Từ ý kiến đại biểu Quốc hội tới nỗ lực của ngành Công Thương - Bài 1: Vì sao xăng dầu vững nguồn cung, giá thấp hơn thế giới và tiếp tục giảm?

Đại biểu Quốc hội ghi nhận, đặt câu hỏi cho giai đoạn mới

Trong kỳ điều hành xăng dầu mới nhất, từ 15 giờ ngày 29/10/2026, giá bán lẻ xăng dầu cụ thể như sau: Xăng E5RON92 không cao hơn 26.027 đồng/lít; xăng E10RON95-III không cao hơn 25.734 đồng/lít, thấp hơn xăng E5RON92 293 đồng/lít. Giá bán: dầu diesel 0.05S không cao hơn 30.246 đồng/lít; dầu mazut 180CST 3.5S không cao hơn 23.596 đồng/kg.

Sau kỳ điều hành này, giá bán xăng dầu của Việt Nam vẫn thấp hơn khá nhiều so với các nước lân cận Việt Nam. Cụ thể, về giá xăng: Thái Lan: 32.550 đồng/lít (Chính phủ trợ giá); Campuchia: 32.010 đồng/lít (Chính phủ trợ giá); Lào: 48.276 đồng/lít; Trung Quốc: 35.017 đồng/lít (Chính phủ khống chế giá); Việt Nam: không cao hơn 25.734 đồng/lít.

Về giá dầu: Thái Lan: 33.333 đồng/lít (Chính phủ trợ giá); Campuchia: 35.179 đồng/lít; Lào: 40.848 đồng/lít; Trung Quốc: 31.924 đồng/lít (Chính phủ khống chế giá); Việt Nam: không cao hơn 30.246 đồng/lít. Giá xăng dầu của Việt Nam hiện đang ở mức thấp so với các nước có chung đường biên giới.

Trước đó, theo GlobalPetrolPrices, giá xăng Việt Nam (thời điểm tính là ngày 26/10/2026) chỉ bằng 62,6% bình quân thế giới, thấp nhất trong 16 nền kinh tế được so sánh (GlobalPetrolPrices). Hai kỳ điều hành trước đó, ngày 15/10 và 22/10, giá xăng trong nước giảm liên tiếp. Kết quả ấy đạt được trong năm giá dầu thế giới có phiên tăng mạnh nhất kể từ năm 1988.

Xăng dầu là một trong những nội dung được nhắc nhiều nhất tại các phiên thảo luận Tổ về kinh tế, xã hội ngày 17 và 18/10/2026. Phần lớn ý kiến ghi nhận kết quả trong điều hành giá xăng dầu.

Cụ thể, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh (Tổ 13) đánh giá an ninh năng lượng được giữ vững, nguồn cung điện, xăng dầu được bảo đảm, giá xăng dầu thấp so với khu vực. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà (Tổ 15) nêu các giải pháp miễn, giảm, giãn thuế phí xăng dầu đã góp phần bình ổn giá. Đại biểu Trần Nhật Minh (Nghệ An) ghi nhận nỗ lực bảo đảm cung ứng điện, xăng dầu.

Cùng với ghi nhận, các đại biểu đặt câu hỏi cho giai đoạn tới. Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng, Tổ 7) cho rằng đủ điện, xăng dầu là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng hai con số, đề nghị tăng dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung xăng dầu. Đại biểu Lê Ngọc Sơn (TP. Hồ Chí Minh, Tổ 2) đề nghị chủ động phương án thuế xăng dầu năm 2027. Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Ninh Bình) đề nghị đánh giá dư địa điều hành giá mặt hàng Nhà nước quản lý năm 2027. Đại biểu Cao Tuấn Sĩ kiến nghị tháo gỡ khó khăn về dự trữ dầu thô. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (Tổ 2) đề nghị có cơ chế để người tiêu dùng truy xuất dữ liệu đo lường theo thời gian thực, trong đó có xăng dầu. Mỗi câu hỏi ấy đều đã có lời đáp trong chỉ đạo của Chính phủ và việc làm của ngành Công Thương thời gian qua.

Chính phủ chia sẻ với nền kinh tế

Phát biểu tại Tổ 3 chiều 18/10/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ lựa chọn của Chính phủ: nếu không áp dụng ngay các biện pháp về thuế, giá xăng dầu trong nước sẽ tăng cao, kéo theo tác động vòng hai tới giá nhiều mặt hàng, giao thông, ăn uống. Trong khi nhiều nước phải tăng lãi suất ngân hàng trung ương, Việt Nam vẫn cung ứng xăng dầu đầy đủ, mức giá thấp so với các nước trong khu vực; ngân sách chấp nhận giảm thu để chia sẻ với nền kinh tế.

Lựa chọn ấy được thể chế hóa bằng một chuỗi văn bản ban hành nhanh ngay từ khi cú sốc nổ ra.

Cụ thể, tháng 3/2026, lần đầu tiên ngân sách tạm ứng trực tiếp cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu, với 8.000 tỷ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025. Lần đầu tiên trong lịch sử điều hành thuế xăng dầu tại Việt Nam, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu được đưa về mức 0 đồng/lít từ 24 giờ ngày 26/3/2026. Gần như toàn bộ phần thuế, phí gián thu trong giá xăng dầu được miễn tạm thời, nên giá bán lẻ hiện sát với giá vốn cộng chi phí kinh doanh.

Tháng 10/2026, chỉ đạo của Chính phủ chuyển sang tầng sâu hơn. Tại Tổ 3, Thủ tướng yêu cầu sửa nghị định để cắt giảm các khâu trung gian, "không thể để khâu trung gian đẩy giá xăng dầu lên cao". Ngày 21/10/2026, Công văn 10747/VPCP-CN truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng: Bộ Công Thương hoàn thiện dự thảo nghị định thay thế Nghị định 83/2014/NĐ-CP, trình Chính phủ trước ngày 10/11/2026. Ngày 27/10/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng giao Bộ Tài chính rà soát việc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với các loại xăng về 0% từ ngày 1/11/2026 tới ngày 31/3/2027, báo cáo cấp có thẩm quyền trước ngày 1/11/2026. Đây chính là lời đáp cho đề nghị chủ động phương án thuế của đại biểu Lê Ngọc Sơn, đại biểu Trần Thị Hồng: lá chắn thuế được tính tiếp qua mùa tiêu dùng cuối năm, Tết Nguyên đán.

Ngành Công Thương giữ nguồn, điều hành giá từng kỳ

Phần việc của ngành Công Thương là biến chủ trương thành xăng dầu có mặt ở từng cây xăng với giá hợp lý.

Trước hết là nguồn cung. Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn chạy ở mức 125% công suất từ tháng 7/2026; 9 tháng chế biến khoảng 8,38 triệu tấn dầu thô, cung ứng khoảng 6,54 triệu tấn sản phẩm cho thị trường trong nước; cả năm dự kiến trên 9,2 triệu tấn, tương đương 35 tới 40% nhu cầu (VietnamFinance, 3/10/2026). Dự án nâng cấp mở rộng Lọc dầu Dung Quất, nâng công suất chế biến từ 148.000 lên 171.000 thùng dầu thô/ngày, đã khởi động hợp đồng tổng thầu ngày 21/8/2026 (BNEWS, 18/10/2026).

Thứ hai là dự trữ, đúng câu hỏi của đại biểu Dương Khắc Mai, đại biểu Cao Tuấn Sĩ. Theo công bố của Bộ Công Thương, số ngày dự trữ xăng dầu đã được nâng từ khoảng 15 lên khoảng 26 ngày. Ngày 8/10/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định 2579/QĐ-BCT điều chỉnh Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia: ba kho dự trữ dầu thô quốc gia tại Nghi Sơn, Dung Quất, Long Sơn, quy mô phần dự trữ quốc gia mỗi kho khoảng 1 tới 3 triệu tấn thay cho 1 triệu tấn; Kho Nam Phong tại Hà Nội mở rộng lên 95.000 m3.

Thứ ba là đa dạng hóa nhiên liệu. Từ ngày 1/6/2026, xăng E10 được bán trên toàn quốc theo Thông tư 50/2025/TT-BCT. Riêng tháng 6/2026, cả nước tiêu thụ khoảng 924 triệu lít xăng E10. Mỗi lít ethanol phối trộn là một phần xăng khoáng không phải nhập.

Thứ tư là tổ chức lại thị trường. Dự thảo nghị định mới, lấy ý kiến rộng rãi từ ngày 30/9/2026, chuyển giá xăng dầu sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước: thương nhân tự định giá theo công thức, kê khai sau mỗi lần điều chỉnh; một loại hình thương nhân phân phối, chuỗi cung ứng đi thẳng từ đầu mối tới phân phối; thương nhân đầu mối duy trì dự trữ lưu thông tối thiểu 20 ngày. Mỗi hóa đơn bán lẻ được gửi dữ liệu về cơ quan thuế, Bộ Công Thương; xăng dầu được truy xuất nguồn gốc từ khâu tạo nguồn tới người tiêu dùng. Đây là lời đáp trực tiếp cho đề nghị của Chủ tịch Quốc hội về minh bạch dữ liệu.

Vì sao giá trong nước tăng chậm hơn thế giới

Đặt giá thế giới cạnh giá bán lẻ trong nước, cùng lấy mốc kỳ điều hành 5/3/2026 khi cú sốc bắt đầu, sẽ thấy rõ phần Nhà nước đã đỡ cho người dân, doanh nghiệp.

(Ghi chú: giá thế giới là xăng RON92, dầu diesel bình quân kỳ; giá trong nước là xăng RON95-III (từ kỳ 08/10 là E10RON95-III), dầu diesel 0,05S, giá bán lẻ tối đa).

Tới kỳ 8/10, giá xăng thế giới tăng 66,1% nhưng giá xăng trong nước chỉ tăng 26,5%. Chia hai con số cho nhau ra hệ số truyền dẫn khoảng 0,4; với dầu diesel khoảng 0,59. Nói theo lối đời thường, giá thế giới đẩy lên mười phần thì cây xăng trong nước chỉ nhích bốn tới sáu phần, phần còn lại đã được thuế, Quỹ bình ổn giá, ngân sách gánh đỡ.

Lý do thứ hai là cách điều hành bám sát thị trường. Trong tháng 3/2026, liên Bộ Công Thương, Tài chính điều chỉnh giá nhiều kỳ bất thường, có kỳ chỉ cách nhau một ngày, để giá trong nước theo kịp giá thế giới cả khi lên lẫn khi xuống. Nhờ vậy, khi giá thế giới hạ nhiệt, người tiêu dùng được hưởng ngay.

Giá xăng giảm hai kỳ liên tiếp

Kết quả gần nhất thể hiện ở hai kỳ điều hành tháng 10/2026.

Sau hai kỳ (15/10 và 22/10), giá xăng E5RON92 giảm 2.342 đồng/lít, tức 8,5%; xăng E10RON95-III giảm 3.041 đồng/lít, tức 10,8%. So với đỉnh ngày 25/3/2026, giá dầu diesel kỳ 22/10 đã thấp hơn 22%, từ 37.899 xuống 29.550 đồng/lít. 

Đến kỳ 29/10, giá xăng dầu tăng nhẹ theo giá thế giới. Song như đã đề cập ở đầu bài, giá xăng vẫn thấp hơn nhiều quốc gia lân cận. Nếu đề xuất giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0% từ ngày 1/11/2026 được thông qua, giá xăng sẽ có thêm dư địa giảm.

Thấp nhất trong 16 nền kinh tế, giữ vững tăng trưởng

So với các nước, giá xăng dầu Việt Nam thấp hơn mọi nước láng giềng có chung biên giới.

Giá xăng Việt Nam thấp hơn Thái Lan 34,6%, thấp hơn Trung Quốc 27,8%, chỉ bằng 51,3% giá ở Lào; giá diesel bằng 68,4% bình quân thế giới.

Giá thấp đi cùng tăng trưởng cao. GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95% (Cục Thống kê). CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, nhóm giao thông chỉ đóng góp 0,6 điểm phần trăm (Cục Thống kê, 3/10/2026). Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng ước đạt 1.010,6 tỷ USD, vượt mốc 1.000 tỷ USD và cao nhất từ trước tới nay. Thủ tướng đánh giá việc bảo đảm xăng dầu, giữ giá điện là nỗ lực rất lớn trong điều hành vĩ mô.

Hướng tới cơ chế bền vững

Năm 2026 cho thấy khi giá thế giới tăng gấp đôi trong vài tuần, công cụ thuế là lá chắn đủ lớn để giữ giá. Bước tiếp theo ngành Công Thương đang làm là đưa lá chắn ấy vào một cơ chế ổn định: nghị định mới cắt khâu trung gian trình Chính phủ trước ngày 10/11/2026, ba kho dự trữ dầu thô quốc gia theo Quyết định 2579/QĐ-BCT, mở rộng Lọc dầu Dung Quất, phát triển xăng sinh học. Hướng đi ấy bám đúng mục tiêu nâng dự trữ lên khoảng 90 ngày nhập ròng vào năm 2030 của Nghị quyết 70-NQ/TW, để xăng dầu vừa vận hành theo thị trường, vừa giữ ổn định cho người dân, doanh nghiệp trước mỗi biến động từ bên ngoài.

Còn nữa...