Đại sứ Bắc Âu: Người dân là trung tâm của số hóa các dịch vụ công

Các nước Bắc Âu luôn nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về phúc lợi, chuyển đổi số và quản trị công. Mô hình quản trị của họ được quốc tế đánh giá cao nhờ sự kết hợp giữa hệ thống an sinh xã hội toàn dân, dịch vụ công trên nền tảng số tiên tiến và mức độ minh bạch cùng niềm tin công chúng rất cao.

Bên lề tọa đàm “Thực hiện phân cấp thành công trong kỷ nguyên số - Chia sẻ kinh nghiệm giữa Việt Nam và các nước Bắc Âu”, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với đại sứ quán các nước Bắc Âu (gồm Đan Mạch, Phần Lan, Thuỵ Điển, Na Uy) tổ chức, ngày 18/3, các đại sứ Bắc Âu tại Việt Nam đã có những chia sẻ giá trị về thực hiện phân cấp, phân quyền, cũng như đánh giá cao về cải cách hành chính, cũng như thực hiện chính quyền địa phương hai cấp của Việt Nam.

Người dân làm trung tâm phục vụ

Na Uy là quốc gia có mô hình phúc lợi nổi bật với khả năng tiếp cận phổ quát, trách nhiệm cao của chính quyền đô thị và mức độ tin cậy cao từ công chúng. Các đô thị giữ vai trò trung tâm trong cung cấp dịch vụ y tế, chăm sóc xã hội và việc làm, trong khi cơ quan trung ương thiết lập khung pháp lý, cơ chế tài chính và hạ tầng số rõ ràng. Sự cân bằng này giúp phân cấp vận hành hiệu quả mà không làm suy giảm tính công bằng hay chất lượng dịch vụ.

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Hilde Solbakken cho biết, ở Na Uy, quá trình phân quyền dựa trên các nền tảng khuôn khổ quốc gia rõ ràng, đồng thời bảo đảm quyền tự chủ mạnh mẽ cho chính quyền địa phương. Quốc hội đề ra các mục tiêu quốc gia, tiêu chuẩn và quyền lợi của người dân, trong khi chính quyền địa phương chịu trách nhiệm triển khai thực hiện. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm người dân trên toàn quốc được tiếp cận các dịch vụ công có chất lượng tương đương, dù giải pháp cụ thể ở mỗi địa phương có thể khác nhau.

Bên cạnh đó, theo bà Hilde Solbakken, một yếu tố then chốt là sự phân định trách nhiệm minh bạch. Nhà nước tập trung vào hoạch định chính sách, xây dựng quy định và cơ chế điều tiết, phân bổ nguồn thu ở cấp quốc gia, trong khi các đô thị và địa phương đảm nhiệm việc cung cấp dịch vụ hàng ngày. Sự kết hợp giữa thẩm quyền rõ ràng, nguồn tài chính ổn định và năng lực địa phương vững mạnh góp phần bảo đảm tính nhất quán trong cả chính sách lẫn quá trình thực thi.

Phần Lan nhiều năm qua đầu tư mạnh vào hệ thống giáo dục và các chương trình nâng cao kỹ năng số trên toàn quốc. Nhờ đó, 82% dân số sở hữu kỹ năng số cơ bản, vượt xa mức trung bình 55.6% của Liên minh châu Âu (EU), theo báo cáo Digital Decade 2025. Nền tảng này giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, sử dụng và nhanh chóng quen thuộc với dịch vụ công trên nền tảng số, qua đó thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ trong cả khu vực công và tư.

Đại sứ Phần Lan tại Việt Nam - ông Pekka Voutilainen nhấn mạnh, hệ thống dịch vụ tại Phần Lan được tổ chức theo mô hình hai, thậm chí gần như ba cấp, trong đó chính quyền địa phương quản lý nhiều mảng, từ chăm sóc y tế đến thuế và nhiều lĩnh vực thiết yếu khác. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để các địa phương chủ động, linh hoạt trong việc thiết kế và cung cấp dịch vụ, phù hợp với nhu cầu cụ thể của người dân tại từng địa phương.

Đặc biệt, theo ông Pekka Voutilainen, chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong việc đơn giản hóa thủ tục, chứ không phải làm mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Tuy nhiên, đi cùng với đó là yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm an ninh mạng, nhằm tránh các rủi ro như tội phạm mạng gây thiệt hại tài chính cho người dân. Các dịch vụ công trên nền tảng số cần được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ tiếp cận. Ngoài ra, khu vực doanh nghiệp tư nhân có thể đồng hành cùng chính quyền địa phương và trung ương trong việc cung cấp các dịch vụ lấy người dân làm trung tâm.

Tại Đan Mạch, các đô thị giữ vai trò then chốt trong cung cấp các dịch vụ phúc lợi cốt lõi như y tế, chăm sóc xã hội và giáo dục, với sự hỗ trợ của khuôn khổ tài khóa rõ ràng và sự phối hợp chặt chẽ giữa trung ương và địa phương. Đan Mạch cũng được biết đến với nền quản trị công số hóa tiên tiến, giúp dịch vụ công dễ tiếp cận, lấy người dân làm trung tâm, đồng thời tăng hiệu quả và minh bạch trong quản lý khu vực công.

Đại sứ Đan Mạch Nicolai Prytz chia sẻ, việc số hóa các dịch vụ công hướng tới người dân và doanh nghiệp sẽ mang lại rất nhiều lợi ích. Một trong số đó là tăng cường hiệu quả. Không chỉ tiết kiệm chi phí, mà còn giúp nâng cao hiệu quả vận hành một cách rõ rệt. Đồng thời, nó cũng mang lại trải nghiệm tích cực cho người dân. Người dân có thể thực hiện rất nhiều thủ tục ngay trên điện thoại thông minh thay vì phải đến trực tiếp cơ quan hành chính, xếp hàng chờ đợi, rồi có thể phải quay lại nhiều lần.

Hệ thống an sinh xã hội toàn diện của Thụy Điển là kết quả của quá trình cải tiến liên tục, được thiết kế để duy trì khả năng chống chịu trước những biến động nhân khẩu học và thay đổi của thị trường lao động.

Đại sứ Thuỵ Điển tại Việt Nam - ông Johan Ndisi cho biết, Thuỵ Điển có khoảng 290 chính quyền đô thị (municipalities) và họ chịu trách nhiệm về các dịch vụ như giáo dục, đường sá địa phương… Điều này cũng thể hiện rõ trong hệ thống thuế. Đó là, đa số người dân Thụy Điển chỉ nộp thuế cho chính quyền địa phương. Chỉ một số ít người có thu nhập cao mới đóng thêm thuế ở cấp quốc gia.

Bên cạnh đó, theo ông Johan Ndisi, Thuỵ Điển đang thảo luận về việc ứng dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công, đồng thời đơn giản hóa các thủ tục hành chính. Một điểm rất quan trọng là phải đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau. “Khi triển khai công nghệ, chúng tôi không chỉ nghĩ đến người trẻ mà còn phải đảm bảo người cao tuổi cũng có thể tiếp cận và sử dụng, cũng như đáp ứng được sự đa dạng về ngôn ngữ trong xã hội” - ông Johan Ndisi cho hay.

Đảm bảo niềm tin của người dân

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam – bà Hilde Solbakken cho biết, Việt Nam vừa chuyển đổi sang hệ thống chính quyền địa phương hai cấp, rất giống với mô hình mà nhiều nước đang áp dụng. Theo bà, dù là 2 hay 3 cấp, kinh nghiệm của Na Uy cho thấy, yếu tố quan trọng là phải đảm bảo niềm tin của người dân đối với Nhà nước, đối với các cơ quan công quyền.

"Ở Na Uy cũng như các nước Bắc Âu, để thực hiện thành công sẽ phải mất một thời gian dài. Vì chính quyền địa phương cần thời gian để xây dựng năng lực cho mình, để thực hiện tốt các quyền hạn mới được phân bổ, và còn phải cung cấp dịch vụ công hiệu quả cho người dân. Chính quyền địa phương cũng cần thời gian để rút kinh nghiệm và thích ứng với quy trình mới. Đây là một quá trình chuyển đổi từ từ” - bà Hilde Solbakken chia sẻ.

Theo đó, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam gợi mở, các yếu tố then chốt bảo đảm phân cấp thành công trong thực hiện phân cấp, đó là phân định rõ ràng trách nhiệm và vai trò giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương. Đảm bảo nguồn nhân lực và vật lực cho chính quyền địa phương để thực hiện trách nhiệm mới; cũng như bảm bảo tính minh bạch và cởi mở, vì người dân cần hiểu rõ quá trình ra quyết định cũng như quyền được tham gia của mình.

Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam Johan Ndisi cũng nhìn nhận, Việt Nam đã có những bước cải cách rất nhanh trong một số lĩnh vực, trong khi ở các quốc gia Bắc Âu những thay đổi tương tự thường cần nhiều thời gian hơn để thực hiện. Đồng thời, theo ông, một nguyên tắc then chốt trong quá trình phân cấp, phân quyền là phải xác định rõ trách nhiệm đi kèm với nguồn lực ở từng cấp quản lý. Bên cạnh đó, ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng dữ liệu hiệu quả, trong đó nhấn mạnh đến việc phải tăng cường bảo vệ dữ liệu của người dân.

Để đạt được mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, theo Đại sứ Đan Mạch tại Việt Nam Nicolai Prytz, Việt Nam cần phải có nhiều thay đổi, đặc biệt là về năng suất. Điều này không chỉ áp dụng đối với doanh nghiệp, khi họ cần hoạt động hiệu quả hơn, mà còn áp dụng đối với cả khu vực nhà nước.