Tin Khu Vực
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội Khoá XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật.
Cắt giảm thủ tục, mở đường cho mô hình mới
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, việc sửa Luật nhằm thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tập trung ưu tiên xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, trọng tâm là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực thị trường, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.
Từ thực tiễn thi hành Luật Chứng khoán, các quy định pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán (TTCK) tiếp tục được rà soát, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu quản lý và phù hợp với sự phát triển của thị trường; đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC), điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp; đáp ứng yêu cầu của quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, triển khai kịp thời các mô hình, sản phẩm, dịch vụ mới trong lĩnh vực chứng khoán.
So với Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15), dự thảo sửa đổi 44 điều, bổ sung 01 điều và giữ nguyên 91 điều. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng không thay đổi.
Điểm mới đáng chú ý là Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Luật quy định nguyên tắc chung và giao Chính phủ quy định chi tiết. Dự thảo bổ sung quy định về giao dịch điện tử, cho phép công ty chứng khoán giao kết hợp đồng với khách hàng bằng hình thức phù hợp theo pháp luật về giao dịch điện tử.
Về tổ chức thị trường, Luật dùng tên gọi chung “Sở giao dịch chứng khoán” thay cho tên riêng hiện hành. Thủ tướng Chính phủ quyết định việc thành lập, giải thể, mô hình hoạt động, hình thức sở hữu, chức năng, quyền và nghĩa vụ của các Sở giao dịch chứng khoán theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tài chính.
Dự thảo bổ sung quy định về các dịch vụ công ty chứng khoán được cung cấp khi được cấp phép nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, gồm tổ chức đấu giá chứng khoán, làm đại diện người sở hữu trái phiếu và đại lý quản lý tài sản bảo đảm.
Dịch vụ đại lý quản lý tài sản bảo đảm chỉ áp dụng với tiền gửi của khách hàng trên tài khoản chuyên dụng và tài sản trên tài khoản lưu ký chứng khoán của khách hàng mở tại công ty chứng khoán. Khái niệm quỹ hoán đổi danh mục (ETF) được sửa đổi theo hướng quỹ được tiếp nhận tài sản khác theo quy định của Chính phủ để hoán đổi lấy chứng chỉ quỹ.
Ở nhóm cải cách thủ tục, dự thảo luật hóa phương án cắt giảm tại Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP. Cụ thể, dự thảo bãi bỏ một số điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký đối với ngân hàng và cắt giảm điều kiện với ngân hàng thanh toán. Điều kiện cấp phép công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ cũng được đơn giản hóa.
Đối với chào bán ra công chúng, dự thảo bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư khi chào bán lần đầu. Hồ sơ chào bán thêm không còn phải có Báo cáo sử dụng vốn của đợt chào bán trước. Bản thông báo phát hành chỉ cần công bố trên trang thông tin điện tử của tổ chức phát hành, của Sở giao dịch chứng khoán và tối thiểu 01 báo điện tử. Quy định này thay cho yêu cầu đăng trên báo điện tử và báo in 03 số liên tiếp.
Dự thảo bổ sung chính sách khuyến khích, đãi ngộ, thu hút nhân lực cho ngành chứng khoán. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027.
Giảm điều kiện phải đi cùng tăng giám sát
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành việc ban hành Luật và cơ bản tán thành phạm vi sửa đổi để xử lý các vấn đề cấp thiết. Những chính sách có phạm vi rộng, chưa được đánh giá tác động đầy đủ cần tiếp tục nghiên cứu trong lần sửa đổi toàn diện.
Ủy ban cơ bản đồng tình với việc cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị gắn việc cắt giảm với công cụ giám sát trong quá trình hoạt động, bảo đảm an toàn thị trường và tài sản nhà đầu tư.
Dự thảo bãi bỏ các điều kiện riêng về năng lực tài chính, tỷ lệ an toàn vốn, kết quả kinh doanh và cơ sở vật chất đối với ngân hàng đăng ký hoạt động lưu ký.
Theo cơ quan thẩm tra, quy định hiện hành chưa đánh giá đầy đủ năng lực cung cấp dịch vụ lưu ký. Vấn đề rõ nhất nằm ở các ngân hàng vi phạm tỷ lệ an toàn vốn nhưng chưa thuộc diện can thiệp sớm hay kiểm soát đặc biệt.
Ủy ban đề nghị cân nhắc giữ các điều kiện cần thiết về năng lực tài chính và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu. Luật cũng cần làm rõ đầu mối xử lý và thời hạn chuyển giao chứng khoán, tiền, dữ liệu khi ngân hàng bị hạn chế hoạt động.
Với điều kiện thành lập tổ chức kinh doanh chứng khoán, Ủy ban đề nghị giải trình tác động của việc bỏ yêu cầu về kết quả kinh doanh đối với cổ đông là tổ chức. Đồng thời, cần bảo đảm kiểm soát năng lực góp vốn, nguồn vốn và tình trạng sở hữu chéo.
Thử nghiệm phải có giới hạn, trách nhiệm rõ ràng
Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ nội dung đặc thù, tránh trùng lặp với pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Luật cần xác định nguyên tắc về thẩm quyền, giới hạn thử nghiệm, sự tham gia tự nguyện, cảnh báo rủi ro, tách biệt tài sản và bảo vệ dữ liệu. Cách xử lý khi thử nghiệm thất bại cũng cần được quy định. Việc miễn trách nhiệm phải chặt chẽ, không miễn bồi thường do lỗi hoặc vi phạm của tổ chức thử nghiệm.
Với giao dịch điện tử, Ủy ban đề nghị không đặt thêm điều kiện kinh doanh ngoài Luật. Trách nhiệm xác thực, lưu vết, xử lý sự cố và bồi thường cần được quy định rõ. Bên cạnh đó, cần kiểm soát việc dùng trí tuệ nhân tạo, giao dịch thuật toán và bảo đảm con người luôn có khả năng can thiệp.
Đối với dịch vụ đại lý quản lý tài sản bảo đảm, cần tách biệt tài sản khách hàng. Xung đột lợi ích phải được kiểm soát khi công ty chứng khoán đồng thời tư vấn, bảo lãnh, phân phối và đại diện người sở hữu trái phiếu. Với quỹ ETF, Luật cần quy định nguyên tắc đối với “tài sản khác” như quyền sở hữu hợp pháp, định giá độc lập, tính thanh khoản và công bố rủi ro.
Về chứng chỉ hành nghề, Ủy ban đề nghị cân nhắc tạm dừng hiệu lực thay vì thu hồi khi người hành nghề không làm việc hoặc không tập huấn trong 03 năm. Căn cứ thu hồi vẫn cần giữ đối với các hành vi gian lận, sử dụng thông tin nội bộ và thao túng thị trường.
Về mô hình Sở giao dịch chứng khoán, Ủy ban tán thành việc lựa chọn mô hình phù hợp với từng giai đoạn. Luật cần quy định nguyên tắc an toàn, minh bạch và giám sát độc lập. Mô hình cụ thể do Thủ tướng Chính phủ quyết định trên cơ sở đề án và đánh giá tác động đầy đủ.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2027; đề nghị chuẩn bị đồng bộ văn bản hướng dẫn, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và công cụ hậu kiểm. Quy định chuyển tiếp phải rõ căn cứ áp dụng, thời hạn, trách nhiệm, không tạo ra khoảng trống pháp lý...