Thực thi là chìa khóa để Nghị quyết 68 tạo đột phá cho kinh tế tư nhân

Tuy nhiên, theo đánh giá của TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, điểm then chốt hiện nay không còn ở chủ trương chính sách, mà ở kỷ luật thực thi và trách nhiệm giải trình, yếu tố quyết định để Nghị quyết thực sự trở thành đòn bẩy thể chế cho kinh tế tư nhân. Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông xung quanh nội dung này.

Cải cách đã “chạm” doanh nghiệp, nhưng chưa đồng đều

- Sau gần một năm triển khai Nghị quyết 68, từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa Thủ đô, ông đánh giá như thế nào về mức độ chuyển hóa tinh thần của Nghị quyết thành thay đổi cụ thể?

TS. Mạc Quốc Anh: Sau gần một năm triển khai Nghị quyết 68, có thể khẳng định, tinh thần “coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế” đã bắt đầu được chuyển hóa vào thực tiễn quản lý dù mức độ còn chưa đồng đều giữa các lĩnh vực và địa phương. Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa Thủ đô, chúng tôi ghi nhận một số chuyển biến tích cực, nhất là về tư duy điều hành và cải cách thủ tục hành chính theo hướng phục vụ. 

Doanh nghiệp cảm nhận rõ nhất ở ba nhóm cải cách. Thứ nhất, thủ tục đầu tư, kinh doanh được rút ngắn và số hóa tốt hơn, nhất là đăng ký doanh nghiệp, cấp phép xây dựng, thuế và hải quan. Thứ hai, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm ở một số lĩnh vực giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ và thời gian chờ đợi. Thứ ba, chính quyền các cấp, đặc biệt tại Hà Nội, chủ động hơn trong đối thoại, tiếp nhận và xử lý phản ánh.

Tuy nhiên, mức độ “chạm” của cải cách vẫn chưa tương xứng kỳ vọng. Không ít nơi còn tình trạng “trên nóng - dưới lạnh”, cách hiểu và áp dụng chính sách chưa thống nhất. Giai đoạn tới cần lấy cảm nhận thực tế của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả cải cách.

- Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay trong triển khai Nghị quyết 68 nằm ở đâu?

TS. Mạc Quốc Anh: Thực tiễn cho thấy, điểm nghẽn chủ yếu nằm ở tổ chức thực thi chứ không chỉ ở xây dựng văn bản. Nhiều chủ trương đã được cụ thể hóa tương đối kịp thời, nhưng khi triển khai lại phát sinh độ trễ, thiếu thống nhất hoặc tâm lý e dè trách nhiệm. Có ba biểu hiện rõ đó là: chậm hoặc chồng chéo văn bản hướng dẫn; áp dụng pháp luật thiếu nhất quán giữa các địa phương; và tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm khiến thủ tục bị kéo dài.

Những bất cập này tác động trực tiếp tới niềm tin thị trường. Doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn nhạy cảm với rủi ro chính sách. Khi môi trường thiếu ổn định, họ buộc phải trì hoãn đầu tư hoặc lựa chọn phương án kinh doanh ngắn hạn, đi ngược lại mục tiêu khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.

Đồng bộ cải cách để nâng cao chất lượng tăng trưởng

- Theo ông, điều kiện tiên quyết để Nghị quyết 68 tạo chuyển biến thực chất là gì?

TS. Mạc Quốc Anh: Đó là kỷ luật thực thi và trách nhiệm giải trình. Nếu không có cơ chế buộc cơ quan thực thi chịu trách nhiệm cụ thể trước kết quả cải cách, Nghị quyết rất dễ dừng lại ở kỳ vọng.

Trong năm thứ hai triển khai, Nghị quyết 68 cần ưu tiên ba nội dung: cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, đo lường bằng thời gian và chi phí cụ thể; ổn định, minh bạch chính sách, hạn chế thay đổi đột ngột các quy định về thuế, đất đai, đầu tư; và bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp, xác lập rõ ranh giới giữa quản lý nhà nước và quyền tự do kinh doanh.

Doanh nghiệp không chỉ cần ưu đãi, mà cần niềm tin thể chế, một môi trường pháp lý ổn định, có thể dự đoán và chi phí tuân thủ hợp lý.

- Đại hội Đảng XIV đã xác lập tầm nhìn phát triển mới, nhấn mạnh nâng cao năng lực quản trị quốc gia và vai trò của kinh tế tư nhân trong huy động nguồn lực xã hội. Theo ông, Nghị quyết 68 cần được triển khai như thế nào để đồng pha với yêu cầu nâng cao chất lượng thể chế, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả, phù hợp với mô hình tăng trưởng mới mà Đại hội Đảng XIV đã đề ra?

TS. Mạc Quốc Anh:Đại hội Đảng XIV đã đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị quốc gia và đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng thể chế và hiệu quả huy động nguồn lực xã hội. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 68 cần được triển khai như một trụ cột cải cách thể chế, chứ không chỉ là một nghị quyết hỗ trợ doanh nghiệp đơn lẻ.

Trước hết, Nghị quyết 68 phải được gắn chặt với cải cách thể chế kinh tế thị trường hiện đại, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là trung tâm và thị trường là công cụ phân bổ nguồn lực chủ yếu. Điều này đòi hỏi môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, giảm tối đa cơ chế “xin - cho”.

Bên cạnh đó, cần đồng bộ Nghị quyết 68 với các chương trình chuyển đổi số quốc gia, cải cách hành chính, cải cách tư pháp và phát triển nguồn nhân lực.  Khi thủ tục được số hóa, dữ liệu được liên thông và quyết định hành chính dựa trên tiêu chí rõ ràng, thì chi phí tuân thủ của doanh nghiệp sẽ giảm mạnh.

Cuối cùng, triển khai Nghị quyết 68 phải hướng tới nâng cao chất lượng tăng trưởng, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, kinh tế số – đúng với mô hình tăng trưởng mới mà Đại hội XIV đã xác lập.

- Có cần thiết thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá và quy trách nhiệm cụ thể để bảo đảm thực thi thống nhất không, thưa ông?

TS. Mạc Quốc Anh: Theo tôi, việc thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá và quy trách nhiệm cụ thể là hết sức cần thiết để đảm bảo Nghị quyết 68 được thực thi nhất quán từ Trung ương tới địa phương. Cần có hệ thống chỉ tiêu đánh giá cải cách thủ tục hành chính gắn với trách nhiệm người đứng đầu, công khai kết quả để xã hội và cộng đồng doanh nghiệp giám sát.

Hiệp hội kiến nghị ba giải pháp: đo lường cải cách bằng trải nghiệm doanh nghiệp; thiết lập cơ chế phản hồi chính sách nhanh; tăng cường đối thoại định kỳ.

Về phía hiệp hội, chúng tôi xác định vai trò đồng hành làm cầu nối chính sách, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và liên kết chuỗi. Hiệp hội không chỉ là nơi “kêu khó”, mà phải trở thành đối tác cùng Nhà nước để Nghị quyết 68 thực sự trở thành đòn bẩy thể chế cho khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn phát triển mới.

Xin cảm ơn ông!

Sau gần 1 năm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW, số lượng thủ tục hành chính, thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ đã được cắt giảm trên 30%, vượt mục tiêu đề ra. Cùng với đó, nhiều chính sách hỗ trợ được ban hành và triển khai quyết liệt, tạo tác động lan tỏa tới cộng đồng doanh nghiệp, như miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh; mở rộng thị trường; bảo vệ hiệu quả quyền sở hữu, quyền tự do kinh doanh, quyền tài sản và cạnh tranh bình đẳng.