Tranh Đông Hồ được UNESCO ghi danh: Đánh thức tiềm năng du lịch

Vinh dự gắn liền trách nhiệm bảo tồn

Ngày 27/3 tới đây, tỉnh Bắc Ninh dự kiến tổ chức Lễ đón nhận bằng của UNESCO ghi danh nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Sự kiện được xem là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị dòng tranh dân gian nổi tiếng của Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa gắn với làng nghề truyền thống.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Quả, ông là hậu duệ đời thứ 10 của dòng họ Nguyễn Hữu, một dòng họ gắn bó với tranh Đông Hồ suốt nhiều thế kỷ nhận định, đây là dấu mốc quan trọng, góp phần nâng cao vị thế của tranh Đông Hồ trong đời sống đương đại.

Việc được UNESCO ghi danh sẽ trở thành động lực quan trọng góp phần khôi phục và phát triển làng nghề, vừa giữ gìn những giá trị truyền thống, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân, qua đó từng bước khẳng định vai trò của tranh Đông Hồ trong phát triển du lịch văn hóa tại địa phương.

Từ góc nhìn của người gắn bó cả đời với nghề, nghệ nhân cũng cho rằng vinh dự càng lớn thì trách nhiệm càng nặng nề, đòi hỏi các nghệ nhân phải tiếp tục gìn giữ, bảo tồn nghề theo đúng giá trị truyền thống.

Thực tế, việc khai thác giá trị di sản gắn với phát triển du lịch tại đây vẫn chưa phát huy hết tiềm năng vốn có. Theo ghi nhận thực tế, nhiều hoạt động tham quan hiện nay vẫn chủ yếu dừng ở việc giới thiệu lịch sử làng nghề, trưng bày tranh và quan sát quy trình làm tranh truyền thống, trong khi các hoạt động trải nghiệm dành cho du khách còn khá hạn chế.

Theo ông Quả, tranh Đông Hồ là sản phẩm thủ công mang đậm bản sắc văn hóa, vì vậy cần được duy trì nguyên vẹn từ kỹ thuật đến tinh thần sáng tạo của cha ông; nếu không, những giá trị cốt lõi của di sản sẽ dần mai một.

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả cho biết, ngày xưa cả làng làm tranh, nay chỉ còn lại rất ít hộ. Những năm 1970 đến 1980, một đội sản xuất tranh có tới 40 người cùng nhiều lao động phụ, nay số người làm nghề giảm đi rõ rệt.

“Làm tranh Đông Hồ vất vả hơn nhiều so với các nghề khác. Bản thân tôi đã có 50 năm gắn bó với nghề. Những giá trị văn hóa này đã ngấm vào tôi từ nhỏ. Nếu không trân trọng và gìn giữ, mình cảm thấy bản thân thiếu trách nhiệm với làng tranh và thế hệ sau”, Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Quả chia sẻ.

Theo ông Quả, việc phát triển du lịch gắn với làng nghề có thể tạo thêm cơ hội để tranh Đông Hồ được nhiều người biết đến hơn. Khi du khách được trực tiếp tham quan, tìm hiểu và trải nghiệm quy trình làm tranh, họ sẽ hiểu rõ hơn giá trị văn hóa của dòng tranh dân gian này.

Khai mở tiềm năng du lịch

Trong bối cảnh nghề làm tranh Đông Hồ được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, giá trị của dòng tranh dân gian này đang được nhìn nhận rõ nét hơn, khơi dậy niềm tự hào và sự quan tâm rộng rãi từ công chúng. Đây cũng được xem là cơ hội để đánh thức tiềm năng phát triển du lịch văn hóa gắn với làng nghề truyền thống.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Nguyễn Thị Hồng Vân - Phó phụ trách Phòng Thuyết minh, Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ (Bảo tàng Bắc Ninh) cho biết, việc được UNESCO ghi danh không chỉ là sự ghi nhận đối với giá trị di sản mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa gắn với làng nghề, đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng theo hướng bền vững.

Theo chị Vân, trong thời gian qua, đơn vị đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng. Từ việc đẩy mạnh số hóa tư liệu, tăng cường truyền thông trên các nền tảng số đến xây dựng các chương trình trải nghiệm thực tế, tất cả đều hướng tới việc giúp di sản không chỉ được gìn giữ mà còn “sống” trong đời sống đương đại. Bên cạnh các nền tảng như Facebook, YouTube hay Instagram, trang thông tin “Go to Bắc Ninh” đang trở thành cầu nối để du khách, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận với nghệ thuật tranh dân gian một cách sinh động và trực quan hơn.

Không dừng lại ở hoạt động quảng bá, Trung tâm chú trọng xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với giá trị văn hóa cốt lõi của làng nghề, cho phép du khách trực tiếp tham gia vào quy trình làm tranh, từ khắc ván, pha màu đến in tranh trên giấy dó truyền thống. Cách tiếp cận này không chỉ giúp di sản trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn mà còn góp phần gia tăng sức hấp dẫn cho du lịch văn hóa tại địa phương.

Đáng chú ý, các mộc bản được thiết kế với kích thước nhỏ gọn, vừa lòng bàn tay, tạo điều kiện để cả trẻ em cũng có thể dễ dàng thao tác, mở rộng đối tượng du khách và đa dạng hóa trải nghiệm. “Khi tự tay hoàn thiện một bức tranh, mỗi người không chỉ cảm nhận được sự công phu của nghề mà còn thêm trân trọng những giá trị văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ”, chị Vân chia sẻ.

Song song với đó, công tác giáo dục và truyền dạy nghề cũng được đẩy mạnh thông qua các chương trình dành cho học sinh, sinh viên khi đến với Trung tâm để trải nghiệm, tìm hiểu về văn hoá, góp phần nuôi dưỡng tình yêu với di sản từ sớm.

Theo chị Vân, chính sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy đã và đang tạo nên sức sống mới cho tranh Đông Hồ, không chỉ lan tỏa giá trị văn hóa mà còn thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm. Qua đó, di sản vừa được gìn giữ, vừa trở thành nguồn lực góp phần phát triển du lịch và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức Lễ đón nhận Bằng UNESCO ghi danh nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; đồng thời công bố Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới và khai mạc Festival “Về miền di sản - 2026”.

Sự kiện có ý nghĩa văn hóa, chính trị, đối ngoại, góp phần quảng bá hình ảnh Bắc Ninh, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch, kinh tế - xã hội. Chương trình được truyền hình trực tiếp trên VTV1 lúc 20h10 ngày 27/3/2026 tại Quảng trường 3/2.