Tin Khu Vực
Tại Tọa đàm “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn”, do Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam - VnEconomy phối hợp tổ chức sáng 14/9/2026, các chuyên gia cho rằng bài toán làm mát cần được nhìn theo hướng tổng thể. Từ quy hoạch, thiết kế công trình đến lựa chọn thiết bị, vận hành và quản lý vòng đời môi chất lạnh đều có thể tạo dư địa tiết kiệm năng lượng.
Tọa đàm “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn".
Gia tăng áp lực môi trường
Làm mát đang trở thành một trong những nhu cầu sử dụng điện đáng kể. Theo số liệu được đưa ra tại tọa đàm, điện năng cho làm mát hiện chiếm khoảng 25,2% tổng tiêu thụ điện quốc gia và có thể tăng gấp ba lần vào năm 2050. Nếu không có biện pháp kiểm soát, đến năm 2030, lĩnh vực làm mát có thể chiếm gần 10% tổng phát thải khí nhà kính của Việt Nam.
PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, nhu cầu làm mát tăng mạnh do tình trạng nóng lên toàn cầu, đô thị hóa, công nghiệp hóa. Hoạt động làm mát cũng tạo ra những tác động ngược trở lại môi trường.
“Nếu lấy 100 đơn vị nhiệt từ trong phòng thì lượng nhiệt thải ra ngoài có thể lên tới khoảng 130 đơn vị. Khi lượng nhiệt này kết hợp với quá trình đô thị hóa, bê tông hóa nhiệt độ khu vực đô thị có thể tăng từ 2-5 độ C so với vùng xung quanh”, PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng ví dụ.
PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội.
Vị chuyên gia này cũng đồng thời cho hay, nhiệt độ ngoài trời tăng lại tiếp tục làm tăng nhu cầu sử dụng điều hòa. Cứ mỗi 1 độ C nhiệt độ ngoài trời tăng, điện năng tiêu thụ của điều hòa có thể tăng 2-4%. “Từ đó hình thành một vòng luẩn quẩn, dùng điều hòa nhiều hơn làm tăng lượng nhiệt thải ra ngoài; nhiệt độ tăng lại khiến nhu cầu sử dụng điều hòa và tiêu thụ điện tăng; tiêu thụ điện tăng kéo theo phát thải khí nhà kính”, PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng nêu.
Áp lực môi trường không chỉ đến từ lượng điện sử dụng. Môi chất lạnh trong thiết bị cũng là vấn đề cần được quan tâm. Theo PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng, trước đây, một số môi chất lạnh gây suy giảm tầng ozone. Các môi chất thay thế, dù không còn phá hủy tầng ozone, vẫn có thể gây hiệu ứng nhà kính.
Một ví dụ được ông đưa ra cho thấy tác động không nhỏ của môi chất lạnh. Nếu 1 kg môi chất bị phát thải ra môi trường, lượng phát thải tương đương hơn 268 kg CO₂.
Công trình xanh góp sức tiết kiệm năng lượng
Từ góc độ ngành xây dựng, ông Nguyễn Công Thịnh, Chuyên gia về môi trường xây dựng, tiết kiệm năng lượng và công trình xanh cho hay, công trình xanh bao gồm nhiều yếu tố. Trong đó có sử dụng năng lượng và tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả; bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và bảo đảm tiện nghi cho người sử dụng.
Ông Nguyễn Công Thịnh, Chuyên gia về môi trường xây dựng, tiết kiệm năng lượng và công trình xanh.
Thực tế các dự án nghiên cứu, khảo sát và kiểm toán năng lượng cho thấy điện dành cho điều hòa và làm mát trong công trình có thể chiếm 40-60% tổng tiêu thụ năng lượng. Đây vì thế là một cấu phần cần được ưu tiên khi tìm kiếm giải pháp tiết kiệm năng lượng.
Muốn kiểm soát nhu cầu làm mát không thể chỉ bắt đầu từ chiếc điều hòa mà cần được đặt ngay từ quy hoạch. Mật độ xây dựng, diện tích cây xanh, mặt nước và việc “xanh hóa” bề mặt đô thị có thể góp phần giảm hấp thụ nhiệt, từ đó giảm nhiệt độ không khí đầu vào cho hệ thống thông gió và điều hòa.
Thiết kế sinh khí hậu và thiết kế thụ động cũng có vai trò quan trọng. Các công cụ mô phỏng năng lượng và thiết kế tích hợp cho phép giả định, lựa chọn phương án thiết kế, vật liệu và lớp vỏ công trình phù hợp với công năng, đặc biệt là nhu cầu làm mát.
Cùng đó, hệ thống quản lý, điều khiển trong công trình cũng có thể góp phần giảm tiêu hao năng lượng. “Chúng ta không phải là tiết kiệm phần năng lượng cho việc làm mát để chúng ta cắt giảm các nhu cầu, mà chúng ta cần song hành hai mục tiêu, vừa sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả cho làm mát và đảm bảo tiện nghi cũng như điều kiện làm việc của người sử dụng”, ông Nguyễn Công Thịnh nói.
Dưới góc nhìn doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Lệ Thanh, Giám đốc Công ty Daikin Air Conditioning Việt Nam nhìn nhận, công nghệ và thị trường điều hòa đang thay đổi nhanh dưới sức ép của yêu cầu tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tối ưu chi phí vận hành.
Người tiêu dùng thường quan tâm trước hết đến khả năng làm lạnh và giá mua. Tuy nhiên, nếu nhìn theo vòng đời khoảng 10 năm, hiệu suất năng lượng mới là yếu tố quyết định đáng kể đến chi phí thực tế. Tiền điện tiết kiệm tích lũy qua nhiều năm có thể tạo ra chênh lệch đáng kể so với chi phí đầu tư ban đầu. Doanh nghiệp vì vậy đang hướng tới các công nghệ inverter hiệu suất cao, điều khiển thông minh, cảm biến tối ưu vận hành và môi chất lạnh có chỉ số GWP (chỉ số làm nóng lên toàn cầu) thấp.
Bà Nguyễn Thị Lệ Thanh, Giám đốc Công ty Daikin Air Conditioning Việt Nam.
Những thay đổi từ thiết bị chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi được đặt trong một hệ thống lớn hơn, PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng cho rằng, hiệu suất cao của điều hòa cần được nhìn cùng toàn bộ vòng đời sản phẩm. Quan trọng hơn, giảm tiêu thụ điện phải bắt đầu từ việc giảm nhu cầu làm mát của công trình. Chắn bức xạ mặt trời, tận dụng thông gió tự nhiên, sử dụng ánh sáng tự nhiên, cây xanh, mặt nước và nâng cao khả năng cách nhiệt của vỏ công trình đều góp phần giảm nhu cầu làm mát thụ động. Sau đó mới đến thiết kế hệ thống kỹ thuật, lựa chọn công nghệ làm lạnh phù hợp và quản lý vòng đời môi chất lạnh.
Để các giải pháp này trở thành thực tế phổ biến, các chuyên gia đồng tình cho rằng, cần một hệ thống đồng bộ từ quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật đến đào tạo nhân lực và cơ chế tài chính xanh.
Cách tiếp cận theo vòng đời cũng cần được coi trọng hơn, không nên chỉ nhìn vào giá mua ban đầu mà phải tính cả chi phí và lợi ích trong toàn bộ vòng đời công trình. Dán nhãn năng lượng, phát triển phòng thử nghiệm và thúc đẩy tín dụng xanh cũng được xem là những công cụ hỗ trợ thị trường.
Theo ông Nguyễn Công Thịnh, Việt Nam đã có gần như đầy đủ nhãn năng lượng cho các sản phẩm sử dụng năng lượng thiết yếu, trong đó có điều hòa. Theo lộ trình, khoảng năm 2027 sẽ bắt đầu dán nhãn cho một số sản phẩm, vật liệu xây dựng.
“Ở tầm dài hạn, yêu cầu không chỉ dừng ở công trình xanh, Việt Nam cần hướng tới công trình tiêu thụ năng lượng thấp, công trình tự cân bằng năng lượng và công trình phát thải ròng bằng không”, ông Nguyễn Công Thịnh cho biết.
Để những giải pháp trên khả thi, các chuyên gia thống nhất quan điểm, Việt Nam đã có các quy định về quản lý vòng đời, lộ trình chuyển đổi công nghệ và hạn ngạch sử dụng môi chất lạnh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn là vấn đề đáng lưu ý. Chuyển đổi công nghệ không đơn giản chỉ là thay môi chất lạnh mà còn liên quan đến thiết kế thiết bị, chi phí đầu tư và yêu cầu an toàn. Doanh nghiệp vừa và nhỏ vì thế gặp nhiều khó khăn hơn. Do đó, cần sự tham gia của nhà nghiên cứu, người sử dụng, doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ và đội ngũ kỹ thuật viên để từng bước hình thành một hệ sinh thái làm mát bền vững.
“Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” ghi nhận những thành tựu của Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô zôn và những tác động tích cực của Bản sửa đổi, bổ sung Kigali nhân dịp kỷ niệm mười năm kể từ khi Bản sửa đổi được thông qua.
Việc nỗ lực triển khai thực hiện Nghị định thư của Việt Nam thông qua hoàn thiện chính sách, tuyên truyền và thúc đẩy các giải pháp tiết kiệm năng lượng, phát triển công trình xanh... không chỉ góp phần bảo vệ tầng ô zôn mà còn tạo điều kiện để các ngành công nghiệp chuyển đổi sang các giải pháp thay thế an toàn và bền vững hơn, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội.