TS. Trần Hải Linh: Nguồn lực kiều bào tạo đột phá kinh tế tri thức

Đại hội XIV của Đảng đặt ra những định hướng phát triển mới với yêu cầu khơi dậy và phát huy mọi nguồn lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững của đất nước. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Trần Hải Linh - Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc (VKBIA); Chủ tịch sáng lập Hội Chuyên gia - Trí thức Việt Nam - Hàn Quốc (VKEIA) đã chia sẻ về khát vọng cống hiến của kiều bào cùng những giải pháp kết nối nguồn lực tri thức quốc tế nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, góp phần đưa các mục tiêu phát triển của đất nước vào thực tiễn.

Khát vọng cống hiến

- Đại hội XIV của Đảng đã xác lập những định hướng phát triển quan trọng cho đất nước trong giai đoạn mới. Ông nhìn nhận như thế nào về trách nhiệm và sứ mệnh của lực lượng kiều bào trong việc chung tay thực hiện các mục tiêu phát triển mà đất nước đặt ra?

TS. Trần Hải Linh: Lực lượng kiều bào chính là nguồn lực bổ trợ, bộ phận cấu thành quan trọng của sức mạnh dân tộc trong thời kỳ hội nhập sâu rộng; đồng thời mang trong mình khát vọng được đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của quê hương.

Hiện có hơn 6 triệu người Việt Nam sinh sống, làm việc tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có đông đảo trí thức, chuyên gia và doanh nhân đang hoạt động trong các tập đoàn lớn, viện nghiên cứu, trường đại học và trung tâm công nghệ của thế giới. Nguồn lực tri thức và kinh nghiệm quốc tế này có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, tạo đột phá phát triển kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Nhiều kiều bào luôn mong muốn được kết nối với trong nước để chia sẻ tri thức, kinh nghiệm quản trị, cũng như tham gia vào các dự án phát triển khoa học, công nghệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đóng góp về tri thức và kinh tế, cộng đồng kiều bào còn đóng vai trò cầu nối giữa Việt Nam với thị trường và đối tác quốc tế. Sự am hiểu cả môi trường quốc tế lẫn bối cảnh trong nước giúp họ thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại và mở rộng mạng lưới thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam.

Cạnh tranh quốc tế hiện nay diễn ra trên nhiều phương diện, trong đó có cả uy tín và hình ảnh quốc gia. Mỗi người Việt Nam sinh sống và làm việc ở nước ngoài vì vậy đều góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa và giá trị của dân tộc. Việc gìn giữ truyền thống văn hóa, xây dựng cộng đồng đoàn kết, thành đạt và có trách nhiệm xã hội sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.

Điều đáng trân trọng là trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài luôn có một tình cảm sâu nặng với quê hương. Nhiều người mang trong mình khát vọng được trở về, được góp sức cho sự phát triển của đất nước bằng trí tuệ, kinh nghiệm và nguồn lực tích lũy từ quốc tế. Khát vọng cống hiến ấy nếu được kết nối và phát huy hiệu quả sẽ trở thành động lực quan trọng góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển mà Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra.

- Ông có thể chia sẻ những mô hình hợp tác hiệu quả giữa kiều bào với các địa phương, doanh nghiệp và tổ chức trong nước trong thời gian qua?

TS. Trần Hải Linh: Thời gian qua, đã có nhiều mô hình hợp tác hiệu quả giữa cộng đồng kiều bào với các địa phương, doanh nghiệp và tổ chức trong nước, nguồn lực từ kiều bào đã tạo ra giá trị lan tỏa rõ rệt cho quá trình phát triển.

Đó là việc kiều bào tham gia kết nối đầu tư và tư vấn phát triển tại nhiều địa phương. Nhiều chuyên gia, doanh nhân người Việt ở nước ngoài được mời tham dự các diễn đàn xúc tiến đầu tư, đóng góp ý kiến cho chiến lược phát triển ngành hoặc tham gia các hội đồng tư vấn kinh tế. Thông qua các hoạt động này, địa phương có thêm cơ hội tiếp cận kinh nghiệm quốc tế về quy hoạch, phát triển đô thị, khu công nghiệp và khu công nghệ cao.

Trong lĩnh vực sản xuất và công nghệ, nhiều doanh nhân kiều bào đóng vai trò kết nối doanh nghiệp trong nước với đối tác quốc tế. Sự tham gia của họ giúp hình thành các dự án liên doanh, trung tâm nghiên cứu và phát triển hoặc chương trình đào tạo kỹ sư theo chuẩn quốc tế. Nhờ sự am hiểu cả môi trường kinh doanh quốc tế và điều kiện trong nước, quá trình hợp tác được thúc đẩy thuận lợi hơn, góp phần rút ngắn khoảng cách về công nghệ, quản trị.

Giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cũng là lĩnh vực ghi nhận nhiều đóng góp của trí thức kiều bào. Nhiều giáo sư, chuyên gia người Việt ở nước ngoài đã tham gia giảng dạy, cố vấn học thuật và kết nối các chương trình nghiên cứu giữa trường đại học trong nước với đối tác quốc tế. Các mạng lưới chuyên gia và đổi mới sáng tạo do kiều bào tham gia còn hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp cận nguồn vốn, tri thức và thị trường toàn cầu.

Kinh nghiệm từ các mô hình hợp tác cho thấy hiệu quả thường gắn với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội và cộng đồng kiều bào. Môi trường pháp lý ổn định, thông tin minh bạch và đầu mối điều phối rõ ràng sẽ tạo điều kiện để những sáng kiến hợp tác ngày càng đi vào chiều sâu, mang lại giá trị thiết thực cho quá trình phát triển của đất nước.

"Đòn bẩy" cho đổi mới sáng tạo

- Việt Nam hiện có một cộng đồng chuyên gia, trí thức và doanh nhân khá đông đảo đang làm việc tại nước ngoài nói chung và Hàn Quốc nói riêng trong nhiều lĩnh vực như công nghệ, công nghiệp, tài chính, nghiên cứu khoa học. Theo ông, làm thế nào để kết nối và phát huy hiệu quả nguồn lực tri thức và kinh nghiệm quốc tế của kiều bào, qua đó đóng góp thiết thực vào quá trình phát triển kinh tế và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong giai đoạn tới?

TS. Trần Hải Linh: Theo tôi, vấn đề quan trọng không phải là nguồn lực này có tồn tại hay không mà là cách chúng ta kết nối và tạo điều kiện để nguồn lực ấy được phát huy hiệu quả.

Thứ nhất, hiện nay các hoạt động gặp gỡ, diễn đàn kiều bào vẫn được tổ chức khá thường xuyên, tuy nhiên sự kết nối đôi khi còn mang tính sự kiện, thiếu một hệ thống thông tin đủ sâu để duy trì hợp tác lâu dài. Nếu xây dựng được cơ sở dữ liệu về chuyên gia kiều bào theo từng lĩnh vực, cập nhật rõ chuyên môn, kinh nghiệm và khả năng tham gia các dự án cụ thể, thì các cơ quan, địa phương hay doanh nghiệp trong nước sẽ dễ dàng tìm được đúng người cho nhu cầu của mình.

Thứ hai, không phải chuyên gia nào cũng có điều kiện về nước làm việc lâu dài; vì vậy những mô hình hợp tác linh hoạt như cố vấn từ xa, tham gia hội đồng khoa học, giảng dạy chuyên đề ngắn hạn hay đồng thực hiện các dự án nghiên cứu, chuyển giao công nghệ sẽ phù hợp hơn với nhiều người. Công nghệ số hiện nay cũng giúp việc kết nối trở nên thuận lợi hơn rất nhiều.

Thứ ba, gắn kết kiều bào với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước. Thay vì dừng ở việc tham vấn ý kiến, cần tạo điều kiện để các chuyên gia và doanh nhân kiều bào tham gia trực tiếp vào các trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ hoặc các dự án nghiên cứu và phát triển. Sự tham gia thực chất giúp họ trở thành một phần của hệ sinh thái sáng tạo, từ đó tăng cường sự gắn bó và nâng cao hiệu quả hợp tác.

Thứ tư, xây dựng cơ chế khuyến khích minh bạch và cạnh tranh lành mạnh. Các chuyên gia quốc tế thường đề cao môi trường làm việc chuyên nghiệp và hiệu quả. Vì vậy, chương trình hợp tác cần có tiêu chí rõ ràng, đánh giá dựa trên kết quả và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia, qua đó tạo niềm tin để kiều bào yên tâm đóng góp lâu dài.

Thứ năm, phát huy vai trò của các hiệp hội và mạng lưới doanh nhân, trí thức. Đơn cử, tại Hàn Quốc, nhiều chuyên gia người Việt đang làm việc trong các tập đoàn công nghệ, tài chính và công nghiệp lớn. Sự liên kết thành các mạng lưới ngành nghề sẽ hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tiếp cận công nghệ, chuẩn mực quản trị và mở rộng thị trường quốc tế, đồng thời tạo kênh phối hợp và duy trì tương tác hiệu quả.

Điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng niềm tin và thể hiện sự trân trọng thực chất đối với nguồn lực kiều bào. Trí thức và doanh nhân người Việt ở nước ngoài sẽ sẵn sàng gắn bó lâu dài khi họ cảm nhận được sự lắng nghe, tạo điều kiện và ghi nhận xứng đáng.

- Ông có kiến nghị gì để xây dựng cơ chế hợp tác hiệu quả hơn giữa cộng đồng kiều bào với các địa phương, doanh nghiệp và tổ chức trong nước, qua đó góp phần đưa các định hướng lớn của Đại hội XIV vào cuộc sống?

TS. Trần Hải Linh: Một hướng đi cần được quan tâm là tạo điều kiện để chuyên gia và doanh nhân kiều bào tham gia đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng chính sách phát triển kinh tế xã hội. Sự tham gia của họ trong các hội đồng tư vấn hoặc các diễn đàn chính sách sẽ giúp bổ sung góc nhìn quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng tham mưu và phản biện.

Thứ hai, hình thành đầu mối kết nối thống nhất. Có một cơ sở dữ liệu chuyên gia, doanh nhân kiều bào theo từng lĩnh vực, được cập nhật thường xuyên, liên thông với các bộ ngành, địa phương và hiệp hội sẽ giúp việc hợp tác trở nên chủ động và hiệu quả hơn. Từ nền tảng này, các địa phương và doanh nghiệp trong nước có thể tìm kiếm đúng chuyên môn cho các dự án phát triển hoặc chuyển giao công nghệ.

Thứ ba, các chương trình hợp tác cũng nên được thiết kế theo dự án cụ thể, gắn với mục tiêu rõ ràng như đào tạo nguồn nhân lực, phát triển trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ hoặc xây dựng ngành công nghiệp mới. Môi trường pháp lý minh bạch cùng thủ tục hành chính thuận lợi sẽ tạo điều kiện để kiều bào yên tâm tham gia lâu dài.

Bên cạnh đó, các hiệp hội và mạng lưới doanh nhân, trí thức kiều bào có thể đóng vai trò cầu nối tin cậy giữa trong nước và quốc tế. Trên nền tảng niềm tin và sự tôn trọng lẫn nhau, nguồn lực tri thức và kinh nghiệm quốc tế của kiều bào sẽ trở thành động lực quan trọng, góp phần đưa các định hướng phát triển của Đại hội XIV vào thực tiễn.

Xin cảm ơn ông!

Nhằm phát huy nguồn lực kiều bào, Việt Nam đã và đang triển khai nhiều chính sách quan trọng. Việc điều chỉnh một số luật trong thời gian qua đã tạo điều kiện cho kiều bào, người Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng góp tốt hơn, hiệu quả hơn vào sự nghiệp của đất nước.