Việt Nam trước cơ hội tạo lợi thế trong kỷ nguyên lượng tử

Ngày 23/6, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học "Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam".

Làm chủ công nghệ lượng tử, tạo lợi thế quốc gia

Phát biểu tại hội thảo, Thiếu tướng Dương Minh Hải - Cục trưởng Cục Khoa học quân sự, Bộ Quốc phòng nhấn mạnh, nếu thế kỷ XX là thời đại của năng lượng nguyên tử, đầu thế kỷ XXI là thời đại của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo thì nửa sau thế kỷ XXI rất có thể sẽ là thời đại của công nghệ lượng tử. Quốc gia nào làm chủ công nghệ lượng tử sẽ có lợi thế rất lớn trong an ninh, quốc phòng và đặc biệt là phát triển kinh tế. 

Từ nhận định đó, Thiếu tướng Dương Minh Hải cho rằng, chủ động nghiên cứu, theo dõi, đầu tư và chuẩn bị nguồn lực, nhân lực rất quan trọng. Trong Cách mạng công nghiệp 4.0 và các công nghệ chiến lược, Việt Nam đã chậm so với một số nước, đặc biệt là Singapore, Ấn Độ và Hàn Quốc có thể khoảng 20 năm. Nếu chuẩn bị từ bây giờ, trong tương lai Việt Nam có thể bắt kịp về công nghệ lượng tử với điều kiện đầu tư trọng tâm, trọng điểm, đúng hướng và có đội ngũ đào tạo bài bản.

Ở góc độ nghiên cứu khoa học, PGS.TS Đinh Văn Trung - Viện trưởng Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho hay, Việt Nam xây dựng các năng lực cốt lõi trong quá trình phát triển công nghệ lượng tử; phải tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng đội ngũ chuyên gia, nhóm nghiên cứu, đầu tư hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển hệ sinh thái công nghệ. 

Theo PGS.TS Đinh Văn Trung, Việt Nam hiện có khả năng tham gia hiệu quả vào một số lĩnh vực đã có thế mạnh từ trước như bảo mật hậu lượng tử, tính toán và mô phỏng lượng tử, cảm biến lượng tử và đo lường lượng tử, linh kiện phụ trợ hay dịch vụ đám mây lượng tử. Các lĩnh vực này đã có nhóm nghiên cứu và cơ sở nghiên cứu trong nước bắt đầu triển khai nghiên cứu chuyên sâu. 

Từ tác động của công nghệ lượng tử đối với an ninh, quốc phòng và phát triển kinh tế - xã hội, PGS.TS Đinh Văn Trung cho rằng cần thống nhất quan điểm công nghệ lượng tử là chiến lược quốc gia, không phải vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần. Việt Nam cần ưu tiên an ninh quốc gia, chủ quyền số quốc gia và tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

"Phát triển công nghệ lượng tử đòi hỏi cách nghĩ mới, cách tiếp cận mới, do đó cách tổ chức thực hiện cũng phải khác trước. Việt Nam phải đi sớm để nhận thức và nhận diện sớm các nguy cơ về an toàn thông tin, hạ tầng số, đồng thời chuẩn bị sớm cho việc chuyển đổi mật mã hậu lượng tử", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Dẫn chứng từ các cường quốc như Nga, Trung Quốc và Mỹ, PGS.TS Đinh Văn Trung cho rằng, phát triển khoa học cơ bản rất quan trọng. Việt Nam cũng phải phát triển các lĩnh vực công nghệ hỗ trợ, tập trung đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu, đa ngành và phát triển các nhóm nghiên cứu, cần đi đúng vào khâu tạo năng lực thật. Điều này đòi hỏi phải lựa chọn các bài toán cụ thể, có địa chỉ tiếp nhận, sử dụng rõ ràng và có tiêu chuẩn kỹ thuật đánh giá để bảo đảm hiệu quả nguồn lực đầu tư.

Ông cũng lưu ý Việt Nam không nên chạy đua theo biểu tượng, ví dụ phát triển máy tính lượng tử với quy mô và khả năng như các cường quốc; không đầu tư dàn trải mà phải đầu tư có trọng tâm, trọng điểm; khi đầu tư và mua sắm trang thiết bị cần gắn chặt với năng lực vận hành. 

Hình thành hệ sinh thái lượng tử quốc gia

Về các trụ cột công nghệ ưu tiên, PGS.TS Đinh Văn Trung cho rằng có thể xác định 4 trụ cột chính gồm: Thứ nhất, tính toán lượng tử, thuật toán và mô phỏng lượng tử; Thứ hai, bảo mật lượng tử và truyền thông lượng tử; Thứ ba, cảm biến lượng tử và đo lường chính xác; Thứ tư, vật liệu lượng tử, quang tử và linh kiện phụ trợ. Cần kết nối lĩnh vực này với hệ sinh thái bán dẫn, AI nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng của đất nước.

Về mục tiêu tổng quát, phát triển công nghệ lượng tử phải hướng tới đưa công nghệ lượng tử trở thành một chiến lược quốc gia. Từng bước làm chủ, giải mã và ứng dụng một số công nghệ lượng tử phù hợp với điều kiện của mình.

"Trong tương lai, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái công nghệ lượng tử quốc gia đồng bộ, từ nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ, ứng dụng đến thương mại hóa. Mục tiêu cao nhất là bảo đảm an toàn hạ tầng số, dữ liệu chiến lược, quốc phòng và an ninh quốc gia trong kỷ nguyên lượng tử", ông nói và cho rằng, cần xây dựng chiến lược quốc gia về công nghệ lượng tử, đây là kim chỉ nam thống nhất cho quốc gia. Đồng thời, có cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển công nghệ lượng tử, rà soát toàn bộ các hệ thống trọng yếu, xây dựng lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử.

Cùng đó, thành lập trung tâm quốc gia về công nghệ lượng tử, điều phối và thực thi các nhiệm vụ lớn trong phát triển công nghệ lượng tử của đất nước; tổ chức triển khai các chương trình, nhiệm vụ trọng điểm, vận hành hạ tầng dùng chung phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và kết nối với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, các đại học trọng điểm, các bộ, ngành.

Về hợp tác quốc tế, thiết lập mạng lưới hợp tác với các đối tác mạnh, đồng thời xây dựng mạng lưới các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài để tập hợp nguồn lực, nhân lực và tri thức. Hợp tác quốc tế cần gắn với mục tiêu tạo năng lực quốc gia về công nghệ lượng tử. 

Bổ sung góc nhìn kinh tế, TS. Đặng Quý Dương - Đại học Công nghiệp Hà Nội cho rằng, công nghệ lượng tử cần đặt trong hệ sinh thái ở cấp độ toàn diện hơn. Theo ông, công nghệ lượng tử vừa phục vụ quốc phòng vừa gắn trực tiếp với an ninh kinh tế. Khi máy tính lượng tử ra đời, các mô hình kinh tế hiện đại và mô hình quản trị hiện đại có thể sẽ không còn hiệu quả như trước.

Do đó, ông đề xuất cần có chiến lược đi trước một bước, xây dựng các mô hình mô phỏng trong kinh tế, văn hóa, xã hội và cả triết học để đón đầu sự phát triển của máy tính lượng tử. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ lượng tử sang các lĩnh vực kinh tế, xã hội, quản trị và phổ biến tư duy lượng tử ở các cấp độ phù hợp trong giáo dục.

Theo các chuyên gia, Việt Nam cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo sự thống nhất nhận thức công nghệ lượng tử là chiến lược quốc gia, xây dựng chiến lược quốc gia, hoàn thiện quy định pháp luật, tiêu chuẩn và cơ chế đặc thù, đầu tư hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với bán dẫn, AI và hợp tác quốc tế.