt có thể gây tác động nghiêm trọng đến nguồn cung lương thực toàn cầu nếu chiến tranh tiếp tục kéo dài”.
Rủi ro tại các tuyến hải trình chiến lược đang đặt áp lực nặng nề lên chi phí vận chuyển và thời gian cung ứng phân bón trên toàn thế giới. Đặc biệt, tình trạng bất ổn tại eo biển Hormuz đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền từ năng lượng sang nông nghiệp. Theo Reuters, các "điểm nghẽn" như Hormuz có khả năng làm xoay chuyển cục diện thị trường phân bón toàn cầu ngay lập tức ngay khi có biến động xảy ra.
Các quốc gia triển khai biện pháp ứng phó
Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, nhiều quốc gia đã bắt đầu áp dụng các biện pháp chiến lược nhằm thích nghi với biến động của thị trường.
Tại châu Á, Ấn Độ - quốc gia phụ thuộc nặng nề vào phân bón nhập khẩu, đang ráo riết xoay trục nguồn cung để giảm bớt sự lệ thuộc vào lòng chảo Trung Đông. Theo Reuters, New Delhi đã mở các cuộc đàm phán cấp cao với Nga, Belarus và Morocco. Giới chức chính phủ Ấn Độ xác nhận: “Chúng tôi đang thảo luận với các đối tác chiến lược để thúc đẩy nhập khẩu trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu thắt chặt”. Động thái này được giới quan sát đánh giá là bước đi sống còn để bảo đảm vật tư cho vụ mùa tới.
Các quốc gia đang triển khai biện pháp đối phó với tình trạng gián đoạn nguồn cung cho sản xuất phân bón do xung đột Trung Đông. Ảnh: Andrew Michael/Alamy
Cùng chung nỗi lo về "bão giá", Bộ trưởng Nông nghiệp Brazil Carlos Fávaro đã phát đi "cảnh báo đỏ" khi nhận thấy giá phân bón tại thị trường nội địa vọt tăng chỉ sau vài ngày chiến sự bùng nổ. Thực trạng này đang buộc nông dân Brazil phải “thắt lưng buộc bụng”, chuyển sang các dòng phân bón thay thế giá rẻ, trong khi các doanh nghiệp bắt đầu hạn chế bán ra để quản trị rủi ro tồn kho.
Trong một diễn biến liên quan, Chính phủ Mỹ đã có những can thiệp quyết liệt vào hạ tầng vận tải. Washington dự kiến sẽ tạm thời miễn trừ Đạo luật Hàng hải Thương mại (Jones Act) để huy động tàu nước ngoài vận chuyển nhiên liệu và phân bón giữa các cảng nội địa, nhằm giải tỏa áp lực vận tải đang bị quá tải. Trên trang Truth Social, Tổng thống Donald Trump cũng đưa ra thông điệp tuyên bố sẽ không có thêm cuộc tấn công nào vào mỏ khí South Pars, trừ khi phía Iran thực hiện các đòn trả đũa mới.
Ở cấp độ đa phương, các tổ chức quốc tế đồng loạt hạ dự báo kinh tế toàn cầu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo giá năng lượng duy trì ở mức cao sẽ là "ngòi nổ" cho lạm phát, trong khi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nhận định tăng trưởng thương mại toàn cầu có thể sụt giảm xuống mức 1,9% do hệ lụy từ cuộc chiến nặng nề hơn dự kiến.
Xung đột Trung Đông đã tạo ra một "cú sốc kép" đánh thẳng vào các điểm nút năng lượng và nguyên liệu tiền chất. Nguy cơ lớn nhất hiện nay không còn là biến động giá tạm thời mà là sự thiếu hụt nguồn cung thực tế. Diễn biến tại các nền kinh tế lớn cho thấy một xu hướng tất yếu: Các quốc gia đang buộc phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển từ phản ứng thị trường ngắn hạn sang phòng vệ chiến lược dài hạn để bảo vệ an ninh lương thực trước những biến số bất khả kháng của thời đại.