Tin Khu Vực
Thể chế mở thêm không gian cho báo chí
Tham luận tại Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 năm 2026 do Báo Nhà báo và Công luận tổ chức tại Quảng Ninh chiều 25/9 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”, ông Nguyễn Ngọc Hiển - Tổng Biên tập Báo Lao Động cho rằng, báo chí Việt Nam đang đứng trước một không gian phát triển rất khác so với trước đây.
Ranh giới giữa báo chí, công nghệ, truyền thông và công nghiệp nội dung ngày càng trở nên linh hoạt. Một sự kiện có thể đồng thời được truyền tải dưới nhiều hình thức: bài báo điện tử, video ngắn, podcast, đồ họa, nội dung mạng xã hội hay thông qua các nền tảng tìm kiếm.
Cùng với đó, dữ liệu không chỉ là nguồn thông tin để phóng viên khai thác mà còn trở thành nguyên liệu để tòa soạn tổ chức sản xuất, phân phối, đo lường hiệu quả nội dung và hiểu rõ hơn nhu cầu của công chúng.
Đặc biệt, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ chuỗi giá trị của báo chí, từ tìm kiếm và xử lý thông tin, dịch thuật, sản xuất hình ảnh, âm thanh đến phân tích hành vi độc giả. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra với các cơ quan báo chí hiện nay không còn đơn thuần là “chuyển đổi số như thế nào”, mà phải là chuyển đổi số để tạo ra giá trị gì, phục vụ công chúng tốt hơn ra sao và xây dựng năng lực cạnh tranh mới như thế nào.
Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 năm 2026 do Báo Nhà báo và Công luận tổ chức tại Quảng Ninh chiều 25/9 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.
Một trong những nền tảng quan trọng tạo ra không gian phát triển mới cho báo chí là Luật Báo chí số 126/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật dành riêng Mục 1 Chương III quy định về hoạt động báo chí trên không gian mạng, điểm đáng chú ý là không gian mạng từ chỗ chủ yếu được nhìn nhận như một kênh phân phối nay đã trở thành một không gian hoạt động báo chí được pháp luật ghi nhận và điều chỉnh.
Luật cũng quy định nền tảng số báo chí, ngoài việc đăng tải nội dung báo chí, có thể tích hợp hoạt động dịch vụ trực tuyến theo quy định của pháp luật. Đối với các trang thông tin điện tử tổng hợp, mạng xã hội sử dụng tin, bài của cơ quan báo chí, Luật đặt ra yêu cầu phải có thỏa thuận với cơ quan báo chí.
Điều này tạo cơ sở để báo chí chuyển dần từ tư duy “sản xuất nội dung rồi đưa lên nền tảng của người khác” sang chủ động xây dựng hệ sinh thái nội dung và dịch vụ của chính mình.
Từ thực tế đó, một trong những cơ hội rõ nét nhất là tiếp tục phát triển mô hình tòa soạn đa nền tảng. Nếu như trước đây, sản phẩm cuối cùng của một tòa soạn có thể là một trang báo hay một số báo, thì hiện nay một đề tài có thể được phát triển thành cả một hệ thống sản phẩm gồm tin nhanh, bài phân tích, video, podcast, đồ họa dữ liệu, ảnh và các bản tin dành riêng cho mạng xã hội. Đa nền tảng không đơn thuần là việc đưa cùng một bài báo lên nhiều nơi. Muốn thực hiện thực chất, tư duy đa nền tảng phải được bắt đầu ngay từ quy trình sản xuất.
Một nguồn thông tin cần được tổ chức ngay từ đầu để có khả năng phát triển thành nhiều định dạng khác nhau. Điều đó cũng đòi hỏi phóng viên không chỉ có kỹ năng viết mà phải có khả năng tư duy bằng hình ảnh, video, dữ liệu, âm thanh; trong khi biên tập viên không chỉ kiểm soát câu chữ mà còn phải hiểu đặc điểm công chúng trên từng nền tảng.
Từ thực tiễn của Báo Lao Động, ngay trước khi Luật Báo chí mới có hiệu lực, Ban Biên tập đã chỉ đạo phát triển nội dung trên TikTok, YouTube, Zalo. Từ tháng 7/2026, báo tập trung sản xuất video dọc nhằm phù hợp hơn với thói quen tiếp nhận thông tin trên điện thoại thông minh cũng như các nền tảng sử dụng video ngắn.
Những kết quả ban đầu cũng cho thấy dư địa của hướng đi này. Năm 2025, kênh YouTube của Báo Lao Động đạt nút vàng, tăng trưởng 66%; TikTok tăng 161%. Trong giai đoạn 2021-2025, báo đạt 138 giải báo chí trong nước và 82 giải ảnh quốc tế. Kết quả xếp hạng chuyển đổi số của Báo Lao Động cũng có sự thay đổi rõ rệt khi đứng hạng 3 năm 2023, hạng 1 năm 2024 và hạng 2 năm 2025 trong nhóm báo chí Trung ương.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngọc Hiển, thành quả này không phải đích đến mà đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới trong bối cảnh môi trường truyền thông ngày càng cạnh tranh.
Dữ liệu và AI tạo ra năng lực cạnh tranh mới
Bên cạnh mô hình tòa soạn đa nền tảng, dữ liệu được xem là một trong những tài sản quan trọng nhất của cơ quan báo chí trong môi trường số. Báo Lao Động xác định, lấy dữ liệu làm trung tâm là một trong những hướng quan trọng của chuyển đổi số. Tuy nhiên, dữ liệu không phải để biến báo chí thành cuộc chạy đua lượt xem mà phải giúp tòa soạn hiểu công chúng hơn và đưa ra quyết định biên tập tốt hơn.
Chẳng hạn, khi dữ liệu cho thấy người lao động đặc biệt quan tâm đến các thay đổi về tiền lương, bảo hiểm, việc làm hay pháp luật lao động, tòa soạn có thể chủ động tổ chức một hệ thống nội dung chuyên sâu thay vì chỉ sản xuất những tin, bài riêng lẻ.
Song song với dữ liệu, AI đang trở thành một trong những cơ hội lớn nhất nhưng cũng là một phép thử lớn đối với báo chí. AI có thể hỗ trợ phóng viên tìm kiếm và tổng hợp dữ liệu; hỗ trợ biên tập, dịch thuật, chuyển văn bản thành âm thanh; hỗ trợ sản xuất video, đồ họa, phân tích xu hướng và hành vi của độc giả. Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng là AI không thể thay thế trách nhiệm của nhà báo. Công nghệ phải phục vụ nhà báo chứ không phải thay thế nhà báo.
Thực tiễn tại Báo Lao Động cho thấy, một trong những dấu mốc đáng chú ý là năm 2024, khi báo ra mắt phiên bản tiếng Anh và ứng dụng AI trong dịch thuật từ tiếng Việt, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm thuật ngữ và ngôn ngữ chính trị. Sau đó, hệ thống tiếp tục phát triển thêm các phiên bản tiếng: Hàn, Pháp, Tây Ban Nha, Nhật Bản. Đến tháng 4/2026, Báo điện tử Lao Động đã xuất bản bằng 8 ngôn ngữ gồm: Việt, Anh, Hàn, Pháp, Tây Ban Nha, Nhật, Nga và Trung.
Việc ứng dụng AI đã giúp tiết kiệm đáng kể nguồn lực, có thời điểm tương đương hàng chục nhân sự, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận độc giả quốc tế. Đây là ví dụ cho thấy, AI có thể giải quyết một bài toán rất cụ thể của báo chí: làm được nhiều hơn với cùng một nguồn lực, nhưng điều kiện bắt buộc là chất lượng cuối cùng vẫn phải được con người kiểm soát.
Luật Báo chí mới cũng đặt trách nhiệm rõ ràng hơn đối với cơ quan báo chí khi hoạt động trên không gian mạng, trong đó cơ quan báo chí chịu trách nhiệm về nội dung và bản quyền của thông tin đăng, phát. Điều này một lần nữa cho thấy không gian số càng rộng thì trách nhiệm của báo chí càng lớn.