Quảng Ninh: Chuyển đổi xanh tạo động lực tăng trưởng mới

Quảng Ninh đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng sau thời gian dài dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, đặc biệt là than. Trong giai đoạn mới, tỉnh từng bước chuyển sang cách tiếp cận coi khoa học công nghệ, năng suất, hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng môi trường là những yếu tố quan trọng tạo nên tăng trưởng.

Từ ngành than đến những động lực tăng trưởng mới

Sự chuyển dịch thể hiện rõ trong ngành than, lĩnh vực kinh tế truyền thống của Quảng Ninh. Tại Công ty CP Than Núi Béo, từ năm 2019, đơn vị đã chuyển sang khai thác hoàn toàn bằng phương pháp hầm lò sau thời gian dài khai thác lộ thiên. Cùng với đó, doanh nghiệp triển khai hoàn nguyên môi trường, trồng cây phủ xanh khai trường và bãi thải.

Trong khi đó, tại Công ty CP Than Mông Dương, việc ứng dụng cơ giới hóa hạng nhẹ tại lò chợ từ năm 2020 giúp khai thác hiệu quả những diện vỉa khó, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc của người lao động. Các hệ thống thông gió công nghệ cao kết hợp hệ thống kiểm soát khí mỏ tập trung, tự động hóa cũng góp phần kiểm soát vi khí hậu, pha loãng và giảm nồng độ khí độc, bụi, nâng cao mức độ an toàn trong sản xuất.

Những thay đổi này cho thấy chuyển đổi xanh không đồng nghĩa với thu hẹp vai trò của ngành than, mà là thay đổi phương thức tạo ra giá trị theo hướng khai thác tiết kiệm hơn, tăng hàm lượng công nghệ, nâng năng suất lao động và chủ động kiểm soát tác động môi trường.

Cùng với ngành than, cơ cấu kinh tế Quảng Ninh đang chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ và công nghiệp chế biến, chế tạo. Giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt khoảng 9,7%/năm; tỷ trọng khu vực dịch vụ tăng từ 30,99% lên 37,8%, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo tăng từ 11,35% lên 13,2%.

Giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 12%/năm, GRDP bình quân đầu người trên 20.000 USD/năm, kinh tế số chiếm 30% GRDP, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) trên 55% và tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trên 18%.

Các mục tiêu này đặt ra yêu cầu tăng trưởng phải dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo thay vì gia tăng sử dụng nguồn lực đầu vào. Theo đó, chuyển đổi xanh được đặt trong tổng thể đổi mới mô hình tăng trưởng, gắn với khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Kiến tạo không gian phát triển xanh và bền vững

Trong mô hình tăng trưởng mới, công nghiệp chế biến, chế tạo được xác định là một trong những trụ cột quan trọng, với trọng tâm là công nghệ cao, công nghiệp xanh và các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn. Quảng Ninh hướng tới nâng hàm lượng công nghệ, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong sản xuất; đồng thời thu hút FDI có chọn lọc, gắn với chuyển giao công nghệ và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Các khu công nghiệp, cụm công nghiệp được định hướng phát triển theo chiều sâu, hình thành các cụm liên kết ngành và hệ sinh thái sản xuất đồng bộ. Mô hình khu công nghiệp số, công nghệ cao, xanh, sinh thái và khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ được đặt trong quy hoạch phát triển, đi kèm yêu cầu sử dụng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên, tái sử dụng nước và tăng khả năng xử lý, tái chế chất thải.

Theo Sở Tài chính Quảng Ninh, kinh tế biển cũng đang mở ra không gian tăng trưởng lớn. Giai đoạn 2020-2024, quy mô các ngành kinh tế biển tăng từ 46.900 tỷ đồng năm 2020 lên 71.800 tỷ đồng năm 2023, chiếm 20,4-26,9% GRDP. Trong đó, du lịch và dịch vụ biển chiếm khoảng 65% tổng giá trị kinh tế biển; thủy sản chiếm 11-12%, công nghiệp ven biển 12-13% và kinh tế hàng hải 9-10%.

Trong giai đoạn mới, Quảng Ninh định hướng phát triển kinh tế biển theo hướng đa ngành, hiện đại và xanh hơn, chú trọng năng lượng ngoài khơi, công nghiệp chế biến biển, các khu kinh tế biển xanh và du lịch biển, đảo chất lượng cao gắn với bảo tồn thiên nhiên, văn hóa.

Cùng với phát triển các ngành kinh tế mới, tỉnh cũng đưa các mục tiêu môi trường vào hệ thống chỉ tiêu phát triển đến năm 2030. Theo định hướng, trên 99% dân số đô thị được cung cấp nước sạch qua hệ thống cấp nước tập trung; trên 85% dân số nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn. Chất thải rắn sinh hoạt đô thị và tại các xã đảo, xã có hoạt động du lịch - dịch vụ được thu gom, xử lý 100%; khu vực nông thôn đạt 90%. Nước thải tại các khu vực đô thị tập trung được thu gom, xử lý 100%; các khu công nghiệp, cụm công nghiệp đang hoạt động phải có hệ thống xử lý nước thải tập trung đáp ứng quy chuẩn. Tỷ lệ che phủ rừng được duy trì trên 50%.

Thực tế này cho thấy môi trường ngày càng được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với chất lượng tăng trưởng. Nước sạch, chất lượng rừng, khả năng xử lý chất thải và nước thải không chỉ liên quan đến đời sống người dân mà còn tác động đến chất lượng đô thị, sức hấp dẫn du lịch và khả năng thu hút đầu tư.

Thách thức đặt ra với Quảng Ninh là duy trì tốc độ tăng trưởng cao nhưng giảm mức tiêu hao tài nguyên trên mỗi đơn vị sản phẩm. Đây cũng là bài toán về năng suất, khi công nghệ, tự động hóa, dữ liệu và đổi mới sản phẩm có thể giúp doanh nghiệp giảm hao phí nguyên liệu, năng lượng, nước và gia tăng giá trị.

Từ ngành than đến công nghiệp chế biến, chế tạo, kinh tế biển và dịch vụ; từ lựa chọn dòng vốn đầu tư đến quản lý chất thải, bảo vệ rừng và sử dụng tài nguyên, Quảng Ninh đang kết nối các lĩnh vực trong một hướng tiếp cận chung: tạo ra nhiều giá trị hơn với mức tiêu hao nguồn lực và chi phí môi trường thấp hơn.

Từ một nền kinh tế từng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, Quảng Ninh đang mở rộng các động lực tăng trưởng dựa trên công nghệ, năng suất, dịch vụ, công nghiệp chế biến, kinh tế biển và các ngành kinh tế xanh. Trong quá trình đó, chuyển đổi xanh từng bước trở thành một tiêu chí quan trọng để lựa chọn và tổ chức con đường phát triển.