Tăng tốc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai: Gỡ điểm nghẽn để về đích

Khối lượng khổng lồ, dữ liệu chưa đồng bộ

Chia sẻ tại hội nghị triển khai công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Công an tổ chức chiều 30/3, ông Cao Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, cho biết địa phương có quy mô dữ liệu đất đai rất lớn, với diện tích hơn 11.100 km², 166 đơn vị hành chính cấp xã và khoảng 4,5 triệu thửa đất.

Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có 26 xã, phường hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu, với khoảng 1,94 triệu thửa đất được cập nhật. Tiến độ này được đánh giá là còn chậm so với yêu cầu, trong bối cảnh nhiệm vụ đặt ra phải hoàn thành đồng bộ trên phạm vi toàn quốc vào năm 2026.

Theo ông Cao Văn Cường, những tồn tại chủ yếu tập trung ở ba điểm: Đo đạc và lập bản đồ địa chính chưa hoàn chỉnh; tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu chậm; chất lượng dữ liệu chưa đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”. Ngoài ra, các lớp dữ liệu quan trọng như quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giá đất, thống kê – kiểm kê vẫn chưa được xây dựng đồng bộ.

Nguyên nhân được chỉ ra khá điển hình: Dữ liệu đo đạc qua nhiều thời kỳ, tiêu chuẩn khác nhau; nhiều nơi vẫn sử dụng bản đồ cũ (như bản đồ 299) với độ chính xác thấp; việc cập nhật biến động đất đai chưa thường xuyên; nguồn lực tài chính hạn chế.

Không riêng Thanh Hóa, theo bà Nguyễn Thị Loan, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên, cho biết, sau khi hợp nhất với tỉnh Bắc Kạn, toàn tỉnh có hơn 4,3 triệu thửa đất. Trong chiến dịch 90 ngày làm giàu, làm sạch dữ liệu đất đai, địa phương đã hoàn thành 1,5 triệu thửa, đưa vào vận hành trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và liên thông với dữ liệu dân cư.

Tuy nhiên, sau rà soát, tỉnh phát hiện còn hơn 700.000 thửa cần tiếp tục làm sạch để đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Với khoảng 1,6 triệu thửa còn lại, địa phương đã xây dựng kế hoạch đo đạc, cấp đổi giấy chứng nhận, lập hồ sơ địa chính, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026.

Khó khăn lớn nhất, theo lãnh đạo tỉnh, là khu vực Bắc Kạn trước đây có diện tích hơn 1 triệu ha nhưng chủ yếu đo đạc thủ công, công nghệ lạc hậu. Tổng kinh phí dự kiến cần gần 400 tỷ đồng để triển khai đồng bộ. Từ thực tế này, Thái Nguyên kiến nghị sớm ban hành quy trình lồng ghép, hướng dẫn chuyên môn và bố trí kinh phí để địa phương thực hiện thống nhất.  

Cần cơ chế đột phá để hoàn thành mục tiêu “không thể lùi”

Trước áp lực tiến độ, các địa phương đều đang chuyển sang cách làm mới theo hướng “song song – đồng thời – liên thông”. Tại Đà Nẵng, chính quyền xác định không thể triển khai tuần tự như trước mà phải thực hiện đồng thời các khâu từ đo đạc, đăng ký đến xây dựng dữ liệu. Trong đó, công tác xác định mốc giới, ranh giới thửa đất được coi là “khâu then chốt” quyết định chất lượng và tốc độ toàn bộ quá trình.

Thành phố cũng linh hoạt kế thừa các dự án đang triển khai dở dang từ giai đoạn trước, giao cấp xã tiếp tục làm chủ đầu tư nhằm tránh lãng phí thời gian, nguồn lực. Với các khu vực chưa có dữ liệu, cơ quan chuyên môn cấp thành phố sẽ trực tiếp triển khai theo thiết kế thống nhất.

Dù vậy, thực tế triển khai vẫn đối mặt hàng loạt khó khăn: khối lượng công việc lớn, áp lực tiến độ cao; vướng mắc trong quy trình đấu thầu không thể rút gọn; bất cập về cơ chế tài chính; thiếu hụt đơn vị tư vấn và nhân lực kỹ thuật; dữ liệu thực tế chưa đồng bộ với giấy chứng nhận đã cấp.

Từ thực tiễn này, nhiều địa phương kiến nghị cần có cơ chế đặc thù, như cho phép chỉ định thầu trong trường hợp cấp bách; sớm ban hành đơn giá, định mức, quy trình kỹ thuật và “sổ tay” hướng dẫn nghiệp vụ; đồng thời hỗ trợ nguồn lực tài chính.

Đặc biệt, các ý kiến nhấn mạnh vai trò phối hợp liên ngành. Việc lực lượng công an tham gia ngay từ đầu trong các khâu kê khai, xác minh, đối soát dữ liệu dân cư được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao độ chính xác và tính “sống” của dữ liệu.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trong năm 2026 là nhiệm vụ “không thể lùi”, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của tất cả các cấp, ngành và địa phương.

Thứ trưởng Trịnh Việt Hùng cảnh báo, nếu dữ liệu không bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, không thống nhất, không dùng chung và không kết nối, sẽ không thể bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất cũng như của công dân. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải liên thông dữ liệu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với các ngành, lĩnh vực, để toàn bộ các giao dịch như chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, thế chấp hay giải quyết tranh chấp đều có thể thực hiện trên nền tảng số, bảo đảm công khai, minh bạch.

Để đạt mục tiêu này, Thứ trưởng đề nghị các bộ, ngành và địa phương tập trung đẩy nhanh tiến độ đo đạc, lập bản đồ địa chính, hoàn thành đăng ký đất đai và lập hồ sơ địa chính trên phạm vi toàn quốc. Các địa phương cần khẩn trương rà soát “vùng trắng” dữ liệu, xác định rõ khối lượng chưa thực hiện, xây dựng kế hoạch chi tiết, phân công trách nhiệm cụ thể để bảo đảm tiến độ.

Theo ông Hùng, hiện tồn tại hai nhóm vấn đề chính là khu vực chưa được đo đạc và khu vực đã đo đạc nhưng dữ liệu không đạt chuẩn. Đặc biệt, với các sản phẩm không bảo đảm chất lượng, nguy cơ lãng phí, thất thoát ngân sách và phát sinh tiêu cực là rất lớn. Do đó, việc đo đạc phải tuân thủ nghiêm quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm sai số trong giới hạn cho phép và gắn chặt với đăng ký, hoàn thiện hồ sơ ngay từ đầu.

Các địa phương cũng cần ưu tiên triển khai tại những khu vực có nhiều biến động, khu vực phát triển kinh tế, địa bàn biên giới, hải đảo hoặc nơi còn nhiều tranh chấp, khiếu kiện; đồng thời huy động linh hoạt các nguồn lực, kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền khi gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, yêu cầu đưa dữ liệu vào vận hành ngay sau khi hoàn thành và cập nhật thường xuyên theo thời gian thực được đặc biệt nhấn mạnh. Các địa phương cần rà soát, đối khớp thông tin người sử dụng đất với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, xử lý dứt điểm các trường hợp sai lệch hoặc chưa đủ điều kiện pháp lý.

Song song với đó là hoàn thiện dữ liệu tại các khu vực chưa có, bảo đảm phủ kín toàn quốc; nâng cấp hạ tầng công nghệ; bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu; tăng cường kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng: Về phân công, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò chủ trì hướng dẫn, kiểm tra, tổng hợp tiến độ và phối hợp với Bộ Công an trong tổ chức thực hiện; Bộ Tài chính bảo đảm nguồn lực; Bộ Khoa học và Công nghệ hỗ trợ về tiêu chuẩn, công nghệ. UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm trực tiếp trước Thủ tướng Chính phủ về tiến độ và chất lượng triển khai tại địa phương.