Trò diễn Xuân Phả - Kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian

Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, trò diễn Xuân Phả bằng sự kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian đã tạo nên sức sống, sắc thái văn hóa riêng.
Google tôn vinh nghệ thuật đờn ca tài tử của Việt Nam Hà Nội: Sức cuốn hút của bóng bay nghệ thuật

Trò diễn Xuân Phả, xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa là một trong những trò diễn tiêu biểu, có sức hấp dẫn lớn.

Trò diễn Xuân Phả - Kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian
Trò diễn Xuân Phả kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian

Người dân làng Xuân Phả tin rằng, trò diễn Xuân Phả có từ thế kỷ thứ IX, gắn với tích Thành hoàng làng giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân. Để báo đáp công ơn của Thành hoàng làng Xuân Phả, nhà vua tổ chức lễ hội ăn mừng tại miếu thờ và phong cho Thành hoàng làng Xuân Phả là Đại Hải Long Vương Hoàng Lang tướng quân. Đồng thời, ban thưởng cho dân làng 5 điệu múa trò: Hoa Lang, Chiêm Thành, Ai Lao, Ngô Quốc và Tú Huần mô phỏng các bộ tộc và các nước lân bang đem đồ tiến cống vua Đinh, vừa tỏ lòng khâm phục vua nước Đại Việt, vừa tỏ mối giao bang hòa hảo.

Trò diễn Xuân Phả - Kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian
Trò diễn Xuân Phả là có 3 điệu mà người diễn phải dùng mặt nạ

Độc đáo của trò diễn Xuân Phả là có 3 điệu mà người diễn phải dùng mặt nạ, đó là điệu Chiêm Thành, Hoa Lang và Tú Huần. Trong đó trò Chiêm Thành, áo chúa bằng đậu, áo quân bằng lụa, đều nhuộm đỏ hồng, không thêu thùa hoa văn. Áo phỗng là cổ sòi, cổ xiêm quấn xung quanh mình chúa và quân, quấn khăn vuông đỏ thành hai sừng thẳng đứng trên đầu, ngậm mặt nạ nửa mặt, hình béo mập, mắt bằng lông công... Trò Tú Huần có mũ loóng (bằng tre), mặt nạ gỗ hình bà cố, mặt nạ mẹ và mười người con xếp thứ tự từ nhỏ đến lớn.

Trong khi đó, trò Hoa Lang tượng trưng cho người Cao Ly xưa tiến cống, với các nhân vật ông, cháu, mế nàng và mười quân. Trang phục gồm áo dài, đầu đội mũ cao da bò, tay trái cầm quạt, tay phải mái chèo, đeo mặt nạ cũng làm bằng da bò phết sơn trắng, mắt có lông công. Mũ chúa được chạm rồng, chạm mặt nguyệt ở mũ quân. Lời hát thể hiện tình bang giao, bên cạnh đó, trang phục với màu sắc và hoa văn bắt mắt, xuất hiện biểu tượng linh vật tượng trưng cho phẩm cấp quan lại phong kiến, cũng là tín hiệu của yếu tố cung đình trong trò diễn.

Thông qua những trò diễn Xuân Phả, điệu múa nhà vua muốn nhân dân Xuân Phả phải biết đoàn kết, cùng nhau làm ăn lao động sản xuất... Điển hình, điệu múa Hoa Lang người múa dùng những cái quạt, múa những động tác như là tung hoa, thể hiện sự vui mừng. Cùng với đó, người múa sử dụng những bài chèo thể hiện cuộc sống, làm ăn kiếm sống bằng đường sông nước. Hay điệu Tú Huần thể hiện cuộc sống sinh hoạt trong một gia đình, có nhiều thế hệ gồm bà cố, có mẹ và có con... nhằm bảo ban con cháu phải biết sống kính trên, nhường dưới, đoàn kết trong gia đình.

Trò diễn Xuân Phả - Kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian
Các vũ công nam có những động tác phóng khoáng, tay chân mở rộng

Đặc trưng ở trò diễn Xuân Phả là các vũ công nam có những động tác phóng khoáng, tay chân mở rộng, khỏe, thể hiện “trong nhu có cương, trong cương có nhu” với nhiều động tác múa, đội hình múa, làm tôn nên sắc thái văn hóa lúa nước, vẻ duyên dáng, tinh tế, kín đáo nhưng cũng rất mạnh mẽ của người Việt.

Trò diễn Xuân Phả - Kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian
Những người nông dân chân lấm tay bùn được hóa thân thành những hình tượng nghệ thuật đặc sắc

Những trò diễn Xuân Phả được những người nông dân bước chân khỏi ruộng đồng, tạm rũ bùn đất, rơm rạ khoác lên tấm áo con trò và hóa thân thành những hình tượng nghệ thuật đặc sắc. Dưới sân đình, trong đêm trăng, khi mùa màng vừa qua lúc bộn bề, người ta lại say sưa nhảy múa theo nhịp trống, phách và đắm mình trong những ca từ, giai điệu dẫu dân dã, chất phác nhưng cũng chất chứa đầy ắp những tâm sự, những khát khao.

Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, hệ thống trò diễn Xuân Phả đã dần hoàn thiện về kỹ thuật, trang phục, đạo cụ, âm nhạc và lời ca. Đặc biệt, các điệu múa và lời hát cổ vẫn được gìn giữ nguyên vẹn, không có sự pha trộn. Đây là những yếu tố tạo nên sức sống và sự hấp dẫn riêng có của trò diễn, được truyền nối từ thế hệ này sang thế hệ khác và thể hiện được sắc thái văn hóa, tinh thần riêng của người dân làng Xuân Phả trong suốt tiến trình lịch sử tồn tại và phát triển cùng vùng đất cổ Thọ Xuân.

Những điệu múa, trò diễn đó là cuộc sống của cư dân vùng Xuân Phả được kết tinh thành nghệ thuật. Bởi vậy, trò Xuân Phả không chỉ là nghệ thuật dân gian mà còn là trí tuệ dân gian đã lắng đọng trong bản hòa tấu của thanh âm, vần điệu, ca từ, của các động tác lúc mềm mại, uyển chuyển, khi mạnh mẽ, phóng khoáng, cương - nhu hài hòa. Trò Xuân Phả với những quy cách truyền thừa và gốc rễ tinh thần đã ngấm vào máu thịt người Xuân Phả và là nơi gửi gắm ước mơ về cuộc sống bình yên, hạnh phúc; hay ẩn chứa cả khát vọng vươn lên không ngừng, khát vọng về một quốc gia hùng cường, đủ sức đương đầu với các thế lực ngoại bang luôn lăm le xâm phạm.

Trò diễn Xuân Phả - Kết tinh nghệ thuật múa cung đình và dân gian
Trò diễn Xuân Phả đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016

Với những giá trị đặc sắc, độc đáo ấy, trò diễn Xuân Phả đã vượt khỏi không gian của một làng để có mặt ở nhiều sự kiện văn hóa lớn của tỉnh Thanh Hóa và trong cả nước. Đặc biệt, ngày 16/9/2016, trò diễn Xuân Phả đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trở thành di sản phi vật thể cấp quốc gia, đó là sự vinh danh cao quý, góp phần khẳng định vị thế và giá trị của trò diễn Xuân Phả trong đời sống cộng đồng. Bởi di sản này không chỉ là báu vật văn hóa xứ Thanh, mà đã trở thành viên ngọc quý trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc.

Phạm Tiệp
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★
Bài viết cùng chủ đề: trò diến Xuân Phả

Tin mới nhất

Gần 200 nghệ sĩ tham gia Chương trình nghệ thuật Điện Biên Phủ - Mốc vàng lịch sử

Gần 200 nghệ sĩ tham gia Chương trình nghệ thuật Điện Biên Phủ - Mốc vàng lịch sử

Chương trình nghệ thuật Điện Biên Phủ - Mốc vàng lịch sử vào 20h10 ngày 6/5/2024 tại Quảng trường 7/5, TP. Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên.
Du lịch Lâm Đồng tiếp tục vững đà tăng trưởng

Du lịch Lâm Đồng tiếp tục vững đà tăng trưởng

Hết quý I/2024, lượng khách đến Lâm Đồng ước đạt 2,38 triệu lượt, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2023, đạt 24,5% kế hoạch năm 2024.
Gắn hoạt động văn học với "hơi thở" phát triển của công nghiệp văn hoá

Gắn hoạt động văn học với "hơi thở" phát triển của công nghiệp văn hoá

Cần nhìn hoạt động văn học như một lĩnh vực của công nghiệp văn hoá, không chỉ có sáng tác văn học, mà còn liên quan đến công nghệ và phát triển công chúng.
Đặc sắc Lễ hội truyền thống Bình Đà 2024

Đặc sắc Lễ hội truyền thống Bình Đà 2024

Lễ hội truyền thống Bình Đà sẽ diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 12-14/4/2024 (tức 4- 6/3 âm lịch) hàng năm, tại Đình Nội, xã Bình Minh, huyện Thanh Oai,TP.Hà Nội.
Trà Vinh: Công nhận lễ hội Đom Lơng Néak Tà là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Trà Vinh: Công nhận lễ hội Đom Lơng Néak Tà là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Chiều ngày 11/4, Trà Vinh tổ chức lễ công bố quyết định Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia lễ hội Đom Lơng Néak Tà của đồng bào dân tộc Khmer tỉnh Trà Vinh.

Tin cùng chuyên mục

Độc, lạ thi kéo co trong tư thế ngồi và nằm tại đền Trấn Vũ

Độc, lạ thi kéo co trong tư thế ngồi và nằm tại đền Trấn Vũ

Ngày 11/4 trong khuôn khổ Lễ hội đền Trấn Vũ 2024, lần đầu tiên người dân, du khách được chiêm ngưỡng kéo co ngồi đấu với kéo co nằm.
Phim Đào, phở và piano đạt doanh thu 21 tỷ đồng sau "cơn sốt" phòng vé

Phim Đào, phở và piano đạt doanh thu 21 tỷ đồng sau "cơn sốt" phòng vé

Dù không có kinh phí truyền thông, nhưng phim Đào, phở và piano vẫn có sức lan toả rộng rãi và đạt doanh thu 21 tỷ đồng sau thời gian công chiếu.
Cố đô Huế trong top 8 điểm du lịch tiết kiệm nhất châu Á

Cố đô Huế trong top 8 điểm du lịch tiết kiệm nhất châu Á

Cố đô Huế xếp thứ ba trong 8 thành phố có mức giá phòng cạnh tranh nhất châu Á tháng 4 và 5/2024, thời điểm các quốc gia có nhiều lễ hội và kỳ nghỉ.
Nhiều kết quả nổi bật của ngành văn hoá, thể thao và du lịch quý I/2024

Nhiều kết quả nổi bật của ngành văn hoá, thể thao và du lịch quý I/2024

Trong quý I/2024, dù có những khó khăn, song ngành văn hoá, thể thao và du lịch đã gặt hái được nhiều kết quả nổi bật.
Thừa Thiên Huế: Hàng ngàn người rước Thánh mẫu tại lễ hội Điện Huệ Nam

Thừa Thiên Huế: Hàng ngàn người rước Thánh mẫu tại lễ hội Điện Huệ Nam

Ngày 10/4, (mùng 2/3 âm lịch) lễ hội Điện Huệ Nam hay còn gọi là lễ hội Điện Hòn Chén năm 2024 đã chính thức diễn ra thu hút hàng ngàn người tham gia.
Công bố thủ tục hành chính sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực di sản

Công bố thủ tục hành chính sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực di sản

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa công bố thủ tục hành chính sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực di sản văn hóa.
Tuần phim Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

Tuần phim Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ

Tuần phim Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ sẽ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với tỉnh Điện Biên tổ chức từ ngày 24-30/4/2024.
Công nhận nghề chằm nón ngựa Phú Gia là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Công nhận nghề chằm nón ngựa Phú Gia là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa Nghề thủ công truyền thống chằm nón ngựa Phú Gia (Bình Định) vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hà Nội: Tổ chức Festival mỹ thuật trẻ lần thứ 7

Hà Nội: Tổ chức Festival mỹ thuật trẻ lần thứ 7

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành đề án tổ chức Festival mỹ thuật trẻ lần thứ 7, Festival sẽ được tổ chức tại Hà Nội và phát động trên toàn quốc.
Tổ chức Cuộc thi và triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2024

Tổ chức Cuộc thi và triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2024

Cuộc thi và triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam năm 2024 được tổ chức quy mô toàn quốc, nhằm chào mừng kỷ niệm các ngày lễ lớn và 70 năm ngày Giải phóng Thủ đô.
"Biển người" đổ về khai hội Am Chúa

"Biển người" đổ về khai hội Am Chúa

Lễ hội Am Chúa được khai mạc tại Khu Di tích lịch sử văn hóa Am Chúa, tỉnh Khánh Hoà thu hút hàng nghìn du khách thập phương dâng lễ tạ ơn.
Songkran 2024: Lễ hội té nước hoành tráng đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ của du lịch Thái Lan

Songkran 2024: Lễ hội té nước hoành tráng đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ của du lịch Thái Lan

Sự trở lại của Songkran 2024 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực phục hồi du lịch của Thái Lan.
Mục sở thị toà nhà đá có trọng lượng 2.025 tấn ở Ninh Bình

Mục sở thị toà nhà đá có trọng lượng 2.025 tấn ở Ninh Bình

Từ phiến đá thô sơ, qua bàn tay tài hoa của người thợ đá Ninh Vân, tỉnh Ninh Bình đã chế tác, gắn kết tạo nên công trình toà nhà đá khổng lồ ở Ninh Bình.
Khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa Du lịch Đất Tổ 2024

Khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa Du lịch Đất Tổ 2024

Sáng nay 9/4 (tức 1/3 Âm lịch), tỉnh Phú Thọ đã tổ chức khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm Giáp Thìn 2024.
Hà Nội: Tổ chức Chương trình nghệ thuật Ký ức Điện Biên

Hà Nội: Tổ chức Chương trình nghệ thuật Ký ức Điện Biên

Chương trình nghệ thuật Ký ức Điện Biên dự kiến tổ chức ngày 4/5/2024, tại Nhà hát Lớn Hà Nội nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024).
Thừa Thiên Huế: Ngắm nhìn tháp Chăm cổ lập kỷ lục thế giới

Thừa Thiên Huế: Ngắm nhìn tháp Chăm cổ lập kỷ lục thế giới

Tháp Chăm Phú Diên là công trình kiến trúc gạch Champa sớm nhất còn lại ở khu vực Miền Trung, khoảng thế kỷ VIII vừa được công nhận là Di tích quốc gia.
Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cấp phép thăm dò, khai quật khảo cổ di tích Tháp đôi Liễu Cốc

Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cấp phép thăm dò, khai quật khảo cổ di tích Tháp đôi Liễu Cốc

Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cấp phép thăm dò, khai quật khảo cổ tại di tích Tháp đôi Liễu Cốc, tỉnh Thừa Thiên Huế.
Lễ hội truyền thống làng Sủi

Lễ hội truyền thống làng Sủi

Lễ hội làng Sủi diễn ra từ ngày 1-3/3 Âm lịch hàng năm (tức ngày 9-11/4/2024), tại đình - đền Sủi, thuộc xã Phú Thị, huyện Gia Lâm, Hà Nội.
Quán triệt các nghệ sỹ thực hiện nghiêm quy định khi tham gia hoạt động quảng cáo

Quán triệt các nghệ sỹ thực hiện nghiêm quy định khi tham gia hoạt động quảng cáo

Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch yêu cầu các đơn vị ngành quán triệt các nghệ sỹ, diễn viên thực hiện nghiêm quy định pháp luật khi tham gia hoạt động quảng cáo.
Một số dự án tu bổ, tôn tạo làm biến dạng, sai lệch, mất đi yếu tố gốc di tích

Một số dự án tu bổ, tôn tạo làm biến dạng, sai lệch, mất đi yếu tố gốc di tích

Theo Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, việc thực hiện các dự án tu bổ, tôn tạo di tích tại một số địa phương còn hạn chế, làm biến dạng, mất yếu tố gốc di tích.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động