Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại, bảo đảm tăng trưởng hai con số

Hàng rào bảo vệ để doanh nghiệp duy trì sản xuất, tái cơ cấu

Tính đến giữa tháng 9/2026, Việt Nam đã khởi xướng 62 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại và đang duy trì 37 biện pháp đối với hàng hóa nhập khẩu. Việc điều tra, áp dụng các biện pháp trên cơ sở quy định pháp luật và cam kết quốc tế góp phần bảo đảm cạnh tranh công bằng và bảo vệ năng lực sản xuất trong nước.

Theo lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, các biện pháp phòng vệ thương mại thời gian qua đã góp phần như một “tấm khiên” bảo vệ sản xuất trong nước, với giá trị tương đương trên 600.000 tỷ đồng, gần 5% GDP của Việt Nam, đồng thời tạo việc làm cho trên 300.000 lao động trực tiếp và hàng triệu lao động gián tiếp.

Các khoản thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ và thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thu nộp ngân sách hằng năm cũng ở mức hơn 2.500 tỷ đồng.

Điều đáng nói, khi các công cụ phòng vệ thương mại được sử dụng phù hợp với các cam kết quốc tế sẽ tạo thêm khoảng không để ngành sản xuất trong nước ứng phó với cạnh tranh không bình đẳng từ hàng nhập khẩu. Từ đó, doanh nghiệp có điều kiện duy trì và phát triển sản xuất, tạo việc làm và gia tăng giá trị cho nền kinh tế.

Cùng quan điểm, chia sẻ với Báo Công Thương, ông Lê Sỹ Giảng, Giám đốc công ty TNHH GH Consults nhận định, khi sử dụng hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ góp phần cân bằng lại tình trạng cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường Việt Nam, bảo vệ lợi ích doanh nghiệp và nền sản xuất trong nước. Qua đó, doanh nghiệp Việt Nam có thể giảm bớt sức ép cạnh tranh từ những hàng hóa bị bán phá giá hoặc được trợ cấp của chính phủ nước ngoài trên thị trường Việt Nam.

“Các biện pháp phòng vệ thương mại cũng là hàng rào bảo vệ để doanh nghiệp duy trì sản xuất, tái cơ cấu, tái cấu trúc, làm mới mình và nâng cao sức cạnh tranh trước các đối thủ nước ngoài trong khu vực cũng như ở những thị trường xa hơn”, ông Lê Sỹ Giảng chia sẻ.

Năng lực ứng phó phòng vệ thương mại tăng cao

Ở chiều ngược lại, tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng 9 tháng đầu năm 2026 phát sinh 27 vụ việc mới, tăng hơn 4 vụ so với số vụ việc của cả năm 2025.

Diễn biến này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp trong việc theo dõi thị trường, nhận diện sớm rủi ro và chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại tại nước ngoài.

Nhìn nhận về khả năng ứng phó trước các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ nước ngoài, ông Lê Sĩ Giảng cho rằng, đến thời điểm hiện nay, nhận thức, ý thức cũng như khả năng thực tiễn của doanh nghiệp Việt Nam trong việc sử dụng các công cụ này đã tốt hơn rất nhiều. Nếu như 10 năm trước chỉ có một, hai vụ, tức một, hai ngành biết và sử dụng được công cụ phòng vệ thương mại, thì hiện nay đã có hàng chục vụ. Điều đó cho thấy năng lực ứng phó của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã tăng lên rất cao.

“Sự cải thiện này xuất phát từ năng lực sản xuất của doanh nghiệp ngày càng tốt hơn, đồng thời khả năng sử dụng các công cụ pháp lý cũng được nâng lên”, ông Lê Sĩ Giảng nhấn mạnh và cho rằng, nếu so với khu vực, Việt Nam là một trong những nước sử dụng các công cụ này khá tốt. Mặc dù các nước trong khu vực ASEAN có lịch sử sản xuất cũng như thương mại lâu đời hơn Việt Nam, nhưng trong khoảng 5 năm trở lại đây, năng lực và khả năng sử dụng những công cụ phòng vệ thương mại của Việt Nam đã tốt hơn rất nhiều.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cũng cho rằng, hiện nay, doanh nghiệp phải xác định phòng vệ thương mại là một hoạt động tất yếu trong quá trình vươn ra thế giới.

Điều tra phòng vệ thương mại đối với Việt Nam hiện nay không chỉ tập trung vào một vài ngành hàng truyền thống như trước đây mà đã mở rộng hơn rất nhiều. Hầu như tất cả các ngành hàng đều có thể trở thành đối tượng của các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại.

“Bên cạnh vấn đề về giá cả, như việc doanh nghiệp bán hàng với mức giá thấp hơn so với giá bán trong nước, các cuộc điều tra phòng vệ thương mại hiện nay còn tập trung vào việc theo dõi chuỗi cung ứng và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là những vấn đề Việt Nam cũng cần lưu ý trong thời gian tới”, Phó Cục trưởng Chu Thắng Trung lưu ý.

Đưa ra một số khuyến nghị cho cộng đồng doanh nghiệp trong nước trong bối cảnh gia tăng các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại, ông Chu Thắng Trung cho rằng, doanh nghiệp cần chú ý đến các công cụ phòng vệ thương mại, nắm rõ các nguyên tắc về điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại để có cách ứng xử phù hợp.

Song song đó, cần theo dõi và đánh giá rủi ro về phòng vệ thương mại đối với từng mặt hàng cụ thể tại từng thị trường mà doanh nghiệp đang xúc tiến.

Đáng chú ý, Phó Cục trưởng Chu Thắng Trung lưu ý doanh nghiệp về công tác chuẩn bị hồ sơ tài liệu, dữ liệu, hệ thống quản trị để chủ động ứng phó với các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài.

Ngoài ra, tăng cường phối hợp và chia sẻ thông tin. “Đây là vấn đề tất yếu trong quá trình tham gia thương mại quốc tế. Do đó, doanh nghiệp, cùng với sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương, cần phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương, đặc biệt là Bộ Công Thương, để hỗ trợ, chia sẻ thông tin và sẵn sàng tham gia các vụ việc điều tra”, ông Chu Thắng Trung khuyến nghị.

Quan trọng hơn, Phó Cục trưởng Chu Thắng Trung cho rằng, Việt Nam đang mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 đạt từ 10%/năm trở lên, vì vậy, nếu các công cụ phòng vệ thương mại được sử dụng hiệu quả sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ hợp lý năng lực sản xuất trong nước và hỗ trợ hàng hóa Việt Nam duy trì, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Phòng vệ thương mại không chỉ là công cụ được áp dụng đối với một mặt hàng riêng lẻ mà còn là công cụ phối hợp, liên quan đến nhiều chính sách khác như chính sách phát triển công nghiệp, chính sách chuyển đổi xanh, chuyển đổi số... Qua đó, các chính sách này tạo thành một bộ giải pháp, một bộ công cụ chính sách toàn diện, góp phần thúc đẩy các ngành sản xuất của Việt Nam, nâng cao năng lực sản xuất, xây dựng thương hiệu doanh nghiệp, gia tăng giá trị cho nền kinh tế và từ đó thúc đẩy tăng trưởng, trước hết tại thị trường nội địa, sau đó hướng tới xuất khẩu.

Trong bối cảnh phòng vệ thương mại ngày càng được sử dụng phổ biến trên thế giới, lãnh đạo Bộ Công Thương cho rằng, công tác phòng vệ thương mại cần chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động, từ xử lý từng vụ việc sang quản trị rủi ro, với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường cảnh báo sớm, nâng cao chất lượng dữ liệu và năng lực sử dụng công cụ phòng vệ thương mại, qua đó góp phần xây dựng nền sản xuất đủ mạnh, doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh và tạo động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững.