Việt Nam - Nga: Dấu mốc mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện

Từ ngày 7 - 9/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga theo lời mời của Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Chuyến thăm diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI, trong bối cảnh quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga thời gian qua có nhiều bước phát triển mới. 

Củng cố tin cậy chính trị, mở ra giai đoạn hợp tác mới

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, chuyến thăm thể hiện ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng, là thông điệp khẳng định sự nhất quán, kế thừa và coi trọng cao của Đảng, Nhà nước Việt Nam đối với quan hệ hữu nghị truyền thống và Đối tác chiến lược toàn diện với Nga, đồng thời là minh chứng rõ nét cho đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường của Việt Nam.

“Chuyến đi được kỳ vọng sẽ củng cố hơn nữa nền tảng tin cậy chính trị và tăng cường vai trò của ngoại giao nguyên thủ thông qua việc duy trì thường xuyên tiếp xúc giữa lãnh đạo cao nhất hai nước”, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng thông tin.

Trong quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Nga sở hữu mối quan hệ hữu nghị truyền thống sâu sắc, được đặt nền móng từ sớm trong lịch sử. Trong đó, Liên Xô thuộc nhóm quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau ngày Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945, trước khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 30/1/1950.

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có chuỗi hoạt động hiệu quả tại Moskva: hội kiến Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin, Chủ tịch Hội đồng Liên bang Valentina Matvienko, Chủ tịch Duma Quốc gia Vyacheslav Volodin, tiếp Chủ tịch Đảng Nước Nga Thống nhất Dmitry Medvedev và Trợ lý Tổng thống, Chủ tịch Hội đồng Biển Liên bang Nga Nikolai Patrushev; hội đàm cùng Tổng thống Vladimir Putin, cùng chứng kiến, dự lễ khánh thành phòng xét nghiệm dịch bệnh Việt - Nga từ điểm cầu trực tuyến Điện Kremlin, Thủ đô Moskva. 

Theo đó, mỗi cuộc gặp, hội đàm đều gắn với những kết quả đề xuất hợp tác cụ thể về kinh tế, thương mại, hàng hải, đóng tàu, hợp tác giữa hai Đảng và hai cơ quan lập pháp.

Trong đó, điểm quan trọng nhất của chuyến thăm là cuộc hội đàm chính thức giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Vladimir Putin, diễn ra ngày 9/9 tại Điện Kremlin sau Lễ đón cấp Nhà nước. Tại hội đàm, Tổng thống Putin khẳng định, Việt Nam luôn là đối tác tin cậy, là ưu tiên trong chính sách của Nga ở châu Á - Thái Bình Dương.

Hai bên đã trao đổi, thống nhất các định hướng lớn phát triển và làm sâu sắc hơn quan hệ giữa hai nước trong giai đoạn mới; nhất trí tăng cường trao đổi thường xuyên và thực chất ở tất cả các cấp, đặc biệt ở cấp cao nhất; đẩy mạnh hợp tác qua kênh Đảng và Quốc hội hai nước.

Hai nhà lãnh đạo đánh giá quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga đã đạt bước phát triển tích cực, thực chất và toàn diện, trong đó hợp tác kinh tế - thương mại giữ vai trò tiên phong, quốc phòng - an ninh là trụ cột chiến lược, năng lượng - dầu khí là lĩnh vực đột phá, khoa học, công nghệ và giáo dục là động lực mới.

Đồng thời nhất trí phấn đấu đưa kim ngạch thương mại song phương sớm đạt 15 tỷ USD vào năm 2030. Trong đó, Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, được hai bên xác định là dự án chiến lược, biểu tượng mới của quan hệ song phương…

Kết thúc hội đàm, hai bên thông qua Tuyên bố chung với các ưu tiên làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga trong giai đoạn mới. Tổng thống Vladimir Putin khẳng định, tin tưởng chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục thúc đẩy tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Liên bang Nga. Đồng thời, Phòng xét nghiệm tại Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga vừa được khánh thành là hoạt động hợp tác rất ý nghĩa.

Trong chuyến thăm, hai nhà lãnh đạo cũng đã chứng kiến Lễ trao các văn kiện hợp tác giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp hai nước, trên các lĩnh vực tư pháp, tài chính - đầu tư, năng lượng nguyên tử, dầu khí, khoa học, công nghệ và giáo dục, trong đó có các văn kiện hợp tác như: Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư giữa Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổ hợp nhà thầu Zarubezhneft Asia, VSP, PVEP; Thỏa thuận phát triển dự án Thành lập trung tâm công nghệ bồi đắp và chuyển giao công nghệ sản xuất mực in 3D giữa Petrovietnam và RosatomAT; Thỏa thuận khung về việc hợp tác nghiên cứu phương án đầu tư xây dựng hệ thống dự trữ dầu thô chiến lược tại Việt Nam giữa Petrovietnam và Zaảubezhneft...

Tạo xung lực cho thương mại, năng lượng và công nghệ

Theo Đại sứ Nga tại Việt Nam Gennady Bezdetko, chuyến thăm là dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga, đặt cơ sở để hai bên rà soát toàn diện chương trình nghị sự song phương và xác định các hướng hợp tác dài hạn.

Tiến sĩ Valeria Vershinina, Phó Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Học viện Quan hệ Quốc tế Moskva (MGIMO) trực thuộc Bộ Ngoại giao Nga, trả lời báo chí đã nhấn mạnh, giá trị của các cuộc gặp cấp cao nằm ở khả năng phối hợp chính sách và tạo định hướng triển khai cho cấp chuyên gia. 

Nhiều học giả Nga khác cũng đưa ra đánh giá tích cực về chuyến thăm. Bà Ekaterina Koldunova, Giám đốc Trung tâm ASEAN nhận định, trong bối cảnh Nga đẩy mạnh chính sách hướng Đông và Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, hai nước đang phục hồi và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng hạt nhân, công nghệ thông tin, nông nghiệp, hạ tầng, hậu cần và giáo dục, những lĩnh vực nằm trong lợi ích chung của cả hai nước.

Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam và Bộ Công Thương, thương mại song phương năm 2025 đạt gần 4,77 tỷ USD, tăng 4% so với năm 2024. Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Nga đạt 1,33 tỷ USD và nhập khẩu từ Nga đạt 1,91 tỷ USD.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, ngày 8/9, tại thủ đô Moskva, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin. Tại cuộc hội kiến, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Nga có tiếng nói thúc đẩy các nước EAEU mở cửa thị trường, tháo gỡ các rào cản thương mại, xóa bỏ cơ chế phòng vệ thương mại ngưỡng đối với hàng hóa Việt Nam.

Bên cạnh đó, hai bên đánh giá cao hiệu quả của các dự án hợp tác dầu khí giữa hai nước, thông qua Vietsovpetro và Rusvietpetro, coi đó là minh chứng sinh động cho hiệu quả hợp tác Việt Nam - Nga.

Mở rộng dư địa hợp tác địa phương và giao lưu nhân dân

Trong buổi tiếp Trợ lý Tổng thống, Chủ tịch Hội đồng Biển Liên bang Nga, sáng 8/9 giờ địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên nghiên cứu khả năng hợp tác đóng mới, sửa chữa, bảo dưỡng tàu và chuyển giao công nghệ phù hợp với nhu cầu, điều kiện của Việt Nam; nghiên cứu phát triển các tuyến vận tải biển hiệu quả, tăng cường kết nối giữa các cảng biển, doanh nghiệp vận tải và logistics hai nước, qua đó giảm chi phí và tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa.

Hợp tác địa phương, văn hóa và du lịch cũng được lãnh đạo hai nước xác định là hướng đi còn nhiều dư địa. Chủ tịch Hội đồng Liên bang Nga Valentina Matvienko và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhất trí thúc đẩy kết nối thêm các cặp địa phương hợp tác mới, tăng cường trao đổi văn hóa, giáo dục, thúc đẩy việc học tiếng Nga tại Việt Nam và tiếng Việt tại Nga.

Theo thống kê, lượng khách du lịch Nga đến Việt Nam trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 863.000 lượt, tăng 174% so với cùng kỳ năm trước. Khách du lịch Việt Nam đến Nga cũng tăng 21,4% trong 6 tháng đầu năm.

Bên cạnh đó, một điểm được giới học giả Nga đặc biệt chú ý là vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong cấu trúc khu vực. Việc Việt Nam sẽ đảm nhiệm vai trò nước điều phối quan hệ Đối tác Đối thoại Nga - ASEAN được phía Nga xem là cơ hội thúc đẩy quan hệ Moskva với ASEAN thông qua một quốc gia hiểu biết cả hai bên. Theo Tiến sĩ Vershinina, vai trò này không đặt Việt Nam vào vị trí trung gian giữa các khối, mà nhấn mạnh khả năng kết nối lợi ích trên cơ sở duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, phù hợp với lập trường của cả hai nước về một cấu trúc khu vực mở, dựa trên luật pháp quốc tế.

Với hàng loạt văn kiện hợp tác cụ thể và Tuyên bố chung vừa được thông qua, quan hệ Việt Nam - Nga bước vào giai đoạn mà yếu tố quyết định nằm ở hiệu quả triển khai trên thực tế, sau khi mức độ tin cậy chính trị đã được khẳng định qua nhiều thập kỷ. Đó cũng là thước đo cho dấu mốc mới mà chuyến thăm lần này đặt ra.