Ra quân chống xâm phạm sở hữu trí tuệ: Mệnh lệnh hành động từ Chính phủ

Mệnh lệnh hành động trong bối cảnh vi phạm gia tăng

Những năm qua, câu chuyện xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam không còn là “vấn đề cũ”, mà đã trở thành một thách thức ngày càng nóng, lan rộng từ thị trường truyền thống sang không gian số. Khi hàng giả, hàng nhái len lỏi từ quầy hàng nhỏ lẻ đến các nền tảng thương mại điện tử, khi những thương hiệu được gây dựng hàng chục năm có thể bị “đánh cắp” chỉ bằng vài thao tác sao chép, thì đó không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp mà là câu chuyện của cả nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký ban hành, phát động đợt ra quân toàn quốc từ ngày 07/5 đến 30/5/2026 nhằm ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ đã khẳng định thông điệp xuyên suốt của Chính phủ đến các bộ, ngành, doanh nghiệp là tuyệt đối không khoan nhượng với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, không để thị trường bị bóp méo bởi hàng giả, hàng nhái.

Phải nhìn thẳng một thực tế: dù đã có nhiều nỗ lực, tình trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ tại Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp, thậm chí có xu hướng gia tăng cả về quy mô và mức độ tinh vi. Thống kê của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương cho thấy, quý 1/2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra: 10.286 vụ, phát hiện, xử lý: 9.270 vụ vi phạm với 10.800 hành vi vi phạm; tổng số thu từ xử phạt vi phạm hành chính là: 193,051 tỷ đồng.

Qua công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, lực lượng chức năng trên cả nước phát hiện một số hành vi vi phạm chủ yếu như: vi phạm quy định về đăng ký kinh doanh, niêm yết giá; kinh doanh hàng hóa nhập lậu; kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ; vi phạm trong hoạt động thương mại điện tử và kinh doanh trên môi trường mạng. Như vậy, xâm phạm sở hữu trí tuệ vẫn là một điểm nhức nhối trong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường nói chung.

Các vụ việc vi phạm chủ yếu được phát hiện tại các tuyến biên giới, khu vực cửa khẩu, các địa bàn trọng điểm về thương mại, cũng như tại các chợ đầu mối, kho hàng và điểm tập kết hàng hóa. Bên cạnh đó, một số đối tượng lợi dụng hình thức vận chuyển hàng hóa qua dịch vụ chuyển phát nhanh và các nền tảng thương mại điện tử để tiêu thụ hàng hóa vi phạm, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô vi phạm, mà còn cho thấy “độ chai lì” của hành vi xâm phạm. Điển hình như trong đợt cao điểm ngăn chặn, đẩy lùi buôn lậu, gian lận thương mại diễn ra từ 15/5 - 15/6/2025 thực hiện theo Công điện số 65/CĐ-TTg ngày 15/5/2025, 06 Tổ công tác của Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường thuộc Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã triển khai kiểm tra đồng loạt. Bất chấp nỗ lực đóng sập cửa gian hàng nhằm né tránh, hàng nghìn sản phẩm giả mạo các thương hiệu nổi tiếng như Rolex, Gucci, Chanel… tiếp tục bị phát hiện, thu giữ và xử phạt.

Đáng chú ý, đây không phải là lần đầu tiên lực lượng Quản lý thị trường tiến hành kiểm tra các điểm kinh doanh trong Trung tâm Thương mại Saigon Square. Trước đó, trong đợt kiểm tra vào cuối năm 2024, hàng nghìn sản phẩm giả mạo các thương hiệu nổi tiếng cũng đã bị lực lượng chức năng thu giữ, cho thấy tình trạng vi phạm vẫn diễn ra phức tạp và có dấu hiệu tái diễn dù đã được xử lý nhiều lần. Thực tế này đặt ra một bài toán khó là nếu không có một chiến dịch đủ mạnh, đủ đồng bộ, thị trường sẽ tiếp tục bị “bào mòn” bởi hàng giả.

Trong bối cảnh đó, văn bản của Chính phủ lần này là một hành động quyết liệt, đồng bộ và có mục tiêu rõ ràng. Công điện yêu cầu các bộ, ngành, địa phương ra quân trên phạm vi toàn quốc, tập trung nguồn lực, triển khai ngay các biện pháp cần thiết, với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Đáng chú ý, chiến dịch lần này không chỉ dừng ở kiểm tra, xử phạt hành chính mà còn nhấn mạnh tới điều tra, khởi tố, xét xử các vụ án điển hình. Bộ Công an được giao nhiệm vụ triệt phá các website vi phạm bản quyền có lượng truy cập lớn - một “mặt trận” mới nhưng cực kỳ nóng trong kỷ nguyên số. Tòa án và Viện Kiểm sát được yêu cầu đẩy mạnh xét xử, bảo đảm tính răn đe.

Cùng với đó, các lực lượng từ quản lý thị trường, hải quan, biên phòng đến các bộ chuyên ngành đều được huy động vào cuộc với yêu cầu số vụ xử lý phải tăng tối thiểu 20% so với cùng kỳ. Đây chính là thước đo sự quyết tâm, nỗ lực của tất cả các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và cả người dân trong việc chung tay đẩy lùi vi phạm về sở hữu trí tuệ.

Làm sạch thị trường, bảo vệ uy tín quốc gia

Sở hữu trí tuệ không phải là khái niệm xa vời. Trong nền kinh tế hiện đại, đó chính là tài sản vô hình, thứ quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và cả quốc gia. Theo đánh giá của PwC Việt Nam, tài sản vô hình chiếm trung bình 53% giá trị doanh nghiệp toàn cầu, trong khi ở Việt Nam mới chỉ đạt 26%. Khoảng cách này phản ánh một thực tế là chúng ta chưa thực sự khai thác và bảo vệ hiệu quả giá trị sáng tạo.

Khi một sản phẩm bị làm giả, thiệt hại không chỉ là doanh thu bị mất. Đó còn là uy tín bị xói mòn, niềm tin người tiêu dùng bị suy giảm,môi trường kinh doanh bị bóp méo. Một doanh nghiệp chân chính không thể cạnh tranh sòng phẳng nếu đối thủ sử dụng hàng giả, hàng nhái với chi phí thấp hơn nhiều.

Không dừng ở phạm vi trong nước, tình trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ còn ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư quốc tế. Một thị trường mà quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ nghiêm túc sẽ khó trở thành điểm đến hấp dẫn cho các doanh nghiệp công nghệ, sáng tạo.

Chính vì vậy, đợt ra quân lần này mang ý nghĩa rất lớn khi Chính phủ yêu cầu Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương và các bộ, cơ quan liên quan kịp thời cung cấp đầy đủ thông tin, kết quả thực hiện cụ thể về nỗ lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam cho các đối tác quốc tế. Điều này cho thấy một mục tiêu lớn hơn là nâng cao uy tín quốc gia trong hội nhập.

Ở chiều ngược lại, chiến dịch cũng đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa quan tâm đúng mức đến việc bảo hộ sở hữu trí tuệ dẫn đến bị xâm phạm mà không có công cụ pháp lý để bảo vệ. Câu chuyện của một số thương hiệu lớn bị làm giả, thậm chí bị tranh chấp tên gọi kéo dài nhiều năm, là minh chứng rõ nét. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định rõ: hoàn thiện pháp luật về sở hữu trí tuệ là nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhưng chính sách, dù quan trọng đến đâu cũng không thể thay thế toàn bộ vai trò chủ động của doanh nghiệp trong việc tự bảo vệ mình trong cuộc chiến chống lại vi phạm về sở hữu trí tuệ.

Đợt cao điểm từ 07/5 đến 30/5/2026 vì thế không chỉ là một chiến dịch xử lý vi phạm, mà là một đợt cao điểm cho sự chung tay phối hợp liên ngành trong cho quyết tâm làm sạch thị trường, bảo vệ thương hiệu và uy tín doanh nghiệp, sản phẩm, cũng chính là uy tín quốc gia.

Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nêu rõ: Quyết liệt chỉ đạo các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực, tập trung triển khai thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 07/5/2026 đến ngày 30/5/2026, thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.