Tự chủ chiến lược, nền tảng để nền kinh tế đứng vững trước biến động toàn cầu

Gián đoạn chuỗi cung ứng

Xung đột tại Trung Đông giữa Mỹ và Israel với Iran những ngày cuối tháng 2, đầu tháng 3 đang đẩy tình hình thế giới đứng trước nhiều nguy cơ bất ổn. Eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn khi mà lượng lớn dầu mỏ toàn cầu đi qua mỗi ngày. Khi xung đột leo thang, giá dầu tăng, kéo theo chi phí vận tải hàng hóa tăng theo.

Đây không phải lần đầu tiên chuỗi cung ứng toàn cầu bị tác động. Năm 2020, đại dịch Covid-19 khiến các cảng biển trên thế giới tê liệt, nhà máy đóng cửa hàng loạt, giá cước container tăng gấp nhiều lần. Các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất nhập khẩu gặp nhiều khó khăn.

Hậu quả của gián đoạn chuỗi cung ứng lan tỏa theo hiệu ứng domino. Thiếu chip bán dẫn khiến ngành ô tô toàn cầu mất hàng trăm tỷ USD doanh thu. Thiếu container làm giá hàng tiêu dùng tăng cao, đẩy lạm phát lên mức đỉnh điểm trong nhiều thập kỷ. Các ngân hàng trung ương buộc phải tăng lãi suất mạnh tay, kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Những nền kinh tế yếu chịu tác động nặng nề nhất. Các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng phải đối mặt với lạm phát hai con số, thâm hụt ngân sách, và tiềm ẩn khủng hoảng nợ công. Những diễn biến từ đại dịch đến xung đột vũ trang cho thấy, trong nền kinh tế toàn cầu hóa sâu sắc, không quốc gia nào có thể tự cô lập. Nhưng mức độ tổn thương phụ thuộc vào khả năng tự chủ chiến lược. Những nước có dự trữ năng lượng, đa dạng nguồn cung, làm chủ công nghệ cốt lõi sẽ vượt qua khủng hoảng tốt hơn những nước phụ thuộc lớn vào bên ngoài.

Xây dựng nền kinh tế tự chủ chiến lược, tự cường gắn với hội nhập

Nhìn lại thời gian vừa qua, có thể nhận thấy, đứng trước mỗi biến động mang tính toàn cầu, Đảng và Nhà nước ta luôn đề ra các giải pháp ứng phó linh hoạt, kịp thời, bảo đảm nền kinh tế đứng vững, duy trì đà tăng trưởng.

Với tầm nhìn dài hạn, Đảng đã xác định xây dựng nền kinh tế tự chủ chiến lược, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng làm trụ cột cho mô hình tăng trưởng mới. Đây là lựa chọn tất yếu để nền kinh tế có đủ sức chống chịu trước biến động từ bên ngoài.

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nêu rõ, thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại, tạo ra nhiều thuận lợi, thời cơ và khó khăn, thách thức lớn đan xen; trong nước đang triển khai những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng, đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới rất cao; đồng thời đây cũng là bước ngoặt mới, vận hội mới mang tính lịch sử đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Từ đó, Đảng ta đã đề ta mục tiêu, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có cuộc làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về việc xây dựng Nghị quyết của Trung ương về giải pháp chiến lược thúc đẩy tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới. Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo Nghị quyết là bảo đảm yêu cầu xây dựng nền kinh tế tự chủ chiến lược, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả; gắn kết chặt chẽ và đồng bộ với các quá trình chuyển đổi quản trị quốc gia, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi cơ cấu, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tại cuộc làm việc, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, Nghị quyết này phải là "bản thiết kế tổng thể" cho mô hình tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên của Việt Nam đến năm 2045. Đây là quyết tâm chiến lược, là lựa chọn có tính lịch sử nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước. Nhưng sự tăng trưởng đó phải đảm bảo ổn định, có chất lượng, bao trùm, xanh và tự chủ.

Rõ ràng, xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự lực, tự cường là quan điểm chủ đạo, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta thể hiện trong nhiều nghị quyết quan trọng được ban hành thời gian gần đây.

Tại Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã xác định rõ tầm nhìn đến năm 2045: Kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và sức cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế; quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả, có năng lực cạnh tranh cao và hội nhập sâu vào kinh tế toàn cầu, cung ứng dịch vụ công chất lượng cao, khẳng định tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội; cùng với các khu vực kinh tế khác hiện thực hoá mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Trong lĩnh vực năng lượng, Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nêu bật quan điểm chỉ đạo: Ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng; từng bước làm chủ công nghệ hiện đại, công nghệ năng lượng nguyên tử, tiến tới tự chủ sản xuất được phần lớn các thiết bị năng lượng phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu cả về công nghệ và thiết bị.

Tại Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng thể hiện rõ quan điểm: Phát triển nhanh và bền vững, từng bước tự chủ về công nghệ, nhất là công nghệ chiến lược; ưu tiên nguồn lực quốc gia đầu tư cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Phát huy tối đa tiềm năng, trí tuệ Việt Nam gắn với nhanh chóng tiếp thu, hấp thụ, làm chủ và ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến của thế giới; đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chú trọng nghiên cứu cơ bản, tiến tới tự chủ và cạnh tranh về công nghệ ở một số lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng, lợi thế.

Các nghị quyết đã và đang được triển khai một cách bài bản, đồng bộ, tích cực. Việc phát huy hiệu quả của các nghị quyết này cần thời gian, nhưng có thể khẳng định đây là đường lối đúng đắn của Đảng ta đã đề ra trong giai đoạn hiện nay.

Việc xác lập mô hình tăng trưởng tự cường gắn với hội nhập là chìa khóa để bảo vệ thành quả tăng trưởng, phát triển đất nước hùng cường, nâng cao tầm vóc, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.