Tin Khu Vực 
Tại Tọa đàm “Xe điện: Lời giải cho “bài toán” năng lượng và phát triển bền vững” diễn ra tại Báo Công Thương, chiều 20/3, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh chia sẻ góc nhìn về con đường phát triển xe điện tại Việt Nam.
Không chỉ là tiết kiệm năng lượng mà là chuyển đổi xanh toàn diện
- Thưa ông, việc chuyển đổi từ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện sẽ tác động thế nào đến mục tiêu giảm phát thải, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, trong bối cảnh biến động nguồn cung xăng dầu toàn cầu?
TS. Võ Trí Thành: Câu chuyện này cần đặt trong một bức tranh rộng hơn. Việt Nam cũng như nhiều quốc gia đã cam kết hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong lộ trình đó, năng lượng và giao thông vận tải là hai lĩnh vực then chốt, gắn bó chặt chẽ với nhau.
Những biến động gần đây của thị trường năng lượng thế giới, nhìn lại lịch sử các cú sốc dầu mỏ trước đây, thường tạo ra hai tác động lớn: Thúc đẩy đổi mới công nghệ và thay đổi hành vi tiêu dùng. Trước đây là tiết kiệm năng lượng, còn hiện nay, yêu cầu đã cao hơn đó là xanh và sạch.
TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh. Ảnh: Quốc Chuyển
Xe điện vì thế không những là giải pháp thay thế, mà còn là một phần của chuyển đổi xanh toàn diện giúp giảm ô nhiễm môi trường đô thị, giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Tuy nhiên, cần nhìn nhận thực tế, ô nhiễm tại Hà Nội không chỉ đến từ giao thông mà còn từ xây dựng, sản xuất và cả yếu tố liên vùng.
Điều quan trọng là chính sách phải bám sát vận động của thị trường. Chuyển đổi xanh phải gắn với nhu cầu thực tế, chi phí và lựa chọn của người tiêu dùng.
An ninh năng lượng và bài toán thị trường dài hạn
- Trong bối cảnh năng lượng biến động, theo ông, xe điện có thể đóng góp như thế nào vào mục tiêu tiết kiệm xăng dầu và đảm bảo an ninh năng lượng?
TS. Võ Trí Thành: Xe điện cần được nhìn như một ngành công nghiệp tổng hợp, phản ánh trình độ công nghệ của một quốc gia. Nếu làm chủ được công nghệ lõi, từ: pin, vật liệu đến xử lý chất thải… đây sẽ là nền tảng quan trọng cho tự chủ kinh tế.
Ở góc độ an ninh năng lượng, xe điện có đóng góp nhưng không phải là lời giải toàn diện. An ninh năng lượng bao gồm cả năng lượng sơ cấp như xăng, dầu, than và năng lượng thứ cấp như điện. Khi giảm tiêu thụ xăng dầu, chúng ta lại tăng nhu cầu điện và bài toán lại quay về nguồn điện có xanh hay không.
Nếu điện vẫn phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, việc chuyển sang xe điện chỉ là chuyển dịch phát thải từ khu vực này sang khu vực khác. Vì vậy, cần tiếp cận tổng thể, đồng bộ giữa phát triển phương tiện và chuyển đổi nguồn năng lượng.
- Ông đánh giá thế nào về vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp trong thúc đẩy chuyển đổi sang giao thông xanh và yếu tố nào sẽ quyết định thành công?
TS. Võ Trí Thành: Điểm tích cực là Việt Nam đã có cam kết chính trị rõ ràng về phát triển bền vững, tăng trưởng xanh. Nhận thức của doanh nghiệp và người dân cũng đang thay đổi, khi nhiều người sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm xanh, an toàn hơn.
Tọa đàm “Xe điện: Lời giải cho “bài toán” năng lượng và phát triển bền vững” diễn ra tại Báo Công Thương, chiều 20/3. Ảnh: Quốc Chuyển
Tuy nhiên, để chuyển đổi thành công, cần giải pháp đồng bộ từ cả phía cung và cầu. Nhà sản xuất cần được hỗ trợ để mở rộng quy mô, trong khi thị trường tiêu dùng phải đủ lớn để tạo động lực phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Một yếu tố quan trọng khác là phải tham gia sâu vào thị trường quốc tế. Điều này không chỉ giúp mở rộng quy mô mà còn tạo áp lực cạnh tranh, buộc doanh nghiệp đổi mới và minh bạch hơn.
Quan trọng hơn, mục tiêu không chỉ dừng ở tỷ lệ nội địa hóa, mà là làm chủ công nghệ lõi. Và cuối cùng, dù có hỗ trợ, thị trường vẫn phải vận hành trên nền tảng cạnh tranh.
- Vậy với những vấn đề đã nêu, Việt Nam cần ưu tiên những giải pháp nào để quá trình chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện diễn ra hiệu quả và bền vững, thưa ông?
TS. Võ Trí Thành: Có thể tóm lại bằng một số nhóm giải pháp chính. Trước hết là hoàn thiện khung pháp lý và chính sách theo hướng “xanh”, từ sản xuất, kinh doanh đến tiêu dùng và đầu tư.
Thứ hai, cần có lộ trình phù hợp. Xanh là xu thế tất yếu, nhưng không thể làm bằng mọi giá. Phải có ưu tiên, có bước đi hợp lý và hỗ trợ cân bằng giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Thứ ba, phải đặt thị trường và cạnh tranh làm nền tảng. Đây không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là điều kiện để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Cuối cùng, trong bối cảnh nhiều yếu tố mới và chưa có tiền lệ, cần mạnh dạn thí điểm, áp dụng cơ chế sandbox. Quá trình đó phải minh bạch, có lắng nghe và điều chỉnh kịp thời.
Nếu làm được những điều này, quá trình chuyển đổi không chỉ khả thi mà còn có thể được đẩy nhanh, mang lại lợi ích thiết thực cho cả nền kinh tế.
- Trân trọng cảm ơn ông!
TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh: Xe điện cần được nhìn như một ngành công nghiệp tổng hợp, phản ánh trình độ công nghệ của một quốc gia. Nếu làm chủ được công nghệ lõi, từ: pin, vật liệu đến xử lý chất thải… đây sẽ là nền tảng quan trọng cho tự chủ kinh tế.