Thương mại Việt Nam - UAE chờ cơ hội để bứt tốc

Hàng Việt Nam "đứng vững" tại UAE

Ngày 28/10/2024, tại Dubai, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) được ký kết, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam thiết lập một FTA với một quốc gia Ả-rập. Sự kiện này không chỉ mở ra khuôn khổ pháp lý mới cho hợp tác song phương, mà còn đặt nền móng cho giai đoạn phát triển thực chất, dài hạn giữa Việt Nam với UAE nói riêng và khu vực Trung Đông nói chung.

UAE từ lâu được xem là “cửa ngõ thương mại” của Trung Đông - Bắc Phi, trung tâm logistics, tài chính và tái xuất hàng đầu khu vực. Thông qua thị trường này, hàng hóa Việt Nam có thể thâm nhập sâu hơn vào các nền kinh tế lớn như Saudi Arabia, Qatar, Kuwait và nhiều thị trường Bắc Phi, Tây Á, thậm chí là châu Âu.

Thông tin tới Báo Công Thương, Bí thư thứ nhất, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE Trương Xuân Trung chia sẻ, khi đi vào thực thi, CEPA sẽ tạo thuận lợi lớn hơn trong xuất nhập khẩu, đầu tư giữa hai nước. Thông qua CEPA, doanh nghiệp Việt Nam có thể đẩy mạnh hợp tác với UAE trong các lĩnh vực: năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững, logistics...

“UAE là trung tâm thương mại và logistics, có thể là “bệ phóng” để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ vào UAE mà qua UAE đến Trung Đông, châu Phi, châu Âu”, ông Trương Xuân Trung chia sẻ.

Làm rõ hơn về hoạt động thương mại giữa hai nước Việt Nam - UAE những năm gần đây, báo cáo của Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương cho biết, giai đoạn 2018 - 2023, tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt bình quân khoảng 5 tỷ USD/năm. Năm 2024, ngay trước và sau khi CEPA được ký kết, kim ngạch hai chiều tăng lên 6,4 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 5,6 tỷ USD, nhập khẩu đạt 850 triệu USD. Đến hết năm 2025, tổng kim ngạch đạt hơn 6 tỷ USD, xuất khẩu 5,4 tỷ USD, nhập khẩu 576 triệu USD.

Xét về con số tuyệt đối, năm 2025 ghi nhận mức giảm khoảng 6,3% so với năm 2024. Tuy nhiên, nếu nhìn trong bối cảnh rộng hơn của thương mại toàn cầu tăng trưởng chậm, địa chính trị phức tạp, chi phí logistics và giá năng lượng biến động thì mức điều chỉnh này phản ánh yếu tố ngắn hạn nhiều hơn là xu hướng suy giảm cấu trúc.

Thực tế, CEPA được ký cuối năm 2024, các cam kết về cắt giảm thuế quan, quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan ưu đãi cần thời gian nội luật hóa và triển khai. Doanh nghiệp hai bên cũng cần chuẩn bị hồ sơ, hệ thống chứng nhận xuất xứ, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, SPS, TBT và đặc biệt là tiêu chuẩn Halal - điều kiện then chốt để tiếp cận sâu thị trường Hồi giáo. Vì vậy, hiệu ứng “bùng nổ” thương mại chưa thể hiện rõ trong năm đầu tiên là điều đã được dự báo.

Đáng chú ý, báo cáo từ Vụ Phát triển thị trường nước ngoài cho rằng, dù kim ngạch xuất khẩu năm 2025 giảm nhẹ so với 2024, song vẫn duy trì ở mức 5,4 tỷ USD, với quy mô lớn và ổn định. Điều đó cho thấy hàng hóa Việt Nam đã có chỗ đứng tương đối vững tại UAE.

Ngoài ra, cơ cấu xuất khẩu tiếp tục xoay quanh các nhóm hàng chủ lực như điện thoại và linh kiện, máy móc - thiết bị - phụ tùng, cà phê, hạt tiêu, thủy sản và nông sản chế biến. Trong đó, nhóm điện thoại và linh kiện chiếm tỷ trọng lớn, đóng vai trò “đầu kéo” kim ngạch, giúp duy trì cán cân thương mại nghiêng mạnh về phía Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ UAE giảm sâu 32,2% trong năm 2025, chủ yếu do biến động giá và nguồn cung nguyên liệu dầu khí. Nhìn tổng thể, cán cân thương mại tiếp tục xuất siêu cao nghiên về phía Việt Nam, tạo dư địa tích cực cho quan hệ kinh tế song phương trong giai đoạn mới.

Chờ thêm cơ hội để bứt tốc

Năm 2026, thương mại hai nước được đánh giá có nhiều triển vọng tích cực khi CEPA có hiệu lực, được đưa vào quá trình thực thi và doanh nghiệp làm chủ được quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận Halal. Bên cạnh đó, hiệp định cũng được kỳ vọng thúc đẩy dòng vốn đầu tư từ UAE vào Việt Nam trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến, logistics, năng lượng sạch - những lĩnh vực mang tính nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Tuy nhiên, cơ hội luôn song hành thách thức. Doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tư duy “xuất được hàng” sang “xuất đúng chuẩn”, đáp ứng đầy đủ quy định kỹ thuật và văn hóa tiêu dùng Hồi giáo. Biến động giá năng lượng toàn cầu cũng vẫn là yếu tố khó lường, có thể tác động đến cán cân thương mại trong ngắn hạn.

“Mặc dù CEPA tạo thuận lợi, nhưng vẫn có rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, xuất xứ, giấy phép... doanh nghiệp cần hiểu rõ quy định UAE và khu vực. Thị trường UAE đòi hỏi chất lượng, thương hiệu, dịch vụ tốt hơn; doanh nghiệp Việt Nam vào đó nếu chỉ “giá rẻ” sẽ khó bền vững. Ngoài ra, doanh nghiệp trong nước sẽ đứng trước áp lực cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế và doanh nghiệp từ các nước có thế mạnh lâu năm tại UAE. Mặt khác, môi trường kinh doanh, văn hoá kinh doanh tại UAE cũng là thách thức với doanh nghiệp nước nhà”, Bí thư thứ nhất Trương Xuân Trung thông tin.

Sau một năm ký kết, CEPA chưa tạo “cú hích” tức thì, nhưng đã hình thành nền tảng chiến lược quan trọng. Trong bức tranh đó, việc kim ngạch xuất khẩu vẫn giữ được quy mô trên 5 tỷ USD tại thị trường mới nổi ở Trung Đông đã cho thấy hàng Việt Nam không còn ở giai đoạn “thăm dò”, mà đã có chỗ đứng tại UAE, đang chờ cơ hội để bứt tốc khi hành lang pháp lý và thị trường hội tụ đủ điều kiện.

Ngày 15/5/2025, Chính phủ đã có Nghị quyết số 130/NQ-CP phê duyệt Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (CEPA). Mức độ tự do hóa thuế nhập khẩu của Việt Nam theo CEPA là 90,3%, còn lại là các mặt hàng không cắt giảm thuế nhập khẩu và không cam kết.