Thủy sản Việt cần khai thác động lực tăng trưởng từ thị trường nội địa

Triển khai Nghị quyết số 88/NQ-CP ngày 05/4/2026 của Chính phủ về thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng, đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, ngày 20/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Công Thương phối hợp với Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) tổ chức "Chương trình kết nối cung - cầu thủy sản nội địa". 

Nhiều tiềm năng cho “sân chơi” nội địa

Theo VASEP, Việt Nam là một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 11,3 tỷ USD với các sản phẩm có mặt tại trên 170 quốc gia; tổng sản lượng thủy sản cả nước đạt gần 10 triệu tấn.

Trong khi đó, quy mô thị trường thủy, hải sản nội địa mới đạt khoảng 1 tỷ USD/năm - một tỷ lệ còn khá khiêm tốn so với năng lực sản xuất của ngành và quy mô gần 100 triệu dân, cho thấy thị trường trong nước vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Đây không chỉ là kênh tiêu thụ bổ trợ mà còn là một hướng đi chiến lược, bền vững mà ngành thủy sản cần tập trung khai thác.

Trong kênh phân phối hiện đại, thủy sản sản xuất trong nước hiện chiếm khoảng 60-80%, thể hiện dư địa còn rất lớn để sản phẩm thủy sản Việt gia tăng hiện diện ngay trên sân nhà. Cùng với mức thu nhập ngày càng cải thiện, nhu cầu về dinh dưỡng và bảo vệ sức khỏe ngày càng cao, người tiêu dùng Việt Nam có xu hướng sử dụng thủy hải sản ngày càng nhiều hơn.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng đó, các doanh nghiệp sản xuất, chế biến thủy sản cần chủ động đầu tư phát triển kênh phân phối, đa dạng hóa sản phẩm phù hợp thị hiếu tiêu dùng trong nước. Đồng thời, cần sự đồng hành, kết nối chặt chẽ của các doanh nghiệp phân phối lớn để đưa sản phẩm thủy sản Việt đến gần hơn với người tiêu dùng.

Nhằm kết nối trực tiếp doanh nghiệp thủy sản với hệ thống phân phối, trong khuôn khổ Triển lãm Thủy sản Quốc tế Vietfish 2026, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã phối hợp với VASEP tổ chức Hội nghị kết nối cung - cầu thủy sản nội địa, với sự tham dự của trên 100 đại biểu là đại diện doanh nghiệp sản xuất, chế biến thủy sản, doanh nghiệp phân phối, nhà hàng, cửa hàng bán lẻ cùng các cơ quan thông tấn, báo chí.

Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, các doanh nghiệp hội viên VASEP trong nhiều năm qua đã xây dựng được nền tảng sản xuất, chế biến và quản lý chất lượng tương đối đồng bộ. Nhiều doanh nghiệp đang vận hành song song hai hệ thống: một hệ thống phục vụ xuất khẩu và một hệ thống phát triển sản phẩm cho thị trường trong nước. Dù phục vụ thị trường nào, doanh nghiệp đều đặt chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và uy tín thương hiệu lên hàng đầu.

Tuy nhiên, sự khác biệt giữa các thị trường chủ yếu nằm ở nhu cầu của người tiêu dùng, như khẩu vị, quy cách đóng gói, dung lượng sản phẩm, mức giá, phương thức phân phối và cách thức truyền thông. Vì vậy, bên cạnh các sản phẩm đã có thế mạnh, doanh nghiệp VASEP cũng đang tiếp tục nghiên cứu và phát triển những dòng sản phẩm phù hợp hơn với từng nhóm người tiêu dùng trong nước.

Bà Lê Hằng đánh giá, với sự thay đổi lối sống và thói quen tiêu dùng hiện nay, thị trường trong nước còn nhiều tiềm năng để phát triển đối với ngành thuỷ sản. Cơ hội đặc biệt rõ hơn đối với với các sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm giá trị gia tăng, sản phẩm tiện lợi, đóng gói nhỏ, phù hợp với gia đình trẻ, hệ thống bán lẻ hiện đại, dịch vụ ăn uống và thương mại điện tử. “VASEP mong muốn chương trình sẽ tạo ra những kết nối thực chất. Các hệ thống phân phối sẽ chia sẻ cụ thể về nhu cầu ngành hàng, tiêu chuẩn lựa chọn nhà cung cấp, phân khúc khách hàng và kế hoạch phát triển sản phẩm. Các doanh nghiệp thủy sản sẽ giới thiệu rõ sản phẩm, năng lực cung ứng, chính sách thương mại và khả năng phối hợp thực hiện các chương trình quảng bá, dùng thử, khuyến mại tại điểm bán cũng như trên các nền tảng trực tuyến”, bà Hằng nói.

Đại diện VASEP cũng bày tỏ mong muốn sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm, hướng dẫn và đồng hành của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương. Hiệp hội sẽ tích cực phối hợp với Cục, các hệ thống phân phối và doanh nghiệp để theo dõi các kết nối sau chương trình, hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy các chương trình hợp tác cụ thể.

Không “bỏ ngỏ” thị trường trong nước

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, ngành thủy sản Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là một ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, đóng góp 4-5% vào GDP quốc gia, chiếm tới 25-30% GDP khối ngành nông, lâm, ngư nghiệp, tạo sinh kế cho hàng triệu lao động.

Những định hướng của Đảng và Chính phủ thời gian qua cho thấy, thị trường trong nước được xác định là “điểm tựa quan trọng cho tăng trưởng”, là nền tảng để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong giai đoạn mới.

Theo ông Trần Hữu Linh, trong khi thị trường xuất khẩu còn nhiều biến động, thị trường nội địa với gần 100 triệu dân càng khẳng định vai trò là điểm tựa vững chắc, là nơi để ngành thủy sản xây dựng và khẳng định thương hiệu Việt ngay trên sân nhà.

Những con số thống kê cho thấy, quy mô thị trường thủy, hải sản nội địa hiện ước đạt khoảng 1 tỷ USD/năm, với mức tiêu thụ bình quân đầu người khoảng 40 kg/năm - vẫn còn thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực, cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn. Trong kênh phân phối hiện đại, thủy sản sản xuất trong nước chiếm khoảng 60 - 70% thị phần với các mặt hàng chủ lực như tôm, cá basa, mực, cá biển; trong khi thủy sản nhập khẩu vẫn chiếm 30 - 40%.

“Đây chính là “khoảng trống” mà tinh thần “Hàng Việt vì người Việt” cần lấp đầy - không phải bằng lời kêu gọi ưu tiên, mà bằng việc chứng minh sản phẩm thủy sản Việt xứng đáng là lựa chọn hàng đầu của người tiêu dùng Việt, cả về chất lượng, giá cả và sự tiện lợi...”, ông Trần Hữu Linh khẳng định.

Nếu như trước đây, Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” chủ yếu khơi dậy tinh thần yêu nước, ưu tiên lựa chọn hàng nội, tác động vào phía cầu, thì tinh thần “Hàng Việt vì người Việt” mà chúng ta đang hướng tới đặt ra yêu cầu cao hơn, thực chất hơn, tập trung vào phát triển nguồn cung, coi đó là điều kiện cần và đủ cho phát triển thị trường trong nước.

Cụ thể, theo ông Trần Hữu Linh, 3 yếu tố then chốt để ngành thuỷ sản Việt Nam cạnh tranh trên chính thị trường nội địa là:

Thứ nhất, chất lượng xứng đáng được lựa chọn: Sản phẩm thủy sản Việt phải cạnh tranh sòng phẳng bằng chất lượng, an toàn thực phẩm và giá trị dinh dưỡng.

Thứ hai, minh bạch, truy xuất được nguồn gốc: Để người tiêu dùng an tâm, tin tưởng khi lựa chọn hàng thủy sản sản xuất trong nước.

Thứ ba, gắn kết chặt chẽ chuỗi giá trị: Từ người nuôi, ngư dân, doanh nghiệp chế biến đến hệ thống phân phối, đưa sản phẩm đến tận tay người tiêu dùng một cách nhanh chóng, thuận tiện nhất.

Tại Hội nghị, các doanh nghiệp sản xuất, chế biến thủy sản đã giới thiệu năng lực cung ứng, trưng bày các sản phẩm tiêu biểu tới doanh nghiệp phân phối, nhà bán lẻ. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp phân phối cũng giới thiệu năng lực, hệ thống phân phối và yêu cầu, tiêu chuẩn đối với sản phẩm tiêu thụ trong hệ thống.

Trên cơ sở đó, các bên đã trực tiếp trao đổi, thảo luận và ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác tiêu thụ sản phẩm thủy sản, tham gia kết nối giao thương B2B, tạo không gian để doanh nghiệp thủy sản kết nối với hệ thống phân phối, bán lẻ, nhà hàng, khách sạn, bếp ăn công nghiệp, chuỗi thực phẩm, sàn thương mại điện tử và các kênh tiêu dùng hiện đại khác. Phía Bộ Công Thương cũng ghi nhận nỗ lực, chuyển dịch tích cực của các bên tham dự thông qua trao chứng nhận doanh nghiệp tiêu biểu tham gia phát triển thị trường thủy sản trong nước.

Đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng hình ảnh thương hiệu 

Ông Trần Quang Huy, Trưởng phòng mua hàng Thuỷ hải sản, MM Mega Market Việt Nam cho biết, người tiêu dùng Việt ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng và an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm thủy sản. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng chuỗi cung ứng thủy sản theo hướng minh bạch, an toàn và kiểm soát chặt chẽ từ vùng sản xuất đến tay người tiêu dùng.

Từ kinh nghiệm thực tiễn khai thác thị trường nội địa, MM Mega Market chú trọng phát triển hệ thống thu mua, kết nối trực tiếp với nông hộ, hợp tác xã và các nhà cung cấp tại vùng sản xuất, qua đó kiểm soát tốt hơn chất lượng nguồn hàng. Theo ông Huy, có 3 yếu tố cần được kiểm soát xuyên suốt trong chuỗi cung ứng, bao gồm truy xuất nguồn gốc, an toàn và chất lượng sản phẩm ngay từ đầu vào, cùng với việc duy trì chuỗi lạnh trong quá trình bảo quản và vận chuyển. Đây là những điều kiện quan trọng để bảo đảm chất lượng thủy sản khi đến tay người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Thái Dũng, Phó Tổng Giám đốc chuỗi bán lẻ Fujimart Việt Nam đánh giá, thủy hải sản Việt Nam có tiềm năng lớn, chất lượng tốt, song phần lớn doanh nghiệp hiện vẫn dành nhiều sự quan tâm cho thị trường xuất khẩu. Trong khi đó, ngay cả những doanh nghiệp có thế mạnh xuất khẩu cũng gặp không ít khó khăn khi đưa sản phẩm vào thị trường nội địa.

Theo ông Dũng, để khai thác tối đa tiềm năng từ thị trường nội địa, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào nhóm sản phẩm tươi sống, bởi đặc thù mặt hàng này đòi hỏi chi phí logistics, bảo quản và vận chuyển lớn. Thay vào đó, cần đẩy mạnh đầu tư vào khâu sơ chế, chế biến sâu và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng, phù hợp với nhu cầu và thói quen tiêu dùng trong nước.

“Thị trường nội địa đang có sức mua ngày càng lớn và nhu cầu đa dạng. Vì vậy, chúng tôi mong muốn các nhà sản xuất thủy hải sản đầu tư sâu hơn vào khâu sơ chế, chế biến, qua đó tạo ra những sản phẩm thuận tiện, phù hợp với hệ thống bán lẻ hiện đại và nhu cầu của người tiêu dùng”, ông Dũng chia sẻ.

Bên cạnh đó, đại diện Fujimart cho rằng, ngành thủy hải sản cần chú trọng hơn đến minh bạch thông tin, xây dựng uy tín và quảng bá thương hiệu khi đưa sản phẩm vào chuỗi bán lẻ. Ông Dũng cũng đề xuất, ngành thủy sản cần dành nhiều sự quan tâm hơn cho công tác truyền thông và quảng bá tại thị trường trong nước, giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về chất lượng, nguồn gốc và giá trị của thủy hải sản Việt Nam, từ đó thúc đẩy tiêu dùng hàng Việt ngay trên chính sân nhà.

Theo VASEP, trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động, chính sách thuế quan và hàng rào kỹ thuật tại một số thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe, phát triển vững chắc thị trường nội địa giúp doanh nghiệp chủ động ứng phó rủi ro, ổn định sản xuất, giảm phụ thuộc vào một số thị trường xuất khẩu trọng điểm, đồng thời là cơ hội xây dựng, khẳng định thương hiệu thủy sản Việt tại thị trường trong nước.