Phát triển kinh tế biên mậu ở Tuyên Quang - Bài 3: Mở lối cho hàng Việt

Những mạch ngầm định hình kinh tế biên mậu

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc “mở lối” cho hàng Việt thông qua thúc đẩy phát triển kinh tế biên mậu không chỉ là mở rộng thị trường tiêu thụ, mà còn là hành trình đưa hàng hóa Việt Nam đi xa hơn và đứng vững hơn trong chuỗi thương mại biên giới.

Sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, tỉnh Tuyên Quang mới (trên cơ sở sáp nhập tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Hà Giang) sở hữu hơn 277 km đường biên giới tiếp giáp với Trung Quốc, cùng cặp cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy - Thiên Bảo và nhiều cửa khẩu song phương, lối mở. Đây là nền tảng để hình thành một hệ sinh thái thương mại biên mậu đa tầng, trong đó hạ tầng phân phối hàng hóa đóng vai trò “hậu phương” thiết yếu.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Tiến Hưng, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh, kinh tế cửa khẩu và thương mại biên giới được xác định là một trong năm trụ cột phát triển kinh tế của tỉnh, theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững. Nhưng để trụ cột này vận hành hiệu quả, điều kiện tiên quyết không chỉ là cửa khẩu hay tuyến cao tốc, mà còn là khả năng bảo đảm nguồn hàng ổn định cho chính vùng biên.

Thực tế cho thấy, một nền kinh tế biên mậu không thể phát triển nếu thiếu một hệ thống phân phối nội địa đủ mạnh. Các chợ biên giới, cửa hàng thương mại, điểm bán hàng lưu động… chính là “cánh tay nối dài” đưa hàng hóa thiết yếu đến từng bản làng. Tại nhiều xã vùng cao, những phiên chợ là trung tâm giao lưu kinh tế - xã hội, nơi người dân tiếp cận hàng Việt, từ thực phẩm, nhu yếu phẩm đến vật tư sản xuất.

Trong những năm gần đây, các chương trình đưa hàng Việt về nông thôn, miền núi và biên giới đã tạo ra sự thay đổi rõ rệt. Không còn cảnh khan hiếm hàng hóa hay phụ thuộc vào nguồn hàng trôi nổi, người dân vùng biên ngày càng quen với các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng ổn định. Điều này góp phần xây dựng niềm tin thị trường ngay từ khu vực biên cương.

Vai trò của ngành Công Thương trong quá trình này là đặc biệt rõ nét. Từ quy hoạch hệ thống thương mại, thu hút đầu tư vào siêu thị, trung tâm logistics, đến tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại, tất cả đều hướng tới một mục tiêu, hình thành chuỗi cung ứng khép kín từ sản xuất - phân phối - tiêu dùng, gắn với xuất khẩu.

Tại buổi làm việc với đoàn công tác của UBND tỉnh Tuyên Quang ngày 25/8/2025, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đề nghị Tuyên Quang tập trung xây dựng Đề án tổng thể về phát triển thương mại biên giới của tỉnh, trong đó đánh giá những lợi thế, hướng phát triển của tỉnh, nhu cầu nhập khẩu của phía Trung Quốc và hướng phát triển tiêu thụ sản phẩm trong nội địa. Tỉnh cần tập trung vào xuất khẩu chính ngạch và chế biến sâu, gia tăng giá trị thực tại của sản phẩm theo nhu cầu thị trường; nghiên cứu tập trung phát triển trọng tâm những khu vực theo lộ trình, thứ tự ưu tiên; xác định lợi thế so sánh giữa Tuyên Quang với các tỉnh biên giới phía Bắc để có hướng đi phù hợp điều kiện của tỉnh theo hướng phát triển bền vững; gắn thương mại với phát triển du lịch, các sản phẩm OCOP, xây dựng thương hiệu sản phẩm; xác định các nguồn lực cho hoạt động này, trong đó tận dụng Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị thu hút nguồn lực đầu tư từ kinh tế tư nhân để phát triển thương mại biên giới.

Một minh chứng sinh động là Hội chợ Thương mại Quốc tế Việt - Trung được tổ chức tại Tuyên Quang vào tháng 12/2025 với quy mô 240 gian hàng của hơn 100 doanh nghiệp. Tại đây, các sản phẩm nông sản, OCOP, hàng công nghiệp nông thôn và hàng tiêu dùng đã được giới thiệu rộng rãi, tạo cơ hội kết nối với đối tác Trung Quốc.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho biết, toàn tỉnh hiện có hơn 2.700 doanh nghiệp, ngày càng nhiều đơn vị tham gia vào chuỗi cung ứng và xuất khẩu. Việc đẩy mạnh đào tạo về chuyển đổi số, thương mại điện tử và logistics đang giúp doanh nghiệp địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.

Dòng chảy giao thương nơi cửa khẩu

Trong tiến trình phát triển kinh tế biên mậu Việt Nam -Trung Quốc, lực lượng Bộ đội Biên phòng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là “người gác cửa biên cương”, vừa là “cầu nối phát triển” giữa hai nền kinh tế.

Với chức năng quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, các đồn, trạm biên phòng trên tuyến Việt Nam – Vân Nam (Trung Quốc) ở Tuyên Quang không chỉ bảo đảm an ninh, trật tự khu vực cửa khẩu, mà còn tạo môi trường ổn định, an toàn cho hoạt động thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân hai bên. Những năm qua, Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang đã chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng, chính quyền địa phương tăng cường tuần tra, kiểm soát, chống buôn lậu, gian lận thương mại, xuất, nhập cảnh trái phép, góp phần giữ vững kỷ cương biên giới. Song song với đó, cán bộ, chiến sĩ biên phòng còn tích cực tham mưu xây dựng, phát triển các khu kinh tế cửa khẩu, chợ biên giới, lối mở thương mại; phối hợp với lực lượng chức năng phía bạn trong công tác kiểm soát xuất, nhập cảnh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, thương nhân qua lại làm ăn hợp pháp.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, Thượng tá Lê Ngọc Sơn, Chính trị viên Đồn Biên phòng Thanh Thủy cho biết: “Chúng tôi đã triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý, kiểm soát tại cửa khẩu, phối hợp chặt chẽ với công an, hải quan để kiểm soát người, phương tiện, hàng hóa xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu theo đúng quy định. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ để rút ngắn thời gian thông quan”.

Việc đưa vào vận hành trạm kiểm soát liên ngành đã giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời thúc đẩy hoạt động giao thương giữa hai bên biên giới. Các mặt hàng xuất nhập khẩu chủ yếu là nông sản và hàng hóa trao đổi của cư dân biên giới.

Anh Dương Phúc Quý, lái xe vận tải thường xuyên qua cửa khẩu nhận xét: “Thủ tục hiện nay khá thuận lợi, lực lượng biên phòng và hải quan tạo điều kiện rất tốt. Xe hàng lưu thông nhanh, không có vướng mắc lớn”.

Năm 2025, Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy ghi nhận trị giá kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu tăng cao so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu mạnh là các mặt hàng nông sản, gỗ ép, nhôm hợp kim dạng thỏi. Nhập khẩu chủ yếu là máy móc, năng lượng điện, nhôm hợp kim…Thuế thu nộp ngân sách nhà nước đạt 244 tỷ đồng, tăng 40% so với năm 2024.

Chia sẻ thêm với phóng viên, Thiếu tá Nguyễn Văn Thanh, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy cho biết: “Hiện, tỉnh đang tập trung thúc đẩy đầu tư hạ tầng cửa khẩu, trong đó có kế hoạch mở lối thông quan hàng hóa chuyên dụng giữa Việt Nam - Trung Quốc, xây dựng cầu nối hai bên nhằm gia tăng năng lực thông quan. Đồng thời, công tác quy hoạch hệ thống cửa khẩu, khu kinh tế cửa khẩu cũng đang được triển khai đồng bộ, phù hợp với quy hoạch phát triển tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn 2045”, Thiếu tá Nguyễn Văn Thanh cho hay.

Theo Thiếu tá Nguyễn Văn Thanh, thời gian tới, tuyến cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang, đặc biệt giai đoạn kết nối lên cửa khẩu Thanh Thủy, được kỳ vọng sẽ tạo đột phá quan trọng, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa. Song song với đó, địa phương sẽ tiếp tục đầu tư hoàn thiện hạ tầng khu kinh tế cửa khẩu, khu công nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập ngày càng cao.

Thực tế cho thấy, biên giới hòa bình, hợp tác và phát triển đã mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Những phiên chợ biên giới, khu kinh tế cửa khẩu ngày càng nhộn nhịp, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, thúc đẩy phát triển nông nghiệp, dịch vụ, du lịch và các ngành hỗ trợ. Hoạt động xuất, nhập khẩu chính ngạch ngày càng chiếm tỷ trọng cao, góp phần giảm buôn lậu, gian lận thương mại và tăng nguồn thu ngân sách.

Song hành cùng phát triển kinh tế, quan hệ đối ngoại nhân dân vùng biên cũng ngày càng được thắt chặt. Các chương trình giao lưu hữu nghị, kết nghĩa cụm dân cư, hợp tác song phương giữa lực lượng Bộ đội Biên phòng Việt Nam với các lực lượng bảo vệ biên giới của Vân Nam (Trung Quốc) được triển khai thường xuyên, góp phần xây dựng biên giới hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển lâu dài.

Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Trung Quốc đạt 256,4 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc đạt gần 70,4 tỷ USD, tăng 14,78% so cùng kỳ, với các nhóm hàng chủ lực như: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, điện thoại, linh kiện điện tử, thuỷ sản...