Tái định vị báo chí trong kỷ nguyên số để giữ vững trận địa tư tưởng

Trong làn sóng công nghệ cuộn trào, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình sâu rộng. Tinh gọn tổ chức, nâng cao chất lượng, làm chủ nền tảng số, nhưng trên hết vẫn là giữ vững vai trò định hướng tư tưởng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Liên quan đến vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Văn Tiến, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng Ban Tuyên giáo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Tái cấu trúc để giữ vai trò dẫn dắt

- Trước sức ép chuyển đổi số và cạnh tranh thông tin gay gắt, báo chí cần tái định vị mình như thế nào để giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa?

TS Vũ Văn Tiến: Chúng ta đang sống trong một bước ngoặt lớn của lịch sử truyền thông. Công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật… cùng sự phát triển bùng nổ của mạng xã hội đã phá vỡ hoàn toàn mô hình sản xuất và phân phối thông tin vốn tồn tại nhiều thập kỷ.

Bối cảnh ấy đặt báo chí trước yêu cầu phải thay đổi. Nếu vẫn giữ cách quản trị cũ, chậm đổi mới tư duy, thiếu đầu tư cho hạ tầng số, không nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, báo chí sẽ phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu, mất vị thế, suy giảm ảnh hưởng xã hội, thậm chí đánh mất vai trò dẫn dắt.

Vì vậy, tái cấu trúc là đòi hỏi khách quan. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh, sắp xếp không phải là co lại về mặt cơ học. Đó là mở ra một không gian phát triển mới, nơi mỗi cơ quan báo chí phải tinh hơn, gọn hơn, mạnh hơn; hoạt động hiệu lực, hiệu quả trên cơ sở đúng tôn chỉ, mục đích; giảm trùng lặp; xây dựng bản sắc riêng; tăng cường dòng thông tin chính thống.

Quan trọng hơn, báo chí phải lấp đầy những khoảng trống dư luận, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, luôn đồng hành cùng đời sống nhân dân bằng phong cách chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.

Muốn vậy, trước hết phải chiến thắng sức ỳ của chính mình. Nếu còn ngại thay đổi, còn đi theo lối mòn, chúng ta sẽ không thể bứt phá. Khi đổi mới đã trở thành mệnh lệnh, dấn thân phải là hành trình liên tục. Chỉ khi tự làm mới từ bên trong, báo chí mới có thể nắm bắt trái tim và khối óc của công chúng thời đại số.

- Theo ông, đâu là nền tảng để báo chí vừa bảo đảm định hướng chính trị, vừa đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng số?

TS Vũ Văn Tiến: Sứ mệnh của báo chí cách mạng Việt Nam chưa bao giờ thay đổi: đó là tiếng nói trung thành của Đảng, Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân, là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân.

Những năm qua, việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất, lưu trữ, phân phối nội dung đã tạo nên nhiều tác phẩm có sức lan tỏa mạnh, phù hợp với thị hiếu mới. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế vai trò của con người.

Công nghệ là nền tảng, nhưng con người là trung tâm. Người làm báo hôm nay phải có “bộ kỹ năng kép”: bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, nghiệp vụ tinh thông; đồng thời làm chủ công nghệ, thành thạo kỹ năng số, biết kể chuyện bằng nhiều loại hình, biết tương tác với cộng đồng.

Tôi tin rằng Luật Báo chí khi hoàn thiện sẽ tạo hành lang pháp lý quan trọng để xây dựng các cơ quan báo chí mạnh, đủ năng lực dẫn dắt và định hướng dư luận.

Trong bối cảnh mới, báo chí phải đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến gần hơn với nhân dân; tạo không gian đối thoại dân chủ; đồng thời hiện diện mạnh mẽ trên môi trường mạng, phản bác thông tin sai lệch, giữ vững trận địa thông tin quốc gia.

Lấy con người làm trụ cột đổi mới

- Trong môi trường đa nền tảng, yêu cầu đào tạo đội ngũ người làm báo cần thay đổi ra sao để thực sự làm chủ công nghệ?

TS Vũ Văn Tiến: Nếu coi chuyển đổi số là cuộc cách mạng của báo chí, thì nhân lực chính là lực lượng quyết định thắng lợi của cuộc cách mạng đó. Công nghệ, dù hiện đại đến đâu, cũng không thể tự mình tạo ra giá trị. Nó chỉ phát huy ý nghĩa khi được đặt trong bàn tay, khối óc và trách nhiệm của những người làm báo.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với công tác đào tạo hôm nay không còn dừng ở việc truyền thụ kỹ năng nghề nghiệp theo lối cũ. Chúng ta cần một phương thức mới, linh hoạt hơn, gắn chặt giữa lý thuyết với thực hành, giữa nhà trường với tòa soạn, giữa đào tạo với nhu cầu thực tiễn đang biến động từng ngày.

Người làm báo thời đại số phải được chuẩn bị để bước vào môi trường làm việc đa nền tảng, nơi mỗi tác phẩm không chỉ là câu chữ mà còn là hình ảnh, dữ liệu, đồ họa, tương tác. Muốn vậy, phải có chiến lược đầu tư nguồn lực dài hạn, có cơ chế khuyến khích sáng tạo, phát hiện và trọng dụng nhân tài, tạo điều kiện để họ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Khi xây dựng được một đội ngũ có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, đồng thời làm chủ công nghệ và tư duy hiện đại, báo chí sẽ không chỉ thích nghi mà còn có thể dẫn dắt. Và khi ấy, mỗi sản phẩm báo chí mới thực sự có sức lan tỏa, gần dân, thuyết phục và trở thành điểm tựa niềm tin của xã hội.

- Từ thực tiễn Mặt trận, ông kỳ vọng gì vào vai trò của báo chí, đặc biệt là Báo Công Thương trong việc củng cố niềm tin và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân?

TS Vũ Văn Tiến: Tinh thần lớn nhất mà chúng ta luôn nhắc tới là sức mạnh của lòng dân. Báo chí, bằng thông tin trung thực, đa chiều và phương thức thể hiện phong phú, đã góp phần tôn vinh những giá trị tốt đẹp, nhân lên mô hình hay, thúc đẩy giám sát, phản biện, xây dựng Đảng và chính quyền.

Nhưng môi trường số cũng làm xuất hiện sự phân mảnh. Điều đó đòi hỏi báo chí phải chủ động hơn, kiên định hơn trong việc tuyên truyền đường lối, bảo vệ nền tảng tư tưởng, phản bác quan điểm sai trái, đồng thời lắng nghe xã hội để củng cố niềm tin.

Riêng với Báo Công Thương, lịch sử hơn 80 năm phát triển là một hành trình rất đáng tự hào. Những đổi mới quyết liệt về tổ chức, nội dung, đặc biệt là việc hình thành hệ sinh thái truyền thông số trên nhiều nền tảng, đã giúp Báo nằm trong nhóm dẫn đầu khối báo bộ, ngành.

Tôi kỳ vọng Báo tiếp tục phát huy truyền thống ấy, bứt phá mạnh mẽ hơn nữa, luôn là kênh thông tin tin cậy, nhanh nhạy của ngành và bạn đọc, góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội trong giai đoạn phát triển mới.

-Xin trân trọng cảm ơn ông!

Theo TS. Vũ Văn Tiến: “Khi đổi mới đã là mệnh lệnh, dấn thân phải là hành trình liên tục. Nếu không vượt qua quán tính cũ, báo chí không thể tạo ra đột phá”.