"Cánh đồng mẫu lớn"- Cơ hội xây dựng thương hiệu lúa gạo Việt Nam

CôngThương - Mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” là cụ thể hóa chủ trương xây dựng vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm thông qua hợp đồng tại Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg ngày 24/6/2002 và Chỉ thị số 2/2003/CT-TTg về xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến tiêu thụ. Mô hình này cũng là một giải pháp quan trọng lâu dài góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và đầu tư Đào Quang Thu cho biết, thực hiện chủ trương của Bộ NN&PTNT mở rộng phong trào xây dựng “Cánh đồng mẫu lớn” trên cả nước, không chỉ trên cây lúa mà các cây trồng khác, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng khuyến khích chuyển dịch đầu tư vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp trên quy mô lớn nhằm không ngừng tạo ra hàm lượng giá trị gia tăng cao hơn cho các sản phẩm nông sản và thực phẩm của Việt Nam.

Mặc dù mới phát động phong trào hơn 1 năm nhưng mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” bước đầu đạt kết quả đáng tích cực. Theo thống kê của Cục Trồng trọt cho thấy, trong vụ Hè Thu 2011 và vụ Đông Xuân 2011- 2012, diện tích cánh đồng mẫu lớn đạt khoảng 28 ngàn ha, với lợi nhuận thu được từ mô hình này cao hơn mức bình quân từ 2,2- 7,5 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, việc triển khai mô hình này vẫn gặp nhiều khó khăn. Phần lớn, các hộ nông dân trồng lúa có diện tích trồng lúa nhỏ, đặc biệt là các tỉnh phía Bắc diện tích manh mún, sản xuất lúa theo hướng tự cung, tự cấp, quy mô nhỏ lẻ, chưa có hướng sản xuất lúa hàng hóa theo quy mô lớn. Bên cạnh đó, nông dân các tỉnh chưa tiếp cận được nhiều với quy trình sản xuất lúa theo VietGAP; sản xuất lúa không có tính kế hoạch cao, thường theo tập quán, thị hiếu của người tiêu dùng… Đặc biệt là các doanh nghiệp chưa mạnh dạn đầu tư, thu mua, chế biến và tiêu thụ gao, ảnh hưởng tới chuỗi giá trị hàng hóa của hệ thống sản xuất lúa gạo.

Ông Phạm Đồng Quảng- Phó Cục trưởng Cục trồng trọt- cho biết, hiện tại, có một vài doanh nghiệp thu mua lúa trong mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” nhưng với quy mô nhỏ từ vài trăm đến vài nghìn ha và không có năng lực mở rộng diện tích thu mua do thiếu nguồn nhân lực, phương tiện, nguồn vốn và hệ thống thu mua. Một số doanh nghiệp như Công ty CP bảo vệ thực vật An Giang đã tích cực tham gia, đang đầu tư lớn xây dựng hệ thống kho chứa, sấy, chế biến nhưng lâu nay do chưa hoặc mới tham gia xuất khẩu, tiêu thụ lúa gạo nên thị trường còn hạn chế, vẫn phải bán sản phẩm thông qua một doanh nghiệp xuất khẩu khác. Trong khi phương thức phổ biến hiện nay là các doanh nghiệp xuất khẩu, tiêu thụ lúa gạo mua sản phẩm thông qua thương lái từ nhiều nguồn khác nhau nên sản phẩm không cùng một giống, không cùng thời điểm thu hoạch, phương thức phơi sấy, chế biến nên chất lượng chưa cao, chưa đồng đều, chưa tạo được thương hiệu gạo Việt Nam.

Do hệ thống thương lái thu mua chi phối rất lớn, cho nên theo ông Quảng cần có sự hỗ trợ, cải thiện hệ thống này cho phù hợp với sự phát triển chung về chuỗi giá trị hạt lúa gạo và lợi nhuận nông dân.

T.S Nguyễn Trí Ngọc- Cục trưởng Cục trồng trọt- đánh giá: Mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” tiến tới vùng nguyên liệu lúa hàng hóa, xuất khẩu đạt đến 1 triệu ha là có thể tổ chức thực hiện được. Tuy nhiên, cần có các bước đi và thời gian thích hợp để tổ chức triển khai. Đặc biệt đẩy mạnh phát triển mối liên kết giữa 4 nhà trong việc thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn, trong đó vai trò của doanh nghiệp  rất quan trọng trong việc tham gia cung ứng vật tư đầu vào, chỉ đạo sản xuất và tiêu thụ sản phẩm đầu ra.

Thu Phương