Xử lý nghiêm vi phạm sở hữu trí tuệ trên nền tảng số

Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử và nền tảng số, đang diễn biến ngày càng phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi. Việc Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” được xem là bước đi quyết liệt nhằm siết chặt kỷ cương thực thi pháp luật, bảo vệ môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Huy Anh – Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) về những “điểm nóng” vi phạm hiện nay, hiệu quả bước đầu sau đợt cao điểm kiểm tra, xử lý và những kỳ vọng đối với môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn hơn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

“Điểm nóng” vi phạm đang dịch chuyển mạnh lên môi trường số

-Thưa ông, thời gian qua, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng lớn đến môi trường kinh doanh và lợi ích của doanh nghiệp, lĩnh vực nào đang chịu thiệt hại nặng nề nhất từ thực trạng này?

Ông Lê Huy Anh: Hiện nay, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra trên nhiều lĩnh vực với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt trong môi trường thương mại điện tử và nền tảng số. Qua công tác theo dõi và xử lý thực tiễn, có thể thấy một số “điểm nóng” chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Trước hết là nhóm hàng tiêu dùng nhanh, mỹ phẩm, thực phẩm, thực phẩm chức năng. Đây là những mặt hàng có nhu cầu lớn, liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng nên thường bị làm giả nhãn hiệu, bao bì hoặc sao chép kiểu dáng nhằm đánh lừa người mua.

Bên cạnh đó, lĩnh vực thời trang, phụ kiện, điện tử và hàng gia dụng cũng ghi nhận số lượng lớn hành vi xâm phạm, đặc biệt là tình trạng gắn nhãn hiệu nổi tiếng lên hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ. Các hành vi này diễn ra cả trên thị trường truyền thống lẫn trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các hoạt động livestream bán hàng.

Đáng chú ý, xâm phạm quyền SHTT trên môi trường số đang gia tăng rất nhanh. Nhiều website, tài khoản mạng xã hội, ứng dụng di động sử dụng trái phép nhãn hiệu, hình ảnh, nội dung có bản quyền hoặc tên miền gây nhầm lẫn nhằm thu hút người dùng, kinh doanh hàng hóa vi phạm hoặc thực hiện hành vi lừa đảo. Đây là xu hướng rất đáng lo ngại bởi tính ẩn danh cao, phạm vi tác động rộng và khó xác định chủ thể vi phạm.

Không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho doanh nghiệp và chủ thể quyền, các hành vi này còn ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư, cạnh tranh lành mạnh và niềm tin của người tiêu dùng. Đối với các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ hoặc doanh nghiệp xây dựng thương hiệu lâu năm, việc bị xâm phạm quyền SHTT có thể làm suy giảm nghiêm trọng uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Không có vùng cấm

-Công điện số 38 đã đặt ra yêu cầu hành động với tinh thần rất quyết liệt: “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trên phạm vi toàn quốc trong giai đoạn từ ngày 7/5 đến 30/5/2026. Theo ông, thông điệp này cho thấy quyết tâm như thế nào của Chính phủ, và ông kỳ vọng gì về những chuyển biến thực chất sau đợt cao điểm triển khai lần này?

Ông Lê Huy Anh: Công điện số 38 thể hiện rất rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc tăng cường kỷ cương, siết chặt công tác đấu tranh phòng, chống hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc. Tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” cho thấy yêu cầu xử lý nghiêm minh, đồng bộ, không phân biệt địa bàn, lĩnh vực hay đối tượng vi phạm, kể cả trên môi trường thương mại truyền thống hay môi trường số.

Đây không chỉ là một đợt cao điểm mang tính ngắn hạn mà sẽ tiếp tục được duy trì từ nay đến hết năm 2026 và những năm tiếp theo. Công điện phát đi thông điệp mạnh mẽ về việc nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong công tác quản lý nhà nước, đồng thời tạo sức răn đe đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu hành động rất cụ thể, có thời hạn rõ ràng, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Điều đó sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành trong kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm, đặc biệt đối với các hành vi có tổ chức, xuyên biên giới hoặc diễn ra trên nền tảng thương mại điện tử.

Kỳ vọng lớn nhất sau đợt cao điểm này là tạo ra những chuyển biến thực chất cả về nhận thức lẫn hiệu quả thực thi. Trước hết là nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các tổ chức, cá nhân kinh doanh; đồng thời củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng đối với môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch.

Theo thống kê từ khi triển khai Công điện ngày 7/5/2026 đến hết ngày 21/5/2026, số vụ việc bị xử lý vi phạm hành chính đã gấp 1,85 lần trung bình một tháng của năm 2025; số vụ án bị khởi tố hình sự liên quan đến hành vi xâm phạm quyền SHTT xấp xỉ một nửa số vụ án bị khởi tố trong cả năm 2025. Đáng chú ý, lực lượng Quản lý thị trường đã xử lý vượt khoảng 92,2% chỉ tiêu đề ra tại Công điện số 38/CĐ-TTg.

Bịt "lỗ hổng" trên thương mại điện tử

-Công điện đã đưa ra chỉ tiêu cứng cho nhiều bộ, ngành, trong đó Bộ Công Thương và lực lượng Quản lý thị trường được giao tăng cường xử lý các vụ việc xâm phạm SHTT, đặc biệt là sở hữu công nghiệp và hàng giả mạo nhãn hiệu. Vậy thời gian qua các vi phạm trong lĩnh vực này đang diễn biến ra sao? Công tác phối hợp giữa Cục với các cơ quan chức năng được triển khai như thế nào?

Ông Lê Huy Anh: Thời gian qua, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là quyền sở hữu công nghiệp và tình trạng hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, tiếp tục diễn biến phức tạp với quy mô và phương thức ngày càng tinh vi. Các mặt hàng bị xâm phạm tập trung ở nhóm tiêu dùng phổ biến như mỹ phẩm, thực phẩm, dược phẩm, phụ kiện điện tử, thời trang, hàng gia dụng và nhiều sản phẩm có giá trị thương mại cao.

Đáng chú ý, hoạt động vi phạm hiện nay đang dịch chuyển mạnh sang môi trường thương mại điện tử và nền tảng số. Nhiều đối tượng lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng hoặc website giả mạo để kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền SHTT, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xác minh và xử lý. Một số vụ việc còn có yếu tố xuyên biên giới, sử dụng kho hàng phân tán, giao dịch trực tuyến và thanh toán điện tử nhằm che giấu hành vi vi phạm.

Trước tình hình đó, công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng. Trong thời gian qua, Cục Sở hữu trí tuệ đã tăng cường phối hợp với lực lượng Quản lý thị trường, Công an, Hải quan cũng như các địa phương trong trao đổi thông tin, xác minh dấu hiệu vi phạm và tổ chức xử lý các vụ việc liên quan đến quyền SHTT.

Song song với xử lý cụ thể, các cơ quan cũng đẩy mạnh cơ chế phối hợp trong công tác giám định, cung cấp ý kiến chuyên môn, chia sẻ dữ liệu về đối tượng bảo hộ và hỗ trợ nhận diện hàng hóa xâm phạm. Đối với các vụ việc phức tạp hoặc có yếu tố công nghệ cao, sự phối hợp liên ngành giúp rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao hiệu quả thực thi và hạn chế bỏ lọt vi phạm.

Ngoài ra, việc phối hợp với doanh nghiệp và chủ thể quyền cũng được tăng cường nhằm phát hiện sớm các hành vi vi phạm, nhất là trên môi trường số. Theo lãnh đạo Cục SHTT, việc chủ thể quyền chủ động cung cấp thông tin, tài liệu nhận diện và phối hợp với cơ quan chức năng là yếu tố rất quan trọng để nâng cao hiệu quả xử lý trên thực tế.

Bảo vệ niềm tin của nhà đầu tư

-Theo ông, việc mạnh tay triệt phá các vi phạm SHTT sẽ tác động tích cực như thế nào đến niềm tin của các nhà đầu tư, các thương hiệu lớn đang hoạt động tại Việt Nam, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và nâng cao uy tín quốc gia?

Ông Lê Huy Anh: Việc tăng cường đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có ý nghĩa rất quan trọng không chỉ ở góc độ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường đầu tư, kinh doanh và hình ảnh quốc gia.

Đối với các nhà đầu tư và các thương hiệu lớn, đặc biệt là doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển hoặc đầu tư xây dựng thương hiệu lâu dài, mức độ bảo hộ và thực thi quyền SHTT luôn là một trong những tiêu chí quan trọng khi đánh giá môi trường đầu tư của một quốc gia. Khi quyền SHTT được bảo vệ hiệu quả, doanh nghiệp sẽ có niềm tin lớn hơn trong việc mở rộng đầu tư, chuyển giao công nghệ, phát triển hệ thống phân phối và đưa các sản phẩm, công nghệ mới vào thị trường Việt Nam.

Ngược lại, nếu tình trạng hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT diễn ra phổ biến và không được xử lý kịp thời, doanh nghiệp sẽ đối mặt với nhiều rủi ro như suy giảm uy tín thương hiệu, giảm doanh thu, cạnh tranh không lành mạnh và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư dài hạn.

Việc Chính phủ chỉ đạo quyết liệt thông qua Công điện số 38, với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, đã phát đi thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và tuân thủ pháp luật. Điều này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền SHTT mà còn củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Về lâu dài, hiệu quả thực thi quyền SHTT sẽ là nền tảng quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

Xin cảm ơn ông!

Theo số liệu thống kê của Cục Sở hữu trí tuệ về kết quả thực hiện Công điện số 38 tính từ ngày 07/5/2026 đến hết ngày 21/5/206:

Số vụ việc bị xử lý vi phạm hành chính đã gấp 1,85 lần trung bình của một tháng năm 2025; số vụ án bị khởi tố hình sự liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ xấp xỉ 1/2 số vụ án bị khởi tố năm 2025.

So với mục tiêu được giao tại Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, số vụ xử lý của lực lượng QLTT đã tăng khoảng 130,7% so với tháng 5/2025 và vượt khoảng 92,2% so với chỉ tiêu đề ra. 

Số vụ việc nghiêm trọng, vi phạm pháp luật hình sự: 22, đã khởi tố 22 vụ án (17 vụ khởi tố với tội danh xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự và 05 vụ khởi tố với tội danh xâm phạm quyền tác giả theo Điều 225 Bộ luật Hình sự);