Siêu El Niño có thể đẩy giá lương thực toàn cầu tăng tới 15,8%

Hai cú sốc cùng lúc tạo sức ép lên thị trường lương thực

Sau nhiều năm ứng phó với đứt gãy chuỗi cung ứng, lạm phát và những bất ổn địa chính trị, kinh tế thế giới đang phải đối mặt với một rủi ro mới đến từ biến đổi khí hậu. Các nhà kinh tế cảnh báo, nếu El Niño trong giai đoạn 2026 - 2027 phát triển thành một đợt rất mạnh (tức siêu El Niño), thị trường lương thực toàn cầu có thể phải hứng chịu một "cú sốc kép". Đó là tác động của thời tiết cực đoan cộng hưởng với sức ép từ xung đột Trung Đông.

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), ngoài những diễn biến địa chính trị đang làm gián đoạn thị trường năng lượng, khả năng xuất hiện siêu El Niño có thể khiến giá lương thực toàn cầu tăng vượt các dự báo hiện nay. Đặc biệt, những nền kinh tế có khả năng chống chịu hạn chế, nhất là tại khu vực châu Phi, sẽ dễ bị ảnh hưởng hơn do thiếu các cơ chế ứng phó. Nguyên nhân này xuất phát từ tác động trực tiếp của El Niño đối với sản xuất nông nghiệp. Các hiện tượng nắng nóng, hạn hán và mưa lũ cực đoan có thể làm suy giảm năng suất cây trồng tại nhiều khu vực sản xuất trọng điểm. Trong khi đó, chi phí đầu vào, đặc biệt là năng lượng và phân bón, vẫn duy trì ở mức cao, khiến áp lực lên giá lương thực ngày càng gia tăng.

Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), các điều kiện El Niño đã bắt đầu hình thành từ tháng 5/2026. Nhiều nhà khoa học cho rằng chu kỳ El Niño 2026 - 2027 có khả năng phát triển thành một đợt rất mạnh, kéo theo nguy cơ gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu. Đánh giá của UniCredit cho thấy, khi những tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, một đợt El Niño cường độ mạnh có thể tạo thêm áp lực đối với giá cả, trong bối cảnh nhiều nền kinh tế vẫn đang nỗ lực kiểm soát lạm phát và ổn định tăng trưởng.

Từ các chu kỳ El Niño trước đây, mỗi đợt thời tiết cực đoan đều kéo theo những tác động đáng kể đối với sản xuất nông nghiệp và chuỗi cung ứng lương thực. Từ các đợt El Niño trong giai đoạn 1981 - 1982, 1996 - 1997, 2015 - 2016 đến 2023 - 2024, nhiều khu vực đã phải đối mặt với tình trạng giảm sản lượng và biến động giá nông sản. Bởi vậy, nếu El Niño trong giai đoạn 2026 - 2027 diễn biến rất mạnh như dự báo, nguồn cung lương thực toàn cầu sẽ tiếp tục chịu sức ép, kéo theo nguy cơ giá cả gia tăng tại nhiều thị trường. 

Tác động có thể kéo dài đến năm 2028

Goldman Sachs ước tính, một đợt siêu El Niño có thể đẩy giá hàng hóa lương thực toàn cầu tăng tới 15,8%, đồng thời khiến giá thực phẩm tại khu vực đồng euro tăng khoảng 1,3%. Tuy nhiên, những tác động này thường có độ trễ, do sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào chu kỳ gieo trồng, sinh trưởng và thu hoạch. Theo dự báo, phải đến nửa cuối năm 2028, các ảnh hưởng của đợt El Niño lần này mới thể hiện đầy đủ. 

Bên cạnh nguy cơ mất mùa, El Niño còn có thể làm gia tăng những điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng. Mực nước tại nhiều tuyến sông và kênh đào phục vụ vận tải suy giảm sẽ ảnh hưởng đến hoạt động logistics, làm tăng chi phí vận chuyển và kéo dài thời gian giao hàng. Khi chi phí đầu vào và chi phí lưu thông cùng tăng trong bối cảnh nguồn cung thu hẹp, áp lực lên giá lương thực sẽ ngày càng lớn.

Theo đó, Đông Nam Á được dự báo là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng đáng kể khi hạn hán có thể làm giảm nguồn cung dầu cọ - nguyên liệu quan trọng của ngành chế biến thực phẩm. Cùng với đó, sản lượng cà phê và ca cao cũng đứng trước nguy cơ suy giảm, trong khi điều kiện thời tiết nóng và ẩm hơn có thể làm gia tăng sâu bệnh, tiếp tục ảnh hưởng đến năng suất cây trồng trong những năm tiếp theo.

Các nền kinh tế có thu nhập thấp được dự báo sẽ chịu tác động nặng nề hơn, do thực phẩm vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu của hộ gia đình. Trước đó, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từng ước tính một đợt El Niño mạnh có thể khiến giá lương thực toàn cầu tăng khoảng 9%, với mức tăng rõ nhất ở các mặt hàng như đậu tương, ngô và gạo.

Ở góc độ khác, sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể giảm tới 14,3%, tương đương khoảng 342 tỷ USD giá trị sản xuất, theo ước tính của UniCredit. Bên cạnh suy giảm nguồn cung, giá của nhiều mặt hàng nông sản như gạo, dầu cọ, đường và cà phê được dự báo có thể tăng từ 50% đến 100%, thậm chí cao hơn, nếu các yếu tố bất lợi về khí hậu và địa chính trị tiếp tục diễn biến phức tạp.

Theo đó, thị trường lương thực toàn cầu sẽ đứng trước sức ép lớn hơn nếu các hiện tượng thời tiết cực đoan tiếp tục diễn biến theo chiều hướng bất lợi.