Năm 2026 đánh dấu một mốc son đặc biệt trong hành trình xây dựng và phát triển của Công ty Truyền tải điện 4 (PTC4): 50 năm hình thành, trưởng thành và cống hiến. Từ một đơn vị được thành lập trong những ngày đất nước vừa thống nhất, cơ sở vật chất thiếu thốn, thiết bị xuống cấp, nhân lực còn mỏng, PTC4 từng bước gây dựng lực lượng, khôi phục hệ thống lưới điện, mở rộng quy mô quản lý và làm chủ những công nghệ ngày càng hiện đại.
Đằng sau những con số ấy là hành trình bền bỉ của nhiều thế hệ cán bộ, kỹ sư, công nhân và người lao động PTC4 trong việc bảo đảm dòng điện vận hành an toàn, liên tục, ổn định, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đời sống nhân dân.
Công ty Truyền tải điện 4 có tiền thân là Sở Quản lý Truyền tải điện, được thành lập ngày 15/9/1976 theo Quyết định số 1878/QĐ/TCCB.3 của Bộ Điện và Than, với nhiệm vụ quản lý vận hành lưới điện cao thế từ 66 kV trở lên tại các tỉnh, thành phố phía Nam.
Thời điểm đó, nhiệm vụ đặt lên vai những người làm truyền tải điện không hề đơn giản. Hầu hết các công trình điện đều chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến tranh; vật tư, thiết bị khan hiếm; giao thông và thông tin liên lạc hạn chế. Trong khi đó, nguồn nhân lực vừa thiếu vừa chưa có nhiều kinh nghiệm.
Trong điều kiện ấy, cán bộ, kỹ sư và công nhân của đơn vị tập trung sửa chữa, phục hồi các đường dây, trạm biến áp hiện hữu; từng bước liên kết lưới điện khu vực miền Đông, Tây Nam Bộ và Tây Nguyên. Đây chính là những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho hệ thống truyền tải điện khu vực phía Nam.
Năm 1976, Công ty quản lý hệ thống lưới điện riêng biệt tại 3 khu vực Cao Nguyên, Miền Tây và Miền Đông, với 800 km đường dây, 29 trạm biến áp, tổng dung lượng máy biến áp 600 MVA và 649 cán bộ công nhân viên. Sản lượng điện truyền tải khi đó đạt 847,455 triệu kWh.
Các hoạt động của PTC4 trong giai đoạn 1976-1984. Ảnh PTC4
Bước vào thời kỳ Đổi mới, nhu cầu điện năng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tăng nhanh, đặc biệt tại Đông Nam Bộ và Thành phố Hồ Chí Minh. PTC4 tập trung mở rộng lưới điện, tham gia xây dựng và đưa vào vận hành nhiều công trình đường dây, trạm biến áp 110 kV và 220 kV, góp phần nâng cao khả năng cung cấp điện cho các khu công nghiệp, khu chế xuất và các trung tâm kinh tế trọng điểm phía Nam.
Một dấu mốc đặc biệt trong hành trình ấy là việc Công ty tham gia tiếp nhận và vận hành đường dây 500 kV Bắc - Nam mạch 1, công trình hoàn thành năm 1994. Tuyến đường dây trở thành trục xương sống đưa công suất lớn từ miền Bắc và miền Trung vào miền Nam trong bối cảnh khu vực phía Nam thiếu nguồn điện tại chỗ.
Một số hình ảnh có vai trò của PTC4 trong giai đoạn 1985-1994. Ảnh: PTC4
Việc PTC4 tổ chức tiếp nhận, quản lý, vận hành an toàn phần lưới điện phía Nam của tuyến liên kết đã góp phần quan trọng giải quyết tình trạng thiếu điện, duy trì sản xuất, ổn định đời sống nhân dân và tạo tiền đề cho sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Đến năm 1995, quy mô quản lý của Công ty đã đạt 2.773,1 km đường dây từ 66 kV đến 500 kV, 51 trạm biến áp, tổng dung lượng máy biến áp 3.188,3 MVA và 2.270 cán bộ công nhân viên. Sản lượng điện truyền tải đạt 5,377 tỷ kWh.
So với năm 1976, chiều dài đường dây tăng 3,47 lần, dung lượng máy biến áp tăng 7,67 lần và sản lượng điện truyền tải tăng 6,35 lần. Những con số này cho thấy sự trưởng thành nhanh chóng của PTC4 trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Từ năm 1995 đến năm 2008, Công ty tiếp tục bước vào giai đoạn hội nhập và hiện đại hóa. Đơn vị tiếp nhận, quản lý ngày càng nhiều công trình truyền tải điện 220 kV và 500 kV; triển khai hệ thống SCADA, điều khiển từ xa, thông tin viễn thông và giám sát hiện đại; từng bước chuẩn hóa quy trình quản lý kỹ thuật, vận hành và bảo dưỡng theo hướng chuyên nghiệp.
Các hoạt động của PTC4. Ảnh: PTC4
Đến năm 2008, PTC4 quản lý 3.795,4 km đường dây, 25 trạm biến áp, tổng dung lượng máy biến áp 12.083 MVA và 2.056 cán bộ công nhân viên. Sản lượng điện truyền tải đạt 37,532 tỷ kWh. So với năm 1976, chiều dài đường dây tăng 4,74 lần, dung lượng máy biến áp tăng 27,97 lần và sản lượng điện truyền tải tăng 44,31 lần.
Ngày 1/7/2008, Công ty trở thành đơn vị trực thuộc Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT), mở ra một thời kỳ phát triển mới trong mô hình quản lý thống nhất hệ thống truyền tải điện quốc gia.
Giai đoạn 2009 - 2021 được xác định là thời kỳ tăng trưởng mạnh về quy mô quản lý lưới điện, năng lực thiết bị, trình độ công nghệ và hiệu quả quản trị doanh nghiệp.
PTC4 đầu tư, tiếp nhận và đưa vào vận hành nhiều công trình 220 kV và 500 kV trọng điểm, mở rộng lưới điện truyền tải phục vụ phát triển kinh tế - xã hội khu vực phía Nam và kết nối các trung tâm nguồn điện mới.
Trong thời kỳ nhiều nguồn điện mới đồng loạt đưa vào vận hành, lưới điện do PTC4 quản lý phát huy vai trò như một “đường cao tốc năng lượng”, tiếp nhận, giải tỏa và truyền tải công suất từ các trung tâm nguồn điện lớn. Phương thức vận hành cũng được điều chỉnh linh hoạt theo sự biến động giữa các vùng.
Nếu trước đây miền Nam chủ yếu nhận điện từ miền Bắc và miền Trung, đã có những thời điểm hệ thống chuyển sang truyền công suất từ miền Nam ra miền Trung và miền Bắc. Điều đó thể hiện rõ hơn vai trò điều hòa, liên kết và dự phòng của lưới truyền tải điện quốc gia.
Đặc biệt, giai đoạn 2019 - 2021 chứng kiến sự phát triển nhanh của điện mặt trời, điện gió và các nguồn điện phân tán tại khu vực phía Nam. Cơ cấu nguồn điện và biểu đồ phụ tải thay đổi sâu sắc, đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác vận hành.
Hoạt động của PTC4 giai đoạn 2009 -2021 - Ảnh: PTC4
PTC4 phải đồng thời giải tỏa công suất nguồn năng lượng tái tạo, xử lý truyền tải công suất hai chiều, điện áp cao vào thời điểm phụ tải thấp, biến động công suất nhanh theo thời tiết và nguy cơ quá tải cục bộ. Việc duy trì vận hành an toàn, liên tục trong bối cảnh đó là đóng góp quan trọng giúp hệ thống hấp thụ nguồn năng lượng sạch và giữ vững ổn định cung cấp điện.
Quy mô lưới điện tiếp tục tăng nhanh. Năm 2016, Công ty quản lý 6.007 km đường dây, 44 trạm biến áp, tổng dung lượng máy biến áp 27.265 MVA và sản lượng điện truyền tải 69,945 tỷ kWh.
Đến năm 2020, các con số lần lượt tăng lên 7.488,4 km đường dây, 56 trạm biến áp, tổng dung lượng máy biến áp 39.843 MVA và sản lượng điện truyền tải 97,760 tỷ kWh.
Cùng với mở rộng quy mô, PTC4 triển khai mạnh các mô hình quản lý tài sản hiện đại, ứng dụng công nghệ trong bảo dưỡng theo tình trạng thiết bị, nâng cao độ tin cậy vận hành, giảm suất sự cố và từng bước hoàn thiện tiêu chí N-1 trên hệ thống truyền tải điện phía Nam.
Công ty đồng thời tiếp nhận quản lý, vận hành hệ thống truyền tải điện phục vụ xuất khẩu điện sang Campuchia, góp phần tăng cường hợp tác năng lượng khu vực.
Từ năm 2022 đến nay, PTC4 bước vào giai đoạn chuyển đổi số toàn diện với mục tiêu xây dựng hệ thống truyền tải điện hiện đại, thông minh, an toàn và bền vững.
Ảnh: PTC4
Số hóa dữ liệu và hồ sơ kỹ thuật; xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý tài sản tập trung; ứng dụng UAV, AI, camera nhiệt và thiết bị giám sát trực tuyến trong kiểm tra đường dây, trạm biến áp; phát triển trạm biến áp không người trực; chuẩn hóa quy trình quản trị doanh nghiệp trên nền tảng số... đang trở thành những hướng đi quan trọng.
Tính đến ngày 30/6/2026, PTC4 quản lý 8.505,49 km đường dây, gồm 5.974,61 km đường dây 220 kV và 2.530,88 km đường dây 500 kV; 78 trạm biến áp, trong đó có 62 trạm 220 kV và 16 trạm 500 kV; tổng dung lượng máy biến áp đạt 52.564 MVA.
Công ty có 1.793 cán bộ công nhân viên, trong đó 1.154 người có trình độ đại học và trên đại học.
So với năm 1976, chiều dài đường dây tăng 10,63 lần, dung lượng máy biến áp tăng 87,61 lần, số lượng cán bộ công nhân viên tăng 2,76 lần; riêng số cán bộ có trình độ đại học và trên đại học tăng 36,06 lần.
Nhìn lại chặng đường 50 năm, những con số ấy không chỉ phản ánh sự lớn mạnh về quy mô mà còn cho thấy sự chuyển biến về chất trong năng lực quản lý, công nghệ và nguồn nhân lực của PTC4.
Vai trò của Công ty cũng không chỉ được đo bằng sản lượng điện truyền tải. Trong bối cảnh cơ cấu nguồn điện ngày càng đa dạng, phân tán và biến động, yêu cầu đối với lưới truyền tải ngày càng cao. Khi thiếu nguồn, hệ thống phải tiếp nhận điện từ các miền; khi thừa nguồn, phải giải tỏa và truyền công suất sang khu vực khác; khi năng lượng tái tạo biến động, phải duy trì điện áp, độ tin cậy và ổn định của hệ thống.
Suốt hành trình ấy, PTC4 đã được Đảng, Nhà nước, Chính phủ, các Bộ, ngành, EVN và EVNNPT ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2013; Huân chương Lao động hạng Ba năm 1985, hạng Nhì năm 1991, hạng Nhất các năm 1994 và 2016; Huân chương Độc lập hạng Ba năm 2003 và hạng Nhất năm 2006, cùng nhiều Cờ thi đua và Bằng khen.
Những phần thưởng ấy là sự ghi nhận đối với đóng góp của nhiều thế hệ cán bộ, công nhân viên PTC4 trong sự nghiệp phát triển ngành điện và đất nước.
Đằng sau thành tựu ấy là sức mạnh của một tập thể. Đảng bộ PTC4 được thành lập ngày 26/1/1977, từ 8 đảng viên ban đầu đến nay đã có 446 đảng viên, trải qua 13 kỳ Đại hội, giữ vai trò hạt nhân chính trị lãnh đạo toàn diện các mặt công tác. Cùng với đó, Công đoàn là chỗ dựa của người lao động, chăm lo đời sống và gắn kết các thế hệ cán bộ, công nhân viên.
50 năm là một chặng đường dài, nhưng cũng là nền tảng để PTC4 bước vào một chặng đường mới. Trước yêu cầu phát triển kinh tế, nhu cầu điện tại Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực phía Nam được dự báo tiếp tục tăng nhanh, Công ty xác định phát triển lưới điện truyền tải đi trước một bước, đồng bộ với nguồn điện, phụ tải và hạ tầng kinh tế - xã hội.
Các phần thưởng ghi nhận những thành tựu của PTC4. Ảnh: PTC4
Cùng với đó là yêu cầu nâng cao năng lực vận hành linh hoạt, đẩy nhanh đầu tư, cải tạo và nâng công suất lưới điện; thay thế thiết bị vận hành lâu năm; tăng cường giám sát trực tuyến, bảo dưỡng theo tình trạng; đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa, trạm biến áp không người trực và ứng dụng AI, UAV, phân tích dữ liệu.
Từ 800 km đường dây và 600 MVA dung lượng máy biến áp của năm 1976 đến hơn 8.500 km đường dây và 52.564 MVA năm 2026, hành trình của PTC4 là câu chuyện về sự lớn mạnh không ngừng của một đơn vị truyền tải điện gắn với những bước phát triển của đất nước.
“Nửa thế kỷ thắp sáng niềm tin” vì thế không chỉ là chủ đề kỷ niệm 50 năm. Đó còn là dấu ấn của một hành trình được viết bằng trách nhiệm, bản lĩnh, công nghệ và sự bền bỉ của nhiều thế hệ người làm truyền tải điện./.
