Xã thương mại điện tử: Phải rõ nguồn hàng, rõ trách nhiệm, rõ hiệu quả

“Từ mục tiêu đưa thương mại điện tử phát triển sâu rộng đến từng xã, phường, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng số lượng địa phương tham gia mà còn phải xác định được cách thức tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện, nguồn lực và lợi thế của từng địa bàn", là chia sẻ của bà Trần Thị Bích Ngọc, Phòng Phát triển thương mại điện tử trong nước, Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), tại phiên thảo luận trong khuôn khổ Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026, với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” do Báo Công Thương phối hợp với Cục Thương mại điện tử tổ chức. 

Nhận diện lợi thế, khơi thông nguồn hàng từ cơ sở

Theo bà Ngọc, đối với những xã chưa bắt đầu triển khai thương mại điện tử, cần tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ lớn, từ xác định thực trạng, xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện đến đánh giá, tổng kết và điều chỉnh mô hình.

Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 diễn ra trong bối cảnh Bộ Công Thương đang triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, được phê duyệt tại Quyết định số 1568/QĐ-BCT ngày 3/6/2025. Theo kế hoạch, đến năm 2030, phấn đấu 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương trên cả nước có thương nhân thực hiện hoạt động bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến. Đồng thời, 60% doanh nghiệp vừa và nhỏ tiến hành hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử.

Đáng chú ý, kế hoạch đặt mục tiêu các địa phương ngoài Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh chiếm 50% giá trị giao dịch thương mại điện tử B2C của cả nước. Đây là những chỉ tiêu cho thấy định hướng mở rộng không gian phát triển thương mại điện tử, khai thác tiềm năng sản xuất, kinh doanh tại các địa phương, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Từ góc độ triển khai chính sách, bà Trần Thị Bích Ngọc cho rằng, cấp xã là cấp gần dân nhất, đồng thời trực tiếp tổ chức thực hiện các chính sách trên địa bàn. Vì vậy, việc xây dựng mô hình xã thương mại điện tử cần bắt đầu từ chính điều kiện thực tế của từng địa phương.

Theo đại diện Cục Thương mại điện tử, nhiệm vụ đầu tiên là xác định rõ thực trạng, nguồn hàng và những sản phẩm có tiềm năng phát triển. Trong đó, các xã cần làm rõ địa phương có những loại hàng hóa nào, đâu là sản phẩm thế mạnh, đặc điểm của từng nhóm sản phẩm, tính chất mùa vụ cũng như sự khác biệt giữa nông sản và sản phẩm chế biến. Việc xác định nguồn hàng có ý nghĩa quan trọng bởi mỗi địa phương có điều kiện sản xuất, khả năng cung ứng và lợi thế cạnh tranh khác nhau. Đối với sản phẩm nông nghiệp mang tính mùa vụ, thời điểm tổ chức hoạt động bán hàng trực tuyến cần được tính toán phù hợp với chu kỳ sản xuất, thu hoạch.

Bên cạnh nguồn hàng, bà Ngọc cũng đề cập yêu cầu xác định rõ các chủ thể tham gia mô hình, bao gồm chính quyền địa phương, người bán và các đơn vị đồng hành. Thực tế từ những mô hình được giới thiệu tại hội nghị cho thấy sự tham gia của chính quyền cơ sở và các đơn vị hỗ trợ có vai trò quan trọng trong việc kết nối nguồn lực, tổ chức hoạt động đào tạo và hỗ trợ người dân tiếp cận phương thức kinh doanh mới.

Tại xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long, mô hình “Chợ Lách vươn mình” là một ví dụ về cách tiếp cận dựa trên sản phẩm, chủ thể kinh doanh và hoạt động hỗ trợ cụ thể. Theo thông tin do ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long chia sẻ tại hội nghị, trong giai đoạn từ ngày 17/8 đến 19/10/2026, mô hình đã huy động 66 nhà bán hàng, đưa 1.340 sản phẩm lên môi trường số và tổ chức 4 lớp tập huấn chuyên sâu.

Cộng đồng nhà bán hàng Chợ Lách ghi nhận hơn 50.000 đơn hàng, gần 77.000 sản phẩm được bán trên TikTok Shop. Những kết quả này cho thấy, việc lựa chọn sản phẩm và tổ chức hỗ trợ người bán có thể tạo ra chuyển biến cụ thể trong hoạt động thương mại điện tử tại cơ sở.

Lấy hiệu quả làm thước đo

Sau khi xác định được thực trạng và tiềm năng, nhóm nhiệm vụ thứ hai được bà Trần Thị Bích Ngọc đề cập là xây dựng kế hoạch tổ chức triển khai mô hình xã thương mại điện tử. Theo đó, địa phương cần xác định rõ đầu mối thực hiện, phân công cụ thể trách nhiệm của Sở Công Thương, Cục Thương mại điện tử, các đơn vị đồng hành cũng như những người trực tiếp tham gia bán hàng. Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm các hoạt động hỗ trợ được tổ chức phù hợp, có sự phối hợp giữa các bên và gắn với nhu cầu thực tế của từng địa phương.

Bà Ngọc cũng lưu ý việc xác định nội dung hỗ trợ phải xuất phát từ đặc điểm sản phẩm. Chẳng hạn, đối với những mặt hàng mang tính mùa vụ, kế hoạch triển khai cần xác định thời điểm bán hàng qua thương mại điện tử phù hợp.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu xây dựng kế hoạch có tính cụ thể, thay vì áp dụng một phương thức triển khai giống nhau cho tất cả các xã, phường. Định hướng trên cũng phù hợp với Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Trong 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Bộ Công Thương xác định việc thúc đẩy liên kết vùng, khai thác lợi thế vùng nguyên liệu, năng lực sản xuất, logistics và nguồn nhân lực là một trong những nội dung quan trọng. Cùng với đó là nhiệm vụ nâng cao năng lực ứng dụng thương mại điện tử cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân. Kế hoạch đặt mục tiêu có 1 triệu lượt người tham gia các khóa đào tạo kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử trong giai đoạn 2026 - 2030.

Theo số liệu do TikTok Shop công bố, đến thời điểm hiện tại, hơn 35.000 nhà bán hàng địa phương tại 34 tỉnh, thành phố đã được đào tạo về thương mại điện tử và vận hành trên nền tảng; hơn 230.000 sản phẩm Việt được gắn nhãn nhằm tăng khả năng nhận diện. Dù vậy, để hoạt động hỗ trợ tạo ra kết quả lâu dài, việc đào tạo cần gắn với khả năng tự vận hành của người bán, từ xây dựng nội dung, quản lý gian hàng đến xử lý đơn hàng và duy trì nguồn cung. Đây cũng là cơ sở để nhìn nhận nhóm nhiệm vụ thứ ba mà bà Trần Thị Bích Ngọc đề xuất: đánh giá, tổng kết và điều chỉnh mô hình trong quá trình triển khai.

Theo đại diện Cục Thương mại điện tử, sau khi tổ chức thực hiện, các địa phương cần đánh giá kết quả, nhận diện những khó khăn, vướng mắc để điều chỉnh mô hình cho phù hợp. Yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng khi mô hình xã thương mại điện tử được triển khai tại những địa bàn có điều kiện kinh tế, hạ tầng, nguồn hàng và năng lực kinh doanh khác nhau. Từ thực tế, tại xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu, đại diện chính quyền địa phương phản ánh khó khăn trong việc duy trì nguồn hàng phục vụ hoạt động livestream thường xuyên, chi phí vận chuyển và năng lực vận hành của những nhà bán hàng nhỏ lẻ. Trong khi đó, tại xã Phượng Dực, Hà Nội, vấn đề chi phí sàn và yêu cầu vận hành của các nền tảng được địa phương đặc biệt quan tâm.

Những vấn đề này cho thấy hoạt động đánh giá cần gắn với khả năng duy trì kinh doanh, điều kiện vận hành và hiệu quả thực tế, không chỉ dừng lại ở số lượng người được tập huấn hoặc số gian hàng được mở. Từ ba nhóm nhiệm vụ được đại diện Cục Thương mại điện tử đề xuất, có thể thấy việc phát triển mô hình xã thương mại điện tử cần được tổ chức theo một quá trình liên tục đó là xác định đúng điều kiện ban đầu, xây dựng kế hoạch phù hợp, phân công trách nhiệm cụ thể và kịp thời điều chỉnh những nội dung chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh mục tiêu đến năm 2030 có 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến, cách tiếp cận này là cơ sở để các địa phương từng bước đưa thương mại điện tử vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát huy lợi thế sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ từ cấp cơ sở.