Sửa đổi Luật Xuất bản: 3 yêu cầu cấp thiết

Đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số

Ngày 6/8, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức Hội thảo "Đóng góp ý kiến cho dự thảo Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản".

Hội thảo do PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA và ông Lê Thanh Tùng, Trưởng ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức VUSTA đồng chủ trì. Tham dự và trình bày tham luận có ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam; bà Bùi Thị Thu Hằng, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tri thức; TS. Nguyễn Đăng Quang, nguyên Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục, Ủy viên Hội đồng tư vấn Mã số mã vạch cùng nhiều chuyên gia, nhà quản lý trong lĩnh vực xuất bản.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh cho biết Luật Xuất bản năm 2012 sau 13 năm thực thi đã góp phần quan trọng trong quản lý hoạt động xuất bản. Tuy nhiên, trước những thay đổi mạnh mẽ về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhiều quy định của luật đã bộc lộ những hạn chế, không còn phù hợp với thực tiễn.

Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, việc sửa đổi luật xuất phát từ 3 yêu cầu cấp thiết. Thứ nhất, sự phát triển của xuất bản số, xuất bản xuyên biên giới, các ấn phẩm đa phương tiện và ứng dụng AI đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phát hành và tiếp cận xuất bản phẩm, đòi hỏi hành lang pháp lý mới. Thứ hai, cần tăng cường bảo vệ bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số trước tình trạng vi phạm ngày càng tinh vi. Thứ ba, cần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực bằng việc thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng của Đảng về phát triển văn hóa, khoa học - công nghệ; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để ngành xuất bản phát triển hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế.

Để hoàn thiện dự thảo luật, PGS.TS Phạm Ngọc Linh đề nghị các chuyên gia tập trung góp ý bốn nhóm vấn đề gồm: quản lý và phát triển xuất bản số; cơ chế khuyến khích xuất bản phẩm Khoa học - Công nghệ; bảo hộ sở hữu trí tuệ và thực thi pháp luật trên không gian mạng; mô hình tổ chức, phân cấp quản lý và trách nhiệm pháp luât. 

Theo lãnh đạo VUSTA, toàn bộ ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp, gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội để phục vụ quá trình hoàn thiện Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Nhiều đề xuất nhằm hoàn thiện dự thảo luật

Trình bày tham luận tại hội thảo, bà Bùi Thị Thu Hằng, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tri thức cho rằng việc sửa đổi Luật Xuất bản là yêu cầu cần thiết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn trong quá trình thực thi, đồng thời thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về phát triển xuất bản, văn hóa, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và kinh tế tư nhân; hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo động lực cho hoạt động xuất bản, in và phát hành, nhất là trên môi trường số.

Theo bà, cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình. Việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản năm 2012 dựa trên các căn cứ cơ bản như mục tiêu, quan điểm, tổng kết đánh giá Luật Xuất bản trong 13 năm thi hành, đánh giá tác động về chính sách đặt ra trong bối cảnh trong nước và khu vực, mục tiêu xây dựng chính sách đồng thời đưa ra các phương án tối ưu trong quy định của Dự thảo Luật.

Bà Bùi Thị Thu Hằng đề xuất, nên ban hành Luật Xuất bản mới (Luật Xuất bản năm 2026) vì: Nội dung Dự thảo Luật được sửa đổi cơ bản (27 điều, 7 điều có bổ sung, thiết kế mới) và đặc biệt có những quy định mang tính đột phá trong phát triển ngành xuất bản đó là thành lập Tập đoàn Xuất bản - Truyền thông. Bà Bùi Thị Thu Hằng hoàn toàn ủng hộ quy định thành lập tập đoàn xuất bản, nhưng nên áp dụng trước đối với các Nhà xuất bản có đủ tiềm lực để triển khai đảm bảo cho việc thúc đẩy quy định của Luật có hiệu lực, hiệu quả trong thực tiễn thi hành.

Góp ý tại hội thảo, TS. Nguyễn Đăng Quang, nguyên Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục, Ủy viên Hội đồng tư vấn Mã số mã vạch cho rằng cần làm rõ thêm một số nội dung liên quan đến việc giải thích từ ngữ trong dự thảo luật.

Tham gia góp ý tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam cho rằng, việc xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản năm 2012 nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ các điểm nghẽn và tạo hành lang pháp lý thích ứng với chuyển đổi số. Dự án luật tập trung vào cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản và quản lý nội dung trên không gian mạng.

Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam đã đóng góp nhiều ý kiến tại hội thảo, bày tỏ sự nhất trí cao với quan điểm và phương châm sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản lần này theo hướng phải chuyển mạnh từ tư duy Quản lý xuất bản sang Kiến tạo phát triển xuất bản trong kỷ nguyên mới của dân tộc. Theo ông, việc sửa đổi luật cần hướng tới mục tiêu giúp ngành Xuất bản Việt Nam bắt nhịp với xu thế phát triển của thời đại, có nhiều đóng góp xứng đáng cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam hiện tại và tương lai, đồng thời góp phần vào sự phát triển kinh tế - văn hóa của đất nước trong thế kỷ XXI.

Tại hội thảo, các chuyên gia tiếp tục đóng góp ý kiến để Ban soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét.