Kết luận 18-KL/TW: Từ duy trì tăng trưởng sang tạo đột phá phát triển

Tăng trưởng thực chất

Ngày 2/4, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (Hội nghị Trung ương 2) về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng 2 con số.

Trong đó, về mục tiêu, chỉ tiêu, kết luận nhấn mạnh, phát triển nhanh, bền vững đất nước; phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân. Thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, thuộc nhóm 30 nền kinh tế có quy mô GDP hàng đầu thế giới...

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, việc xác lập mục tiêu tăng trưởng ở mức cao trong giai đoạn tới mang ý nghĩa quan trọng cả về định hướng chiến lược và tư duy phát triển. Đây là một thông điệp cho thấy: Việt Nam đang chuyển dần từ cách tiếp cận duy trì tốc độ tăng trưởng sang cách tiếp cận tạo ra bước phát triển đột phá.

Ông Phạm Anh Tuấn phân tích, xét về thời điểm, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước ngưỡng chuyển đổi quan trọng. Sau nhiều năm duy trì mức tăng trưởng tương đối ổn định, mô hình phát triển hiện nay đã bộc lộ những giới hạn nhất định. Các động lực dựa trên vốn đầu tư, lao động chi phí thấp, khai thác tài nguyên và mở rộng sản xuất theo chiều rộng từng đóng vai trò lớn trong giai đoạn trước, song khó có thể tiếp tục là nền tảng chủ yếu cho chặng đường phát triển mới.

"Nếu không có sự chuyển dịch sang các động lực dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng thể chế, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế có thể chậm lại và khó tạo ra bước tiến về trình độ phát triển", TS. Phạm Anh Tuấn bày tỏ.

Trong "bốn nguyên tắc" cốt lõi nhằm đạt được tăng trưởng cao, ông Tuấn đặc biệt nhấn mạnh hai yêu cầu là tăng trưởng thực chất và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là mục tiêu đòi hỏi sự điều hành thận trọng nhưng không phải là mâu thuẫn về bản chất, vấn đề cốt lõi nằm ở việc thay đổi nguồn gốc của tăng trưởng.

Theo TS. Phạm Anh Tuấn, tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng tín dụng, gia tăng đầu tư công thiếu chọn lọc, đầu cơ tài sản hoặc khai thác quá mức các yếu tố đầu vào truyền thống, tốc độ tăng trưởng cao thường đi kèm với rủi ro mất ổn định. Ngược lại, tăng trưởng được tạo ra từ năng suất, từ việc nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và từ quá trình nâng cấp cấu trúc kinh tế, nền kinh tế hoàn toàn có thể đạt tốc độ cao hơn đồng thời vẫn giữ vững các cân đối lớn và bảo đảm tính bền vững trong dài hạn.

Cơ hội nâng cao vị thế kinh tế

Đồng quan điểm, GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhận định, kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn biến động nhanh, mạnh và khó dự báo, căng thẳng địa chính trị gia tăng, cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt và xu hướng bảo hộ thương mại xuất hiện ở nhiều khu vực. Tuy nhiên, trong bối cảnh thách thức đan xen đó vẫn tồn tại những cơ hội phát triển mới nếu các quốc gia kịp thời điều chỉnh chiến lược và chủ động tham gia vào các lĩnh vực kinh tế mới nổi.

Theo đó, làn sóng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc sản xuất cũng như vị thế thương mại toàn cầu. Trong nhiều ngành công nghệ mới, khoảng cách giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển được thu hẹp đáng kể, tạo ra cơ hội để các nền kinh tế đi sau có thể tham gia ngay từ giai đoạn đầu của chuỗi giá trị.

Thực tế cho thấy nhiều quốc gia đã nhanh chóng điều chỉnh chiến lược phát triển, hướng tới những lĩnh vực công nghệ mới nhằm tăng cường khả năng chống chịu và tận dụng cơ hội từ sự chuyển dịch của kinh tế thế giới.

GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng, đây là thời điểm thuận lợi để Việt Nam thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên nền tảng nội lực. Sau một giai đoạn dài hội nhập và tích lũy kinh nghiệm phát triển, Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi như nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, lực lượng lao động trẻ, cộng đồng doanh nghiệp năng động và khả năng tiếp cận công nghệ số ngày càng cao. Nếu tận dụng tốt những yếu tố này, nền kinh tế có thể bước sang giai đoạn phát triển mới, trong đó tăng trưởng được dẫn dắt bởi tri thức, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các ngành xuất khẩu truyền thống.

"Hành động kịp thời cùng với lựa chọn chiến lược phát triển phù hợp sẽ quyết định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì duy trì vai trò gia công và lắp ráp với giá trị gia tăng thấp, Việt Nam cần chủ động tham gia sâu hơn vào các ngành công nghiệp mới như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo và kinh tế xanh", GS.TS. Hoàng Văn Cường nói và nhấn mạnh, khi làm chủ được các khâu thiết kế, sáng tạo và nghiên cứu phát triển, nền kinh tế sẽ nâng cao giá trị sản phẩm, củng cố vị thế trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Hội nghị Trung ương 2 đã khẳng định rõ yêu cầu kiên định nền tảng tư tưởng, đồng thời thúc đẩy đổi mới mạnh mẽ thể chế và quản trị quốc gia, tạo xung lực mới cho phát triển đất nước trong giai đoạn tới. Việc giữ vững "bốn kiên định", "bốn nguyên tắc" bảo đảm định hướng chiến lược xuyên suốt, là cơ sở để hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.