Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Sớm khắc phục căn bản tình trạng thực thi pháp luật được xem là khâu yếu

Sáng 28/9, tại Hà Nội, Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật (Ban Chỉ đạo) tổ chức Phiên họp tháng 9/2026.

Tham dự Phiên họp có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Lê Minh Hưng, Thủ tướng Chính phủ, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; Trần Cẩm Tú, Thường trực Ban Bí thư, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo; các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Trung ương Đảng, Thường trực Ban Chỉ đạo, thành viên Ban Chỉ đạo và đại diện lãnh đạo một số ban, bộ, ngành Trung ương có liên quan.

Hướng tới hệ thống pháp luật hiện đại

Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến thảo luận, kết luận Phiên họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận sự chuẩn bị nghiêm túc, trách nhiệm của cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo và các cơ quan có liên quan; đồng thời nhấn mạnh xây dựng pháp luật và thực thi pháp luật phải là một chỉnh thể thống nhất.

Kết quả xây dựng và thực thi pháp luật phải được đo bằng những “điểm nghẽn” được tháo gỡ, chi phí tuân thủ giảm, nguồn lực được khơi thông, kỷ luật, kỷ cương được tăng cường và quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân, doanh nghiệp được bảo đảm, kinh tế-xã hội phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện, quốc phòng-an ninh được bảo đảm; niềm tin và năng lực cạnh tranh quốc gia được nâng cao.

Về tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng, tiến độ và trách nhiệm; tập trung xử lý các vấn đề cản trở đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc làm tăng chi phí tuân thủ...

Đối với những văn bản đã xác định rõ nội dung bất cập, đầy đủ cơ sở, các cơ quan cần chủ động xử lý theo thẩm quyền hoặc tham mưu cơ quan, người có thẩm quyền xử lý, không chờ kết quả tổng rà soát cuối cùng. Kết quả rà soát phải gắn với đổi mới thể chế, hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật và khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Đề nghị Đảng ủy Quốc hội phối hợp với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan hoàn thành Báo cáo kết quả tổng rà soát và giải pháp xử lý tổng thể, trình Ban Chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai, dự kiến tháng 12/2026.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ mỗi kiến nghị phải rõ những quy định bất cập, tác động, nguyên nhân, phương án xử lý, đối chiếu với phản ánh của người dân, của doanh nghiệp và thực tiễn tư pháp. Vướng ở quy định thì sửa, yếu ở khâu thực thi thì phải chấn chỉnh; chú trọng khoảng trống pháp lý, những chủ trương chưa thể chế hóa được một cách đầy đủ.

Ưu tiên những vấn đề cản trở đầu tư, sản xuất kinh doanh, vận hành của bộ máy mới và thực hiện quyền của người dân. Vướng mắc liên ngành phải được xử lý đồng bộ, tránh mỗi cơ quan sửa một phần nhưng công việc thì vẫn ách tắc. Việc đã rõ, đủ căn cứ phải giải quyết theo thẩm quyền, không chờ đến kết thúc đợt rà soát.

Tinh gọn văn bản phải bảo đảm cho pháp luật thống nhất, dễ tiếp cận, giảm chi phí tuân thủ. Việc bãi bỏ, thay thế, tích hợp phải bảo đảm đúng quy định chuyển tiếp, không tạo ra các khoảng trống. Chủ động xử lý văn bản của chính quyền trước sắp xếp, bảo đảm quyền, nghĩa vụ hợp pháp được thừa kế và công việc không bị gián đoạn.

Về Đề án "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết Thường trực Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất cách tiếp cận hoàn thiện hệ thống pháp luật trong tổng thể hệ sinh thái thể chế phát triển; yêu cầu xác định rõ mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với tiêu chí có thể đo lường. 

Đến năm 2030 phải tạo được chuyển biến rõ nét trong thực thi pháp luật, sớm khắc phục căn bản tình trạng thực thi pháp luật được xem là khâu yếu, xử lý dứt điểm tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết; đồng thời hoàn thành các nhiệm vụ lớn về Định hướng lập pháp và tổng kết Hiến pháp năm 2013.

Đến năm 2045, hướng tới hệ thống pháp luật hiện đại, vận hành trên nền tảng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo; nền tư pháp dân chủ, liêm chính, chuyên nghiệp.

Thường trực Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất 3 đột phá về tư duy xây dựng và thực thi pháp luật; đột phá về thực thi pháp luật; đột phá về nguồn nhân lực pháp luật; yêu cầu hoàn thiện Đề án để trình Ban Chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai, dự kiến tháng 12/2026. 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, dự liệu được quyền và nghĩa vụ; đồng thời phải đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập quốc tế, thích ứng với tiến bộ khoa học, công nghệ và mô hình kinh doanh mới, chống biến đổi khí hậu và những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn. Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải dựa trên tiêu chuẩn, dữ liệu, quản lý rủi ro và trách nhiệm giải trình.

Khắc phục triệt để tình trạng chậm, nợ văn bản

Về những giải pháp đột phá trong tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng để khắc phục khâu yếu, "điểm nghẽn" trong thực thi pháp luật; cần nghiên cứu, hoàn thiện quy định về tổ chức thi hành pháp luật trong dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật.

Các cơ quan liên quan phải bảo đảm nguồn lực, hoàn thiện quy định về tổ chức thi hành pháp luật, nghiên cứu tiêu chí đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành; xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hoàn thiện cơ chế tài chính, hạ tầng số và dữ liệu phục vụ tổ chức thi hành pháp luật. 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức thi hành phải trở thành trách nhiệm xuyên suốt từ xây dựng chính sách đến đánh giá kết quả. Cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực, địa bàn và người đứng đầu chịu trách nhiệm chính.

Cơ quan tư pháp, pháp chế thực hiện vai trò tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, không dồn trách nhiệm thi hành cho cơ quan pháp luật. Mỗi chính sách phải xác định rõ người thực hiện, nguồn lực, điều kiện và kết quả cần phải đạt được; phải khắc phục triệt để tình trạng chậm, nợ văn bản, những quy định chi tiết; phải giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất, đúng thẩm quyền; phản ánh, kiến nghị phải được trả lời theo thời hạn, theo dõi đến khi giải quyết; không dùng văn bản hành chính đặt thêm những điều kiện, nghĩa vụ. 

Văn hóa tuân thủ bắt đầu từ sự gương mẫu của các cơ quan công quyền, cán bộ, đảng viên; chấn chỉnh nhũng nhiễu, tùy tiện, né tránh; bảo vệ người làm đúng, xử lý công bằng vi phạm. Giúp người dân hiểu, sử dụng pháp luật bảo vệ mình; tăng cường hỗ trợ người yếu thế, doanh nghiệp nhỏ và vừa; phát huy vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và đánh giá độc lập.

Về sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Đảng ủy Công an Trung ương lãnh đạo, chỉ đạo Bộ Công an phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện hồ sơ các dự án luật trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về chính sách hình sự, phòng, chống tội phạm, phòng, chống tham nhũng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, khắc phục những bất cập trong thực tiễn thi hành và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Về cơ chế xử lý vi phạm hành chính, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh mục tiêu cao nhất của việc xử lý vi phạm hành chính là làm cho pháp luật được chấp hành tốt hơn, vi phạm ít đi, đồng thời giữ vững trật tự, kỷ cương và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp; cần rà soát tổng thể cơ chế xử lý vi phạm hành chính, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi); chuyển trọng tâm từ "phát hiện vi phạm để xử phạt" sang "quản lý rủi ro, phòng ngừa vi phạm, hướng dẫn và nâng cao tuân thủ pháp luật," gắn với chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu.

Về cơ chế giải quyết tranh chấp dân sự, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các cơ quan, tổ chức có liên quan tập trung thực hiện các giải pháp nhằm: giảm chi phí, rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp; bảo đảm việc giải quyết tranh chấp công bằng, khách quan, kịp thời, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp, thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn của Việt Nam; khẩn trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Trọng tài thương mại; nghiên cứu xây dựng và ban hành Luật Hòa giải thương mại; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, quản trị dựa trên dữ liệu trong toàn bộ quy trình giải quyết tranh chấp và thi hành án dân sự...

Về tổ chức thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, các cơ quan tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm thống nhất giữa các nội dung và đúng tiến độ. Việc đã rõ, đủ căn cứ triển khai ngay; việc còn khác nhau phải có phương án báo cáo cấp có thẩm quyền. Mỗi nhiệm vụ rõ sản phẩm, thời hạn, trách nhiệm. Kết quả phải thể hiện ở việc vướng mắc được tháo gỡ, quyền được bảo vệ, nguồn lực được khơi thông và củng cố niềm tin của nhân dân đối với hệ thống luật pháp, tư pháp./.