Thị trường chứng khoán Việt Nam trước yêu cầu định vị chiến lược

Sau 30 năm phát triển và dấu mốc nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước yêu cầu mới: nâng chất lượng, củng cố lợi thế cạnh tranh, thu hút dòng vốn dài hạn.

Nâng chất lượng để giữ sức hút dòng vốn

Phát biểu tại hội thảo khoa học quốc gia “Thị trường chứng khoán Việt Nam – VCSM 2026”, tổ chức chiều 18/11 tại TP. Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, sau ba thập kỷ phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã hình thành các cấu phần chủ yếu gồm cổ phiếu, trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán phái sinh. Hệ thống tổ chức vận hành từng bước được kiện toàn, tạo nền tảng để thị trường trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn cho Chính phủ và doanh nghiệp.

Quy mô thị trường tiếp tục mở rộng. Tính đến ngày 30/10/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt khoảng 10,14 triệu tỷ đồng, tương đương 78,9% GDP ước tính năm 2025. Giá trị giao dịch cổ phiếu bình quân mỗi phiên từ đầu năm đạt khoảng 24.000 tỷ đồng. Thị trường trái phiếu cũng ghi nhận quy mô đáng kể, với tổng giá trị trái phiếu niêm yết khoảng 2,94 triệu tỷ đồng.

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu khai mạc hội thảo.

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu khai mạc hội thảo.

Đáng chú ý, từ ngày 21/9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, kết quả này đến từ quá trình cải cách về khả năng tiếp cận thị trường, minh bạch thông tin và chất lượng vận hành. Đây là cơ hội để Việt Nam mở rộng khả năng thu hút vốn quốc tế, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu duy trì các chuẩn mực cao hơn, hướng tới đáp ứng tiêu chí nâng hạng của MSCI vào năm 2030.

Để chuyển cơ hội thành dòng vốn dài hạn, trọng tâm trước hết là nâng chất lượng doanh nghiệp niêm yết. Cơ quan quản lý sẽ thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tham gia thị trường khi đủ điều kiện, đồng thời thúc đẩy thoái vốn và niêm yết doanh nghiệp nhà nước.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần cải thiện quản trị theo thông lệ quốc tế, nâng chất lượng báo cáo và công bố thông tin. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư dài hạn.

Một yêu cầu khác là cải thiện cơ cấu nhà đầu tư. Trong bối cảnh nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm phần lớn, việc phát triển nhà đầu tư tổ chức, ngành quỹ và các định chế đầu tư chuyên nghiệp có ý nghĩa quan trọng. Cơ quan quản lý cũng định hướng nâng cao kiến thức, kỹ năng quản trị rủi ro, khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua các quỹ và hướng đến đầu tư dài hạn.

Về hạ tầng, hệ thống công nghệ thông tin mới đưa vào vận hành từ tháng 5/2025 đã góp phần nâng năng lực xử lý giao dịch, tạo nền tảng phát triển sản phẩm, dịch vụ mới. Thời gian tới, cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện hạ tầng phục vụ cơ chế bù trừ đối tác trung tâm (CCP), tăng cường giám sát dựa trên rủi ro và ứng dụng công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo để nhận diện sớm nguy cơ, bảo đảm thị trường vận hành an toàn.

Tìm lợi thế riêng trong cuộc cạnh tranh vốn khu vực

Từ góc nhìn của Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán Việt Nam, bà Hoàng Hải Anh, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội, đồng Trưởng Ban Tổ chức hội thảo cho rằng, nâng hạng là tấm vé để thị trường tham gia sâu hơn vào cuộc cạnh tranh thu hút vốn quốc tế, nhưng chưa phải đích đến.

Theo bà, sau 30 năm, thị trường đã hình thành tương đối đồng bộ bốn lớp nền tảng gồm thể chế; hàng hóa và nhà đầu tư; hạ tầng; hội nhập và nâng hạng. Đây vừa là kết quả của quá trình phát triển, vừa là điều kiện để thị trường bước vào giai đoạn mới. Tuy nhiên, nâng hạng cũng là phép thử đối với độ vững chắc của những nền tảng này.

Theo bà Hoàng Hải Anh, nâng hạng là tấm vé để thị trường tham gia sâu hơn vào cuộc cạnh tranh thu hút vốn quốc tế.

Theo bà Hoàng Hải Anh, nâng hạng là tấm vé để thị trường tham gia sâu hơn vào cuộc cạnh tranh thu hút vốn quốc tế.

Bên cạnh cơ hội giảm chi phí vốn, tái cân bằng hệ thống tài chính và tăng khả năng kết nối với dòng vốn quốc tế, thị trường chứng khoán Việt Nam phải đối mặt với những thách thức mang tính hệ thống. Đó là nguy cơ không duy trì được trạng thái nâng hạng; chất lượng doanh nghiệp niêm yết; ổn định vĩ mô trước biến động dòng vốn; an toàn hạ tầng; và cơ cấu nhà đầu tư còn thiên về cá nhân, ngắn hạn.

Đặc biệt, yêu cầu huy động vốn cho tăng trưởng đặt thị trường chứng khoán trước vai trò lớn hơn. Giai đoạn 2026-2030, nền kinh tế cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, trong khi ngân sách nhà nước dự kiến đáp ứng khoảng 20%, còn tín dụng ngân hàng chịu giới hạn về đòn bẩy và kỳ hạn. 

Theo bà Hoàng Hải Anh, để đáp ứng yêu cầu này, thị trường không thể chỉ tăng trưởng tuần tự mà cần phát huy đồng thời 3 vai trò: kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ đạo; cơ chế chuyển hóa tiết kiệm hộ gia đình thành vốn đầu tư và kênh phân bổ vốn theo tín hiệu thị trường.

Bà Hoàng Hải Anh cho rằng, nâng hạng và cải cách chính sách là những lợi thế trước mắt, nhưng chưa đủ tạo khác biệt. Muốn thu hút dòng vốn quốc tế bền vững, Việt Nam cần xác định lợi thế mang tính chiến lược, gắn với đặc điểm và năng lực riêng của nền kinh tế.

Từ kinh nghiệm các thị trường trong khu vực, bà đề cập 5 xu hướng đáng chú ý: nâng cao giá trị doanh nghiệp theo mô hình Value Up của Nhật Bản và Hàn Quốc; linh hoạt cơ chế niêm yết như Hồng Kông (Trung Quốc); củng cố nhà đầu tư nội địa như Nhật Bản và Ấn Độ; chuẩn hóa tài chính bền vững; và số hóa, token hóa tài sản tài chính trong môi trường được quản lý...

Theo bà Hoàng Hải Anh, đây là những hướng nghiên cứu, trao đổi nhằm gợi mở cách định vị thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn mới, chưa phải đề xuất chính thức của Hiệp hội. Vấn đề đặt ra không chỉ là duy trì vị thế mới sau nâng hạng, mà còn phải xây dựng được lợi thế đủ rõ để doanh nghiệp và nhà đầu tư lựa chọn Việt Nam trong dài hạn.

Hội thảo Khoa học quốc gia thị trường chứng khoán Việt Nam, diễn ra phiên tham luận với các chủ đề: vị thế mới - giữ hạng bền vững, nâng chuẩn hướng tới MSCI; động lực phát triển mới - nâng chuẩn trung gian; phát triển nhà đầu tư tổ chức và AI, số hóa cho thị trường mới nổi. Theo đánh giá của Ban tổ chức, các nội dung trao đổi tại hội thảo mang lại nhiều góc nhìn, khuyến nghị thiết thực cho sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Quang Anh

Có thể bạn quan tâm