Quy định mới về đưa lực lượng, phương tiện ra nước ngoài cứu trợ, hỗ trợ nhân đạo

Quyết định gồm 4 chương, 36 điều, cụ thể hóa khoản 4 Điều 8 Luật Tình trạng khẩn cấp số 104/2025/QH15. Văn bản điều chỉnh hai nhóm nội dung lớn: việc tiếp nhận, điều phối nguồn lực cứu trợ từ nước ngoài trong trường hợp Việt Nam ban bố tình trạng khẩn cấp; và việc đưa lực lượng, phương tiện Việt Nam ra nước ngoài tham gia ứng phó thảm họa, hỗ trợ nhân đạo quốc tế.

Quyết định không điều chỉnh việc tiếp nhận, quản lý, điều phối các khoản viện trợ quốc tế khẩn cấp để cứu trợ và khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, vì các nội dung này đã được quy định tại các văn bản pháp luật hiện hành.

Đối tượng áp dụng rộng, bao quát cả tổ chức lẫn cá nhân

Về phía bên viện trợ, quyết định xác định rõ đây là các tổ chức, cá nhân nước ngoài có thiện chí, tôn trọng và chấp hành pháp luật Việt Nam. Cụ thể gồm: các tổ chức quốc tế, tổ chức liên chính phủ, tổ chức chính phủ được nước ngoài ủy quyền; các bộ, cơ quan thuộc chính phủ nước ngoài, chính quyền địa phương nước ngoài, cơ quan đại diện ngoại giao của các nước tại Việt Nam; các tổ chức phi chính phủ, tổ chức phi lợi nhuận, quỹ xã hội, quỹ tư nhân thành lập theo luật pháp nước ngoài; và các cá nhân nước ngoài, kể cả người Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Về phía bên tiếp nhận viện trợ, đó là các tổ chức thành lập theo pháp luật Việt Nam, có chức năng, nhiệm vụ phù hợp với mục tiêu viện trợ trong trường hợp Việt Nam ban bố tình trạng khẩn cấp. Các đơn vị tiếp nhận gồm: các bộ, cơ quan ngang bộ; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác được cấp có thẩm quyền quyết định trong tình trạng khẩn cấp.

Đối tượng thụ hưởng viện trợ là các cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng trong tình trạng khẩn cấp.

Nhóm đối tượng thứ tư thuộc phạm vi điều chỉnh là các cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam được cấp có thẩm quyền cho phép tham gia hoạt động ứng phó, khắc phục hậu quả, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa tại nước ngoài.

Bộ Quốc phòng và Bộ Công an là lực lượng thường trực

Các lực lượng thường trực sẵn sàng ra nước ngoài tham gia cứu trợ thảm họa. Trong đó, lực lượng thường trực thuộc Bộ Quốc phòng gồm: Đội Cứu sập; Đội Khắc phục hậu quả về môi trường; Đội Sử dụng chó nghiệp vụ tìm kiếm cứu nạn; Đội Tàu tìm kiếm cứu nạn trên biển; Trung tâm Cứu nạn tàu ngầm; Bệnh viện dã chiến và đội quân y.

Lực lượng thường trực thuộc Bộ Công an gồm: Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Đội Sử dụng chó nghiệp vụ tìm kiếm và tham gia cứu nạn, cứu hộ; Đội Y tế sơ cứu khẩn cấp.

Ngoài lực lượng thường trực, các bộ quản lý nhà nước theo từng lĩnh vực và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức, đưa chuyên gia và lực lượng thuộc quyền tham gia hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa quốc tế khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền.

Quyết định cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về phẩm chất và năng lực của lực lượng tham gia cứu trợ quốc tế. Cụ thể, các thành viên phải bảo đảm phẩm chất đạo đức tốt, có đủ sức khỏe làm việc trong môi trường khắc nghiệt; độ tuổi dưới 45 (trừ người chỉ huy). Các trường hợp đặc biệt do cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Về huấn luyện, lực lượng tham gia phải được đào tạo ngoại ngữ, chuyên môn, nghiệp vụ liên quan đến hoạt động hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa quốc tế. Tần suất tổ chức tập huấn, diễn tập tối thiểu một lần mỗi năm.

Trang bị, phương tiện được quy định phải chuyên dụng, hiện đại, gọn nhẹ, đồng bộ, đa năng, có khả năng mang vác và cơ động nhanh, phù hợp với từng loại hình thảm họa và yêu cầu cụ thể của nước sở tại. Trang phục khi làm nhiệm vụ ở nước ngoài thực hiện thống nhất theo quy định của bộ quản lý nhà nước theo từng lĩnh vực.

Về kinh phí, nguồn ngân sách bảo đảm hoạt động cho lực lượng cứu trợ được bố trí trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm của các bộ, ngành trung ương và địa phương, cùng các nguồn kinh phí hợp pháp khác theo quy định pháp luật về ngân sách nhà nước.

Thường trực Ban Bí thư quyết định việc dùng lực lượng vũ trang

Quyết định phân định rõ thẩm quyền phê duyệt đối với từng tình huống đưa lực lượng ra nước ngoài, căn cứ quan hệ ngoại giao của Việt Nam và nhu cầu thực tế của quốc gia xảy ra thảm họa.

Trường hợp đề xuất sử dụng lực lượng Quân đội và Công an cùng ra nước ngoài tham gia ứng phó, khắc phục hậu quả, hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa: Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và các bộ, ngành liên quan đề xuất xin ý kiến Thường trực Ban Bí thư xem xét, quyết định.

Trường hợp chỉ đề xuất sử dụng lực lượng Công an ra nước ngoài (không có lực lượng, phương tiện của Bộ Quốc phòng): Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành trung ương đề xuất xin ý kiến Thường trực Ban Bí thư xem xét, quyết định.

Trường hợp đề xuất không sử dụng lực lượng vũ trang, mà chỉ điều động lực lượng dân sự của các bộ, ngành và địa phương: Bộ, ngành, địa phương được giao nhiệm vụ chỉ huy báo cáo, đề xuất Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Cơ chế phân cấp này bảo đảm các quyết định liên quan đến lực lượng vũ trang đều được kiểm soát chặt chẽ ở cấp cao nhất của hệ thống chính trị, đồng thời tạo sự linh hoạt trong điều hành đối với các hoạt động cứu trợ dân sự.

Quyết định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 13/7/2026.

Quyết định số 27/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết việc đưa lực lượng, phương tiện của Việt Nam ra nước ngoài tham gia hoạt động ứng phó, khắc phục hậu quả, hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, lần đầu tiên tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho các hoạt động hợp tác nhân đạo quốc tế của Việt Nam.