Thu phí bản quyền âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng: Luật sư nói gì?

Từ ngày 1/7, việc áp dụng các quy định liên quan đến thu phí bản quyền âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng tiếp tục thu hút sự quan tâm của dư luận. Để làm rõ những điểm mới về quy định này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật, Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội nhằm làm rõ các căn cứ pháp lý, ranh giới giữa sử dụng cá nhân và thương mại, cũng như giải pháp thực thi.

Phân biệt rõ phí dịch vụ nền tảng và nghĩa vụ sở hữu trí tuệ

- Gần đây nhiều người cho rằng, từ ngày 1/7, các quán cà phê mới bắt buộc phải trả tiền bản quyền khi mở nhạc. Dưới góc độ pháp lý, cách hiểu này đã chính xác chưa và quy định hiện hành được áp dụng như thế nào, thưa luật sư?

Luật sư Diệp Năng Bình: Cách hiểu cho rằng "từ ngày 1/7, các quán cà phê mới bắt buộc phải trả tiền bản quyền khi mở nhạc" là chưa chính xác. Trên thực tế, nghĩa vụ tôn trọng quyền tác giả khi sử dụng tác phẩm âm nhạc trong hoạt động kinh doanh không phải là quy định mới phát sinh từ mốc thời gian này. Nghĩa vụ nêu trên đã được ghi nhận từ lâu trong Luật Sở hữu trí tuệ và được cụ thể hóa tại Nghị định số 17/2023/NĐ-CP.

Điểm mới của Nghị định số 134/2026/NĐ-CP không phải là đặt ra một nghĩa vụ hoàn toàn mới, mà là bổ sung cơ chế xác định mức tiền bản quyền, phương thức thu và phân chia tiền bản quyền trong một số trường hợp, qua đó giúp việc thực thi trở nên minh bạch, thống nhất hơn. Mốc thời gian ngày 1/7 chủ yếu gắn với việc áp dụng các quy định mới về cách xác định mức tiền bản quyền trong một số trường hợp và cơ chế thực hiện, khiến nhiều người nhầm tưởng rằng đây là lần đầu tiên các cơ sở kinh doanh dịch vụ phải trả tiền khi mở nhạc.

Về bản chất, khi cơ sở kinh doanh dịch vụ mở nhạc để phục vụ khách hàng, việc phát nhạc không còn đơn thuần là nhu cầu nghe nhạc cá nhân mà đã trở thành hành vi sử dụng tác phẩm trong hoạt động kinh doanh, thương mại. Âm nhạc góp phần tạo không gian, thu hút và giữ chân khách hàng, từ đó mang lại lợi ích kinh tế cho cơ sở kinh doanh. Vì vậy, việc sử dụng tác phẩm trong trường hợp này thuộc phạm vi khai thác quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả, phải được sự cho phép hoặc thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền theo quy định, trừ trường hợp thuộc các ngoại lệ do Luật Sở hữu trí tuệ quy định.

Căn cứ pháp lý của nghĩa vụ này được thể hiện rõ tại Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tài sản của tác giả. Đồng thời, Điều 35 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 134/2026/NĐ-CP) đã quy định cụ thể về việc trả tiền bản quyền trong trường hợp giới hạn quyền tác giả, giới hạn quyền liên quan cùng biểu mức tiền bản quyền đối với việc sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh, thương mại. Điều 48 của Nghị định này cũng quy định rõ nguyên tắc thu, phân chia tiền bản quyền của tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. Do đó, quy định mới chủ yếu làm rõ phương thức áp dụng và tạo cơ sở pháp lý minh bạch hơn cho việc quản lý, chứ không phải lần đầu tiên đặt ra nghĩa vụ này.

- Đối với các quán cà phê, nhà hàng sử dụng âm nhạc để phục vụ khách hàng, pháp luật quy định trách nhiệm chi trả cụ thể ra sao? Những trường hợp nào thuộc diện chi trả ngoại lệ, thưa ông?

Luật sư Diệp Năng Bình: Trách nhiệm chi trả tiền bản quyền đối với các cơ sở kinh doanh được quy định cụ thể tại Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản liên quan. Khi quán cà phê hoặc nhà hàng sử dụng tác phẩm âm nhạc để tạo không gian trong quá trình kinh doanh thì đây là việc khai thác tác phẩm nhằm mục đích thương mại, trở thành một yếu tố góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, mang lại lợi ích kinh tế.

Khoản 3 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là các quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả. Nếu quán cà phê, nhà hàng khai thác các quyền này về nguyên tắc phải được chủ sở hữu cho phép và trả tiền nhuận bút, thù lao.

Tuy nhiên, pháp luật có cơ chế riêng về giới hạn quyền tác giả. Theo điểm b khoản 1 Điều 26 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm đã được chủ sở hữu cho phép định hình trên bản ghi âm, ghi hình công bố nhằm mục đích thương mại thì tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình này trong hoạt động kinh doanh không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận kể từ khi sử dụng. Việc xác định số tiền phải trả chi trả tính theo năm được dựa trên công thức: Mức lương cơ sở nhân với Hệ số điều chỉnh.

Ngược lại, Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả tại Điều 25, tức là được sử dụng tác phẩm mà không phải xin phép và không phải trả tiền bản quyền, như trích dẫn hợp lý để bình luận, nghiên cứu khoa học, giảng dạy, hoặc sử dụng trong hoạt động của cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, các ngoại lệ này được xây dựng nhằm phục vụ lợi ích công cộng, giáo dục hoặc nhu cầu cá nhân, hoàn toàn không áp dụng đối với việc mở nhạc để phục vụ hoạt động kinh doanh tại quán cà phê, nhà hàng.

- Nhiều chủ quán cho biết họ đã trả phí thuê bao hằng tháng cho các nền tảng như Spotify, YouTube Music hay Apple Music. Khoản phí này có thay thế được nghĩa vụ trả tiền bản quyền trong kinh doanh hay không, thưa luật sư?

Luật sư Diệp Năng Bình: Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất hiện nay. Dưới góc độ pháp lý, khoản phí thuê bao này hoàn toàn không thể thay thế nghĩa vụ trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh.

Cần phân biệt rõ giữa phí sử dụng dịch vụ nghe nhạc trực tuyến và tiền bản quyền đối với việc khai thác tác phẩm trong hoạt động thương mại. Khoản phí trả cho các nền tảng bản chất là để sử dụng dịch vụ kỹ thuật theo phạm vi quyền mà nền tảng cấp cho người dùng. Điều khoản sử dụng của hầu hết các nền tảng nghe nhạc phổ biến đều quy định rõ dịch vụ và nội dung được cấp phép chỉ nhằm mục đích sử dụng cá nhân, phi thương mại. Do đó, việc đăng ký tài khoản Premium không đồng nghĩa với việc người sử dụng được cấp quyền phát nhạc tại các địa điểm kinh doanh.

Trong khi đó, việc mở nhạc phục vụ khách tại cửa hàng là hành vi sử dụng tác phẩm trong hoạt động thương mại, chịu sự điều chỉnh của Luật Sở hữu trí tuệ. Đây là hai quan hệ pháp lý hoàn toàn độc lập. Việc thực hiện nghĩa vụ trả phí dịch vụ cho nền tảng không mặc nhiên làm chấm dứt nghĩa vụ trả tiền bản quyền đối với chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, bất kể nguồn phát nhạc là từ đĩa CD, tệp nhạc đã mua hay tài khoản ứng dụng trực tuyến.

Hoàn thiện cơ chế thực thi công khai, hài hòa lợi ích

- Qua thực tiễn, đâu là những điểm nghẽn cần được cơ quan chức năng hướng dẫn rõ ràng hơn để tránh những vấn đề phát sinh  không đáng có, thưa luật sư?

Luật sư Diệp Năng Bình: Phần lớn những băn khoăn thời gian qua bắt nguồn từ việc chưa phân biệt rõ các khái niệm pháp lý và phạm vi áp dụng, tiêu biểu là lầm tưởng về mốc thời gian áp dụng từ ngày 1/7 hoặc việc đánh đồng phí dịch vụ nền tảng với tiền bản quyền.

Để hạn chế các vấn đề phát sinh, trước hết cần truyền thông rõ phạm vi và bản chất của các quy định mới, tránh tạo nhận thức sai lệch rằng Nhà nước vừa đặt ra một nghĩa vụ hoàn toàn mới. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cần có hướng dẫn cụ thể đối với những tình huống phát sinh phổ biến như: việc sử dụng nhạc miễn phí bản quyền, nhạc đã hết thời hạn bảo hộ, tác phẩm được chủ sở hữu cấp phép trực tiếp hoặc các gói dịch vụ âm nhạc được thiết kế riêng cho mục đích thương mại. Khi quy định được hướng dẫn đầy đủ và giải thích thống nhất, việc tuân thủ pháp luật của người dân sẽ trở nên dễ dàng hơn.

- Để vừa bảo đảm quyền lợi của tác giả, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh thực hiện đúng quy định, chúng ta cần lưu ý những vấn đề gì trong quá trình triển khai, thưa ông?

Luật sư Diệp Năng Bình: Để chính sách thực thi hiệu quả, cần bảo đảm sự hài hòa giữa quyền lợi của chủ thể quyền với khả năng tuân thủ thực tế của cơ sở kinh doanh.

Trước hết, việc thu tiền bản quyền phải thực hiện trên cơ sở minh bạch và đúng thẩm quyền. Các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan khi tiến hành thu phí cần chứng minh rõ phạm vi đại diện, căn cứ ủy quyền, đối tượng quyền đang quản lý và cơ sở xác định mức tiền phải trả nhằm giúp các cơ sở đối chiếu, tránh phát sinh tranh chấp. Song song đó, cần đẩy mạnh công tác phổ biến pháp luật vì nhiều hộ kinh doanh vi phạm do chưa hiểu đúng quy định chứ không hẳn cố tình né tránh.

Đặc biệt, về cơ chế giải quyết vướng mắc, trước khi áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm, cần ưu tiên việc trao đổi, đối thoại, cung cấp thông tin và hướng dẫn để cơ sở kinh doanh hiểu rõ căn cứ pháp lý nhằm chủ động hoàn thành nghĩa vụ. Bảo vệ quyền tác giả không phải là tạo thêm gánh nặng cho hoạt động kinh doanh, mà là bảo đảm người sáng tạo được hưởng thành quả xứng đáng, hướng tới xây dựng một môi trường văn minh, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

- Xin cảm ơn ông!

Theo Nghị định số 134/2026/NĐ-CP, từ ngày 1/7/2026, tiền bản quyền âm nhạc hằng năm tại các cơ sở kinh doanh được tính bằng mức lương cơ sở (2.530.000 đồng/tháng) nhân hệ số điều chỉnh theo diện tích sử dụng. Tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mức phí đối với quán dưới 15 m² khoảng 885.500 đồng/năm; quán 30 m² khoảng 2.403.500 đồng/năm. Các địa phương khác áp dụng giảm từ 20% đến 90% theo hệ số phân loại đô thị và vùng miền.