Quản chặt thuốc lá điện tử: Thách thức từ thực tiễn kinh doanh

Từ ngày 15/5/2026, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế chính thức có hiệu lực, bổ sung các chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây được xem là bước đi quyết liệt nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, song việc đưa quy định đi vào thực hiện tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ vẫn đang đặt ra nhiều vấn đề cần quan tâm.

Ghi nhận thực tiễn tại cơ sở kinh doanh

Nghị định số 90/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ giữa tháng 5/2026 đã tạo ra khung pháp lý rõ ràng và mạnh mẽ hơn trong việc kiểm soát thuốc lá thế hệ mới. Theo đó, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể bị xử phạt hành chính từ 3 đến 5 triệu đồng. Đáng chú ý, nghị định cũng xác định rõ trách nhiệm của chủ cơ sở kinh doanh: hành vi chứa chấp người khác sử dụng các loại thuốc lá này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình sẽ bị phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng.

Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo ra chuyển biến tích cực trong việc xây dựng môi trường công cộng văn minh.

Tuy nhiên, qua ghi nhận thực tế tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ trên địa bàn Hà Nội, việc triển khai vẫn đang trong giai đoạn thích ứng với không ít thuận lợi và khó khăn đan xen.

Tại nhiều quán cà phê, giải khát trên địa bàn Thủ đô, công tác chuẩn bị đã được triển khai chủ động. Anh Duy Tuấn, chủ một quán cà phê tại Hà Nội, nhận định mức xử phạt đối với chủ cơ sở kinh doanh là tương đối nghiêm khắc, đủ sức răn đe để các đơn vị nâng cao trách nhiệm quản lý.

Trước khi nghị định có hiệu lực, cơ sở của anh Tuấn đã chủ động yêu cầu nhân viên tập trung quan sát, nhắc nhở kịp thời khách hàng có ý định sử dụng thuốc lá điện tử. Theo chủ cơ sở này, việc dán biển báo trực quan kết hợp với sự nhắc nhở khéo léo nhưng kiên quyết của nhân viên, là giải pháp hiệu quả nhất để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của khách hàng.

"Dù tôn trọng nhu cầu riêng biệt, song để đảm bảo môi trường không khói thuốc và tránh ảnh hưởng đến cộng đồng, nhân viên của chúng tôi luôn chủ động nhắc nhở khách hàng, tạo sự thoải mái và văn minh cho không gian chung", anh Tuấn chia sẻ.

Đồng quan điểm về việc đưa quy định vào cuộc sống, anh Đỗ Trung Đức, chủ quán Toor Coffee cho rằng, sự đồng hành của người dân là yếu tố then chốt. Theo anh Đức, việc dán biển thông báo và nhắc nhở trực tiếp không chỉ đơn thuần là tuân thủ pháp luật mà còn là bước đi cần thiết để thay đổi thói quen của tệp khách hàng trẻ. "Giai đoạn đầu có những khó khăn nhất định trong việc thay đổi hành vi của khách hàng, song chúng tôi kiên trì vận động và giải thích để người dùng hiểu rõ tác hại của thuốc lá điện tử. Đây là lộ trình cần thiết để xây dựng thói quen tiêu dùng lành mạnh, thượng tôn pháp luật".

Nhiều chủ cơ sở cũng bày tỏ sự tin tưởng vào các giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan chức năng. Bên cạnh việc kiểm soát chặt chẽ nguồn cung lậu, việc đẩy mạnh các phong trào tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để các hộ kinh doanh triển khai quy định một cách hiệu quả, bền vững, góp phần hiện thực hóa chủ trương xây dựng môi trường sống xanh, sạch, an toàn.

Quyết liệt ngăn chặn hành vi sử dụng thuốc lá điện tử

Bên cạnh nỗ lực kiểm soát tại các điểm kinh doanh trực tiếp, hoạt động mua bán thuốc lá điện tử trên không gian mạng vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV đã nghiêm cấm hành vi này, nhưng các hội nhóm kinh doanh "pod system" vẫn hoạt động công khai trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo hay Instagram.

Để đối phó với sự kiểm duyệt, các đối tượng kinh doanh thường xuyên sử dụng từ lóng như "máy ép", "nước ép" và thực hiện giao dịch thông qua các ứng dụng nhắn tin kín. Hàng hóa thường được vận chuyển qua các dịch vụ giao hàng công nghệ theo hình thức thu tiền hộ (ship COD), gây không ít khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Công Thương về việc tăng cường kiểm soát mặt hàng thuốc lá thế hệ mới, lực lượng Quản lý thị trường trên cả nước đã mở cao điểm kiểm tra, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm không rõ nguồn gốc. Đáng chú ý, theo Luật Đầu tư sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, các hoạt động liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng như sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng đều bị nghiêm cấm. Việc lực lượng Quản lý thị trường mạnh tay xử lý các điểm nóng kinh doanh là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ vững kỷ cương thị trường.

Mới đây, tại Hà Nội, Đội Quản lý thị trường số 2 (Cục Quản lý thị trường Thành phố Hà Nội) đã phối hợp với Công an phường Cửa Nam tiến hành kiểm tra, khám đồ vật đối với một cá nhân tại khu vực số 84 Hai Bà Trưng, quận Hoàn Kiếm.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện và thu giữ 182 sản phẩm thuốc lá điện tử không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp, tổng trị giá hơn 25 triệu đồng. Toàn bộ số hàng hóa này được xác định là hàng cấm lưu thông trên thị trường. Cơ quan chức năng đã lập biên bản vi phạm hành chính về hành vi kinh doanh hàng hóa thuộc danh mục cấm, đồng thời tạm giữ toàn bộ tang vật để xử lý theo quy định. Đây là minh chứng cho sự phối hợp hiệu quả giữa lực lượng chức năng dưới sự chỉ đạo sát sao của Bộ Công Thương trong việc quét sạch các mặt hàng thuốc lá thế hệ mới "sống ngầm" tại các điểm kinh doanh.

Việc bổ sung các chế tài xử phạt theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP là bước đi cần thiết và kịp thời trong bối cảnh tình trạng sử dụng thuốc lá thế hệ mới đang có xu hướng trẻ hóa. Tuy nhiên, để các quy định này thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, cơ sở kinh doanh và ý thức của người dân.

Bên cạnh công tác xử phạt, việc đẩy mạnh tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử và các quy định pháp luật liên quan là hết sức quan trọng. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần tăng cường hậu kiểm, kiểm soát chặt chẽ các hành vi mua bán trái phép trên không gian mạng để triệt tiêu nguồn cung lậu.

Xây dựng một môi trường không khói thuốc không chỉ dựa vào các chế tài xử phạt mà còn cần sự chuyển biến từ trong nhận thức của mỗi cá nhân và sự trách nhiệm của từng đơn vị kinh doanh dịch vụ, hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Quy định xử phạt theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP:

 - Hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng: Phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.

 - Hành vi chứa chấp người khác sử dụng tại địa điểm quản lý, sở hữu: Phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.

 - Lưu ý: Không áp dụng xử phạt hành vi chứa chấp nếu người vi phạm là người thân thích trong gia đình (ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ, chồng).