Tăng trưởng hai con số: Cải cách điều kiện kinh doanh cần thực chất

Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 nêu rõ quan điểm: Quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SB LAW đã có cuộc chia sẻ với Báo Công Thương về những giải pháp góp phần thực mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Mệnh lệnh về cải cách

- Thưa ông, Kết luận 18-KL/TW đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030. Trong bối cảnh biến động của nền kinh tế toàn cầu hiện nay, quan điểm của ông ra sao về mục tiêu tăng trưởng này?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Mục tiêu tăng trưởng hai con số là một con số đầy tham vọng nhưng không phải là không có cơ sở nếu được đặt trong tổng thể các cải cách mạnh mẽ về thể chế, nâng cao năng suất lao động và tận dụng tốt các cơ hội từ chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu. Dưới góc nhìn chuyên môn, đây không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế đơn thuần mà là một mệnh lệnh về cải cách.

Tuy nhiên, để đạt được con số này, chúng ta không thể dựa vào các mô hình tăng trưởng cũ như chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư hay tín dụng như trước đây, mà phải dựa trên sự thay đổi toàn diện về chất: từ dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ sang dựa vào kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo. Nếu không, rủi ro mất cân đối vĩ mô và áp lực lạm phát là rất đáng lưu ý. Đây là tiền đề bắt buộc để Việt Nam gia nhập nhóm 30 nền kinh tế lớn nhất thế giới và vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

- Một trong những yêu cầu quan trọng là bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn. Vậy ông đánh giá như thế nào về mức độ đồng bộ của hệ thống pháp luật hiện nay, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư công, tài chính, ngân sách và môi trường kinh doanh?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Sự ổn định vĩ mô luôn cần một “bệ đỡ” pháp lý vững chắc. Thời gian qua, chúng ta đã chứng kiến nỗ lực rất lớn trong việc sửa đổi hệ thống pháp luật trong các lĩnh vực đầu tư công, tài chính, ngân sách và môi trường kinh doanh đã có nhiều cải thiện. Tuy nhiên, mức độ đồng bộ vẫn còn những khoảng trống:

Theo đó, về lĩnh vực đầu tư công, đây được coi là dòng vốn mồi quan trọng nhất để kích thích tổng cầu và tạo hạ tầng cho tăng trưởng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự thiếu đồng nhất giữa Luật Đầu tư công với các luật chuyên ngành như Luật Ngân sách nhà nước, Luật Xây dựng và Luật Đất đai thường tạo ra các vòng lặp thủ tục. Điển hình là việc giải phóng mặt bằng hay quy hoạch sử dụng đất thường chậm hơn tiến độ phân bổ vốn, dẫn đến tình trạng ách tắc nguồn lực.

Như vậy, để đạt được mục tiêu tăng trưởng bền vững, pháp luật về đầu tư công cần dịch chuyển mạnh mẽ sang cơ chế phân cấp, phân quyền triệt để, giảm bớt các bước phê duyệt trung gian để dòng vốn có thể lưu thông nhanh nhất vào nền kinh tế.

Trong lĩnh vực tài chính và ngân sách, tính đồng bộ thể hiện ở khả năng kiểm soát nợ công và thâm hụt ngân sách trong ngưỡng an toàn trong khi vẫn phải đảm bảo dư địa cho đầu tư phát triển. Hệ thống pháp luật hiện tại đã thiết lập được kỷ luật tài chính khá tốt, nhưng lại đang thiếu các cơ chế linh hoạt để huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Việc triển khai các dự án theo hình thức đối tác công tư (PPP) vẫn gặp khó khăn do các quy định về chia sẻ rủi ro và cơ chế thanh toán chưa thực sự hấp dẫn nhà đầu tư dài hạn. Một hệ thống pháp luật tài chính đồng bộ phải là một hệ thống biết khơi thông nguồn vốn xã hội, thay vì chỉ dựa vào nguồn lực hữu hạn của Nhà nước.

Đối với môi trường kinh doanh, đây là nơi kiểm chứng rõ nhất sự nhất quán của pháp luật. Dù cắt giảm nhiều thủ tục, nhưng chi phí tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp vẫn cao do các thông tư, nghị định hướng dẫn đôi khi chưa thống nhất với luật gốc.

Hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch

- Từ thực tiễn tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp, ông nhận thấy những vướng mắc phổ biến nào đang khiến doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, gặp khó trong mở rộng đầu tư, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà: Từ thực tiễn tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp, có thể thấy các vướng mắc mà doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang gặp phải không chỉ mang tính riêng lẻ mà có tính hệ thống, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng đầu tư và đổi mới sáng tạo.

Về khả năng tiếp cận các nguồn lực sản xuất, đặc biệt là vốn và đất đai. Nhiều doanh nghiệp không đủ tài sản bảo đảm để vay vốn ngân hàng, trong khi các cơ chế bảo lãnh tín dụng hoặc quỹ hỗ trợ chưa thực sự phát huy hiệu quả. Điều này làm cho doanh nghiệp khó đầu tư vào công nghệ mới hoặc mở rộng quy mô sản xuất, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh.

Thủ tục hành chính vẫn là rào cản lớn đối với doanh nghiệp. Quá trình xin cấp phép đầu tư, đất đai, xây dựng còn kéo dài và qua nhiều khâu, làm tăng chi phí và giảm cơ hội kinh doanh. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, điều này càng tạo áp lực lớn do hạn chế về nguồn lực.

Bên cạnh đó, rủi ro pháp lý cũng là yếu tố khiến doanh nghiệp e ngại đổi mới. Hệ thống pháp luật thay đổi nhanh nhưng thiếu tính ổn định và dự đoán khiến doanh nghiệp khó xây dựng chiến lược dài hạn. Đối với các mô hình kinh doanh mới, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, thương mại điện tử hay kinh tế số, khung pháp lý còn thiếu hoặc chưa rõ ràng, dẫn đến tâm lý chờ đợi thay vì chủ động thử nghiệm. Điều này vô hình trung kìm hãm tinh thần sáng tạo.

Sau cùng, năng lực quản trị và tiếp cận thông tin pháp lý còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chưa có bộ phận pháp chế, dẫn đến khó cập nhật và tuân thủ đúng quy định. Điều này làm gia tăng rủi ro và chi phí trong quá trình hoạt động.

- Trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu do xung đột Trung Đông, để tạo nền tảng pháp lý thuận lợi cho tăng trưởng nhanh và bền vững, theo ông cần ưu tiên những giải pháp nào về cải cách thể chế, cắt giảm điều kiện kinh doanh và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong thời gian tới?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà:Thứ nhất, cần ưu tiên hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch và dễ dự đoán. Việc rà soát, loại bỏ các quy định chồng chéo giữa các luật là rất cấp thiết, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, đất đai và xây dựng. Đồng thời, chính sách cần có tính ổn định cao hơn để doanh nghiệp yên tâm xây dựng chiến lược dài hạn.

Thứ hai, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh cần được thực hiện thực chất hơn. Nên chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm bớt các thủ tục mang tính hình thức. Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao tính chủ động trong hoạt động kinh doanh.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật là yếu tố then chốt. Cần bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng pháp luật giữa các địa phương và tăng trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số sẽ giúp minh bạch hóa và rút ngắn quy trình xử lý thủ tục.

Thứ tư, cần phát triển khung pháp lý cho đổi mới sáng tạo. Việc xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sẽ tạo không gian cho các mô hình kinh doanh mới phát triển. Song song đó, cần có chính sách ưu đãi rõ ràng, dễ tiếp cận cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và nghiên cứu phát triển.

Xin cảm ơn ông!

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, cần tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa một cách thiết thực. Điều này bao gồm cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, phát triển các quỹ bảo lãnh và nâng cao chất lượng dịch vụ tư vấn pháp lý. Nếu được triển khai hiệu quả, khu vực doanh nghiệp này sẽ trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng bền vững.