TP. Hồ Chí Minh hướng tới khai thác nguồn điện từ một triệu mái nhà

Cơ hội khai thác năng lượng từ hàng triệu mái nhà

Ngày 17/10, tại Trung tâm Chính trị phường Lái Thiêu (TP. Hồ Chí Minh), Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh phối hợp cùng Công ty LITHACO tổ chức “Ngày hội Năng lượng Xanh”, với sự đồng hành truyền thông của Báo điện tử Tuổi Trẻ.

Theo Ban Tổ chức, trước những thách thức ngày càng lớn về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh đang triển khai chuỗi chương trình “Hành trình Năng lượng Xanh 2026”, nhằm đưa các chính sách, kiến thức và công nghệ điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ đến trực tiếp cộng đồng dân cư, góp phần thúc đẩy Sáng kiến “Một triệu mái nhà quang điện đầu tiên của Việt Nam – Khởi động từ TP. Hồ Chí Minh, lan tỏa trên toàn quốc”. Hoạt động được triển khai với phương châm “Dân thấy – Dân biết – Dân hiểu – Dân sẽ làm”, hướng đến việc đưa chủ trương, chính sách và các giải pháp năng lượng thế hệ mới vào đời sống cộng đồng.

Tại Ngày hội Năng lượng Xanh phường Lái Thiêu, người dân được giới thiệu mô hình “Điện mặt trời thế hệ tiếp theo – Solar + Battery – Nhà máy điện thông minh”. Đồng thời, tìm hiểu cách lựa chọn công suất điện mặt trời và dung lượng pin lưu trữ phù hợp với hóa đơn tiền điện, nhu cầu sử dụng và khả năng đầu tư.

Các chuyên gia tại chương trình cũng phổ biến những cơ chế, chính sách mới về điện mặt trời mái nhà, hướng dẫn các thủ tục cần thiết và giải đáp những vấn đề liên quan đến kỹ thuật, hiệu quả kinh tế, vận hành, bảo trì và an toàn.

Điểm nhấn của Ngày hội là phần trình diễn thực tế do đội ngũ kỹ thuật Công ty LITHACO thực hiện, bao gồm giả lập tình huống mất điện lưới, trình diễn khả năng cấp điện từ hệ thống điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ và giới thiệu công nghệ cấp điện từ xe điện cho ngôi nhà (V2G) khi điều kiện kỹ thuật cho phép.

Phát biểu tại sự kiện, ông Phan Thanh Lâm, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển kinh tế với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, kéo theo nhu cầu điện gia tăng mạnh mẽ. Trong khi đó, hệ thống điện quốc gia phải đối diện đồng thời với sáu thách thức: nhu cầu điện tăng cao để đáp ứng tăng trưởng kinh tế; xu hướng điện khí hóa giao thông; sự phát triển của công nghiệp sản xuất chip và bán dẫn; rủi ro nguồn cung và biến động giá năng lượng do xung đột tại Trung Đông; sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu; cùng áp lực tiến độ của các dự án nguồn điện lớn theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

Đáng chú ý, theo Báo cáo số 760/BC-BCT ngày 10/9/2026 của Bộ Công Thương, tiến độ đầu tư nhiều dự án nguồn điện và lưới điện còn chậm so với yêu cầu quy hoạch, tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt nguồn điện trong giai đoạn 2027 – 2030. Nhiều dự án điện khí LNG gặp khó khăn trong triển khai, trong khi điện gió ngoài khơi vẫn đối diện những vướng mắc về cơ chế và thủ tục đầu tư.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đồng thời đẩy nhanh các dự án nguồn điện tập trung, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và phát triển những nguồn năng lượng phân tán có khả năng triển khai nhanh, huy động nguồn lực từ toàn xã hội.

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, nhấn mạnh yêu cầu chủ động bảo đảm cung ứng điện, thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và khuyến khích kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng.

Trước đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 có 50% tòa nhà công sở và 50% nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Tuy nhiên, theo số liệu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tổng hợp đến hết tháng 7/2026, cả nước ghi nhận 130.811 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất trên 11.200 MWp, bao gồm các hệ thống được phát triển qua nhiều giai đoạn chính sách.

Con số này cho thấy, Việt Nam đã hình thành một nền tảng điện mặt trời mái nhà đáng kể, song dư địa phát triển tại hàng triệu mái nhà, công sở và cơ sở sản xuất, kinh doanh vẫn còn rất lớn. "Vấn đề đặt ra không chỉ Việt Nam có bao nhiêu mái nhà có thể lắp đặt điện mặt trời, mà là làm thế nào để khơi thông những nguồn lực đang phân tán, giúp người dân tiếp cận công nghệ, nguồn vốn và những giải pháp phù hợp để chủ động tham gia quá trình chuyển dịch năng lượng. Nếu trước đây, điện mặt trời mái nhà chủ yếu được nhìn nhận là giải pháp tiết kiệm tiền điện, thì ngày nay, điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ đã mở ra một cách tiếp cận mới: biến mỗi mái nhà thành một nhà máy điện mini thông minh", ông Phan Thanh Lâm nói.

Hình thành nguồn lực năng lượng khổng lồ cho TP. Hồ Chí Minh

Xuất phát từ yêu cầu đó, Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh đã đề xuất Sáng kiến “1 triệu mái nhà quang điện đầu tiên của Việt Nam – Khởi động từ TP. Hồ Chí Minh, lan tỏa trên toàn quốc”, hướng đến phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ năng lượng, góp phần bổ sung nguồn điện phân tán và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng.

Theo ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh, nếu TP. Hồ Chí Minh hiện thực hóa thành công sáng kiến này, với giả định mỗi hệ thống có công suất trung bình 5 kWp điện mặt trời và 10 kWh pin lưu trữ, Thành phố có thể hình thành một nguồn năng lượng phân tán với tổng công suất 5 GWp điện mặt trời và 10 GWh dung lượng lưu trữ.

"Điều đó có nghĩa TP. Hồ Chí Minh có thể hình thành một triệu nhà máy điện mặt trời mini và một triệu nhà máy điện ảo mini thông minh, phân tán đồng thời trên khắp Thành phố. Mỗi mái nhà không chỉ có khả năng sản xuất điện mà còn có thể lưu trữ, chủ động quản lý và sử dụng năng lượng theo nhu cầu. Các hệ thống lưu trữ này có tiềm năng tham gia điều phối như những nguồn lực của nhà máy điện ảo khi được kết nối bằng công nghệ và cơ chế vận hành phù hợp", ông Trần Quốc Tâm phân tích.

Khi được phát triển và vận hành đồng bộ, nguồn năng lượng phân tán này có thể góp phần giảm phụ tải giờ cao điểm, giảm áp lực lên lưới điện, hỗ trợ hạn chế nhu cầu bổ sung nguồn điện tập trung, đặc biệt trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh bước vào kỷ nguyên điện hóa giao thông, phát triển hạ tầng sạc xe điện, các trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghiệp công nghệ cao.

Sáng kiến này được xây dựng trên tinh thần huy động nguồn lực toàn xã hội: Nhà nước kiến tạo chính sách; Hiệp hội kết nối; nhà trường và giới khoa học đóng góp tri thức, đào tạo nhân lực; ngành điện phối hợp kỹ thuật và vận hành; ngân hàng, tổ chức tài chính hỗ trợ nguồn vốn; doanh nghiệp cung cấp công nghệ, sản phẩm và dịch vụ; các cơ quan báo chí lan tỏa kiến thức và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Đặc biệt, người dân không chỉ là người sử dụng điện, mà còn có thể trở thành chủ thể trực tiếp sản xuất, lưu trữ và quản lý năng lượng ngay tại gia đình. Một triệu mái nhà quang điện không chỉ là một triệu hệ thống điện mặt trời, mà còn là tầm nhìn hình thành một hạ tầng năng lượng thông minh, phân tán quy mô lớn, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững cho TP. Hồ Chí Minh.

Theo ông Trần Quốc Tâm, để từng bước hiện thực hóa tinh thần của Sáng kiến này, Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh đã và đang triển khai chương trình “Hành trình Năng lượng Xanh 2026”, đưa chính sách, kiến thức và công nghệ năng lượng thế hệ mới đến tận phường, xã, khu dân cư trên địa bàn Thành phố. Chương trình được xây dựng theo hướng trực quan, thiết thực và gần gũi, giúp người dân không chỉ nghe giới thiệu mà còn trực tiếp trải nghiệm công nghệ, hiểu rõ lợi ích, hiệu quả đầu tư, an toàn kỹ thuật và những quy định pháp luật liên quan.

Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng, chương trình “Hành trình Năng lượng Xanh 2026” sẽ góp phần hình thành phong trào cộng đồng sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, từng bước thúc đẩy người dân tham gia phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ, góp phần xây dựng một tương lai năng lượng xanh, thông minh và bền vững cho TP. Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam nói chung.