Xung đột Trung Đông leo thang, Vùng Vịnh đối mặt nguy cơ thảm họa môi trường

Khu phức hợp LNG lớn nhất thế giới trúng đòn

Ngày 18/3, Tập đoàn Dầu khí quốc gia Qatar, QatarEnergy cho biết, khu phức hợp xử lý khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) cốt lõi của quốc gia này đã hứng chịu thiệt hại nghiêm trọng sau các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran nhắm tới Ras Laffan. Ngay sau đó, ngày 19/3, Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng đã phải đóng cửa các cơ sở khí đốt sau khi đánh chặn thành công các cuộc không kích vào rạng sáng cùng ngày.

Các cuộc tấn công của Iran diễn ra nhằm đáp trả các đợt tấn công tiêm kích của Israel nhằm vào hạ tầng năng lượng chính của Iran tại South Pars và Asaluyeh.

Trước tình hình đó, trong một tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo Iran dừng tấn công các cơ sở LNG của Qatar, đồng thời đe dọa sẽ tấn công trên diện rộng toàn bộ mỏ khí đốt South Pars nếu điều đó lặp lại. Ông cho biết, Israel đã tấn công South Pars mà không thông báo trước cho Qatar hay Hoa Kỳ.

Ras Laffan, nằm cách Doha 80km về phía Bắc, là trung tâm công nghiệp năng lượng quan trọng của thế giới. Mỗi ngày, ở đây sản xuất hơn 200 nghìn tấn khí thiên nhiên hóa lỏng, chiếm 1/5  tổng sản sản lượng LNG giao dịch trên toàn cầu.

Đồng thời, đây cũng là nơi đặt trụ sở của Shell, tập đoàn kinh doanh LNG lớn nhất thế giới. Tập đoàn Shell đang sở hữu toàn bộ Nhà máy Pearl GTL, đặt tại Ras Laffan, với công suất xử lý lên tới 1,6 tỷ bộ khối khí đầu giếng mỗi ngày. Gã khổng lồ trong lĩnh vực năng lượng này còn nắm giữ 30% cổ phần của một cơ sở LNG có công suất 7,8 tấn khí tự nhiên hóa lỏng mỗi năm, cùng với nhiều khoản đầu tư vào các nhà máy LNG chưa đi vào sản xuất tại Ras Laffan.

Nguy cơ thảm họa môi trường quy mô lớn

Song song với những biến động dữ dội về giá năng lượng, các cuộc tấn công quân sự nhắm vào hạ tầng năng lượng tại Vùng Vịnh đang đẩy khu vực này vào một thảm họa môi trường quy mô lớn.

Các đợt tấn công tại South Pars đã làm dấy lên lo ngại về một vụ nổ khí methane dường như khó có thể kiểm soát. Các giếng khoan tại đây vận hành dưới mức áp suất cực lớn, thường dao động từ 300-400 bar. Việc hư hại hạ tầng đầu giếng hay các cấu trúc dưới bề mặt có thể dẫn đến tình trạng rò rỉ khí methane kéo dài trong nhiều tuần và khó can thiệp kỹ thuật ngay lập tức.

Các chuyên gia khí hậu nhấn mạnh rằng methane có khả năng gây nóng lên toàn cầu gấp hơn 80 lần so với CO2 trong chu kỳ 20 năm. Một vụ rò rỉ lớn tại South Pars có thể tạo ra lượng phát thải tương đương với tổng lượng khí thải công nghiệp của nhiều quốc gia phát triển trong một năm, điều này trực tiếp phá vỡ các cam kết về biến đổi khí hậu toàn cầu.

Đồng thời, việc các cơ sở hóa dầu và nhà máy khí hóa lỏng tại Ras Laffan bị trúng tên lửa đã giải phóng một lượng lớn hợp chất độc hại vào khí quyển. Theo dữ liệu từ Đài quan sát Xung đột và Môi trường (CEOBS), đám cháy tại các cơ sở tinh chế dầu khí đang phát tán một lượng lớn dioxin, hydrogen cyanide và bụi mịn độc hại. Những chất này theo hướng gió trôi dạt khắp vùng nước hẹp của Vịnh Ba Tư, đe dọa trực tiếp sức khỏe của cư dân ven biển.

Trao đổi với The Guardian, Tiến sĩ Akshay Deoras, nhà nghiên cứu tại Đại học Reading cho biết: “Các cuộc không kích vào những kho chứa dầu giải phóng bồ hóng, khói, các hạt dầu, hợp chất lưu huỳnh và có thể cả kim loại nặng cùng các vật liệu vô cơ từ các tòa nhà… Tiếp xúc phải khói và các hạt bụi độc này sẽ gây ra rủi ro lớn về sức khỏe. Các tác động tức thời có thể bao gồm đau đầu, kích ứng mắt và da, khó thở, đặc biệt đối với những người bị hen suyễn, bệnh phổi, người cao tuổi, trẻ nhỏ và người khuyết tật".

Giáo sư Andrea Sella, giáo sư Hóa học vô cơ tại Đại học College London (UCL) cũng đưa ra giải thích: “Dầu thô chứa nhiều nguyên tố khác nhau, bao gồm cả kim loại, chúng sẽ bị phát tán không kiểm soát… Hỗn hợp các chất hóa học đó chứa một lượng đáng kể các hợp chất thơm, đây là những thứ có khả năng tương tác và liên kết với DNA, gây ra nguy cơ dẫn tới ung thư".

Phân tích từ giới chuyên gia cho thấy, khía cạnh môi trường đang được sử dụng như một loại "đòn bẩy chiến lược". Trong khi Iran hiểu rằng việc gây ô nhiễm vùng biển chung sẽ tạo ra áp lực trực tiếp lên vị thế kinh tế và an sinh xã hội của các quốc gia láng giềng.

Ở chiều ngược lại, các đòn đánh vào hạ tầng năng lượng lại là cách để Israel làm suy yếu năng lực kinh tế dài hạn của đối phương. Các tính toán này cho thấy một xu hướng leo thang nguy hiểm, nơi mà cái giá phải trả không chỉ là kinh tế mà còn là sự sống của hệ sinh thái toàn khu vực.