Sắp triển khai mô hình cảnh báo tin giả từ chính người dùng

Bài toán lớn của tài chính số

Hiện nay, khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) đã mở ra một kỷ nguyên mới cho kinh tế số, thúc đẩy phát triển công nghệ và nâng cao trải nghiệm người dùng. Đi cùng sự phát triển như “vũ bão” đó chính là những thách thức về an toàn dữ liệu, lừa đảo trực tuyến ngày càng gia tăng khiến niềm tin số của người dùng sụt giảm.

Bàn luận xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Trung tá Nguyễn Tiến Cường - Tổng Thư ký Liên minh Niềm tin số về các rủi ro trong môi trường số cũng như giải pháp xây dựng hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch và bền vững.

- Xin ông cho biết thách thức lớn nhất của tài chính số hiện nay là gì?

Trung tá Nguyễn Tiến Cường: Hiện nay, tài chính số đang phát triển rất nhanh nhờ sự bùng nổ của công nghệ. Tuy nhiên, thách thức lớn là tốc độ hoàn thiện về cơ chế quản lý, hạ tầng bảo mật cũng như khả năng thích ứng của xã hội vẫn chưa theo kịp. Điều này khiến các rủi ro như lừa đảo trực tuyến, giả mạo thông tin, mất an toàn dữ liệu hay suy giảm niềm tin của người dùng ngày càng trở nên đáng lo ngại.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh nền kinh tế đang đặt mục tiêu tăng trưởng mạnh mẽ, tài chính số vừa cần phát triển nhanh, vừa phải phát triển bền vững. Muốn làm được điều đó, yếu tố quan trọng nhất là xây dựng niềm tin số. Bởi nếu người dùng không cảm thấy an toàn và tin tưởng khi tham gia các dịch vụ tài chính số, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả lâu dài.

Vì vậy, theo chúng tôi, bài toán lớn nhất của tài chính số hiện nay vừa nằm ở vấn đề công nghệ, vừa là cách xây dựng một hệ sinh thái minh bạch, an toàn và tạo được niềm tin cho người dùng.

- Thưa ông, trong thời gian tới, hệ sinh thái tài chính số cần có những giải pháp trọng tâm như thế nào để tiếp tục củng cố niềm tin số?

Trung tá Nguyễn Tiến Cường: Như tôi đã chia sẻ, nếu muốn hướng tới một xã hội số, một nền kinh tế số và một hệ sinh thái tài chính số phát triển bền vững, điều quan trọng là phải xây dựng được niềm tin và sự xác tín của đa bên.

Liên minh Niềm tin số được thành lập với mục tiêu hướng tới sự liên kết mạnh mẽ giữa các bên tham gia. Chúng tôi dựa trên sức mạnh của những người có hành động, nhưng mục tiêu lớn hơn là sử dụng sức mạnh đó để thúc đẩy sự liên kết đa bên, hướng tới các hành động chung, tiêu chuẩn chung, cũng như chia sẻ các mối quan tâm và dữ liệu chung.

Trong thời gian rất ngắn sắp tới, chúng tôi sẽ ra mắt một sáng kiến nhằm giải quyết đồng thời ba vấn đề gồm tin giả, giả mạo và lừa đảo. Qua quan sát, chúng tôi nhận thấy đây là ba yếu tố gần như luôn xuất hiện trong các vụ lừa đảo trực tuyến hiện nay. 

Những thông tin về đầu tư, dự án hay các hoạt động kêu gọi tham gia đều có thể là thông tin giả, đi kèm với đó là các hành vi giả mạo thương hiệu, giả mạo nhãn hàng.

Chúng tôi hướng tới xây dựng một nền tảng có thể giải quyết đồng thời cả ba vấn đề này. Tuy nhiên, đây đều là những vấn đề rất phức tạp và muốn xử lý hiệu quả cần có sự tham gia của nhiều lực lượng.

Vì vậy, cách tiếp cận của chúng tôi là dựa trên cả công nghệ và cộng đồng. Chúng tôi sẽ phát triển một nền tảng công nghệ để kết nối cộng đồng lại với nhau, tập hợp sức mạnh của các chuyên gia, cơ quan quản lý, nhà khoa học, các nền tảng và doanh nghiệp công nghệ nhằm cùng tham gia giải quyết các rủi ro trong môi trường số.

- Ông có lời khuyên gì dành cho người dùng nhằm nâng cao khả năng tự bảo vệ trước các nguy cơ trên môi trường số?

Trung tá Nguyễn Tiến Cường: Theo tôi, thứ nhất, người dùng phải nhận thức được rằng chính họ đang là mục tiêu của các cuộc tấn công trên không gian số. Hiện nay, tội phạm đang có xu hướng chuyển từ tấn công vào hạ tầng sang tấn công trực tiếp vào con người và xu hướng này sẽ còn tiếp diễn. Vì vậy, việc đầu tiên là người dùng cần nâng cao kiến thức và kỹ năng để tự bảo vệ mình.

Thứ hai, mỗi người dùng cần hiểu rằng họ là một mắt xích trong hệ sinh thái số. Nếu một người không an toàn, những người khác cũng có thể bị ảnh hưởng. Do đó, ngoài việc tự bảo vệ bản thân, người dùng cũng cần chia sẻ các rủi ro với cộng đồng để cùng nhau nhận diện và xử lý. Chỉ khi cùng nhau tạo ra sự an toàn, hệ sinh thái mới thực sự bền vững.

Giải pháp bảo vệ người dùng

- Liên minh sẽ triển khai giải pháp gì để tăng vai trò của người dùng trong phòng vệ số, thưa ông?

Trung tá Nguyễn Tiến Cường: Về vai trò của liên minh, như tôi đã nói, người dùng luôn là mục tiêu nhưng đồng thời cũng là tuyến phòng thủ đầu tiên. Nếu tuyến phòng thủ đó vững chắc, hệ sinh thái sẽ vững chắc.

Trong năm 2026, chúng tôi hướng đến giải pháp đặt người dùng vào trung tâm của tuyến phòng thủ. Ví dụ như trước đây, khi chống tin giả, người dùng gần như không tham gia. Đến khi cơ quan nhà nước hoặc đơn vị nào đó công bố đó là tin giả, họ mới nắm bắt và biết thông tin.

Toàn bộ quá trình trước đó họ không được tham gia, vì vậy họ không có phản xạ, không có kỹ năng và cũng không có nơi để báo cáo.

Chúng tôi sẽ xây dựng giải pháp để khi người dùng lướt mạng xã hội, thấy một thông tin nghi ngờ hoặc chưa chắc chắn, họ có nơi để báo cáo. Những người khác có thể cung cấp thêm thông tin, kiến thức hoặc chỉ ra điểm bất thường.

Hoặc đơn giản là người khác vào xem và cảm thấy đó có vẻ là tin giả, dù chưa có bằng chứng rõ ràng, quá trình đó là cách cảnh báo sớm. Khi chúng ta nhận được tín hiệu rủi ro rằng thông tin đó có thể là tin giả, những người khác cũng có thể nhận được tín hiệu đó. Chúng ta sẽ cùng nhau có phản xạ kiểm chứng.

Đây là tiến trình đặt người dùng vào trung tâm. Chúng tôi cho rằng mô hình cần thay đổi. Nếu đi theo mô hình “công bố”, toàn bộ nguồn lực sẽ dồn vào đoạn cuối cùng mới công bố kết quả, điều đó sẽ không phù hợp trong giai đoạn có quá nhiều tin giả và giả mạo, đặc biệt liên quan đến AI.

Chúng ta không đủ nguồn lực để theo cách cũ, mà phải chuyển sang hướng cảnh báo. Mọi người sẽ nhận được tín hiệu rủi ro và chia sẻ tín hiệu đó với nhau. Nếu triển khai được mô hình như vậy, người dùng sẽ thực sự đứng ở trung tâm của hệ thống phòng vệ.

- Sắp tới Liên minh Niềm tin số sẽ có những chương trình gì để nâng cao nhận thức cũng như tăng khả năng tự bảo vệ cho người dùng, thưa ông?

Trung tá Nguyễn Tiến Cường: Trong năm 2026, Liên minh Niềm tin số sẽ triển khai nhiều hoạt động khác nhau, không còn là một chiến dịch đơn lẻ mà khoảng 6 - 7 chương trình lớn.

Nếu như năm ngoái, chiến dịch “Không một mình” tập trung vào vấn đề cấp bách là bắt cóc trực tuyến thì năm nay, chúng tôi hướng tới một vấn đề mang tính dài hạn hơn là các hành vi xâm hại trực tuyến.

Theo chúng tôi, xâm hại trực tuyến thường diễn ra âm thầm, ít được báo cáo nhưng để lại hệ quả lâu dài, vì vậy cần một cách tiếp cận khác. Nếu với bắt cóc trực tuyến, ranh giới tội phạm tương đối rõ ràng thì với xâm hại trực tuyến, vấn đề phức tạp hơn rất nhiều.

Bên cạnh đó, Liên minh cũng sẽ triển khai nhiều chương trình khác dựa trên triết lý phát huy sức mạnh cộng đồng. Chúng tôi tin rằng, niềm tin chỉ thực sự phát huy giá trị khi có thể liên kết cộng đồng lại và thúc đẩy mọi người cùng hành động.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

Theo Tổng Thư ký Liên minh Niềm tin số, thách thức lớn nhất của tài chính số hiện nay là rủi ro lừa đảo, giả mạo và mất an toàn dữ liệu. Muốn phát triển bền vững, cần xây dựng hệ sinh thái minh bạch, an toàn và đặt người dùng ở trung tâm phòng vệ.