Phát triển công nghệ lưu trữ, nâng cao năng lực tự chủ năng lượng

Trước dự báo nắng nóng kéo dài và nguồn cung năng lượng sơ cấp nhiều biến động, việc phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ đang trở thành giải pháp cấp thiết nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh đó, công nghệ lưu trữ được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng tái tạo, hỗ trợ vận hành hệ thống điện linh hoạt hơn.

Xoay quanh vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Trần Văn Nam - Tổng giám đốc Công ty CP Công nghệ Vision Việt Nam.

Tối ưu nguồn điện mặt trời

- Từ thực tiễn triển khai các giải pháp pin lưu trữ năng lượng tại Việt Nam, ông đánh giá như thế nào về vai trò của công nghệ lưu trữ trong việc giúp điện mặt trời mái nhà vận hành ổn định hơn, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia?

Ông Trần Văn Nam: Điện mặt trời là nguồn năng lượng sạch và có tiềm năng rất lớn, đặc biệt trong mô hình điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, đặc điểm của nguồn năng lượng này là không liên tục, phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và thời điểm trong ngày. Hệ thống có thể phát sinh những tình huống mất cân đối, có lúc sản lượng điện dư thừa nhưng cũng có thời điểm nhu cầu tăng cao mà nguồn cung lại chưa đáp ứng kịp.

Do đó, công nghệ lưu trữ năng lượng đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ quan trọng để điều tiết nguồn điện. Phần điện được tạo ra vào những thời điểm dư thừa có thể được lưu trữ lại và sử dụng vào giờ cao điểm, nhờ vậy giúp cân bằng cung cầu điện năng và giảm áp lực cho hệ thống điện.

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) là giải pháp kỹ thuật rất cần thiết trong quá trình phát triển năng lượng tái tạo. Công nghệ này giúp nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời được sử dụng hiệu quả hơn trong quá trình vận hành hệ thống điện.

- Trong bối cảnh địa chính trị thế giới nhiều biến động, chuỗi cung ứng thiết bị năng lượng, đặc biệt là pin lưu trữ và vật liệu cho pin đang chịu tác động lớn. Theo ông, doanh nghiệp trong lĩnh vực này đang đối mặt với những rủi ro nào? Cần chuẩn bị những giải pháp gì để bảo đảm nguồn cung thiết bị ổn định cho thị trường trong nước?

Ông Trần Văn Nam: Không chỉ riêng lĩnh vực lưu trữ năng lượng, tất cả các loại hàng hóa liên quan đến vận chuyển, thậm chí cả những mặt hàng không liên quan trực tiếp đều chịu tác động từ các biến động của thị trường. Chi phí logistics thay đổi hoặc nguồn cung nguyên liệu bị gián đoạn, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với rủi ro về tiến độ sản xuất, giá thành sản phẩm và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Đối với công ty chúng tôi, một trong những giải pháp quan trọng là chủ động đa dạng hóa nguồn hàng, bảo đảm sự phong phú về nguồn cung nhằm tránh phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển hoặc thị trường có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, chủ động xây dựng kế hoạch chuẩn bị nguồn nguyên liệu từ sớm, phục vụ cho định hướng phát triển dài hạn của doanh nghiệp, qua đó hạn chế tác động của những biến động về giá cả và thị trường.

Làm chủ công nghệ lưu trữ

- Ông đánh giá tiềm năng phát triển sản xuất pin và thiết bị lưu trữ trong nước hiện nay như thế nào? Những điều kiện nào cần được thúc đẩy để hình thành hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ trong lĩnh vực này?

Ông Trần Văn Nam: Tiềm năng phát triển sản xuất pin, thiết bị lưu trữ trong nước hiện nay rất lớn. Về phía doanh nghiệp, chúng tôi đã có những bước chuẩn bị để tham gia vào quá trình phát triển lĩnh vực năng lượng tái tạo. Đồng thời, cũng đã có các kiến nghị, đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước nhằm thúc đẩy lĩnh vực năng lượng phát triển nhanh và bền vững hơn trong thời gian tới.

Để hình thành hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ trong lĩnh vực pin và thiết bị lưu trữ, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách, doanh nghiệp và thị trường. Khung chính sách rõ ràng, triển khai kịp thời, phù hợp với thực tiễn sẽ tạo động lực quan trọng cho doanh nghiệp đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất, từng bước làm chủ công nghệ. Điều đó sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng, đồng thời hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam.

- Năng lực nghiên cứu, sản xuất pin lưu trữ cũng như khả năng từng bước nội địa hóa của doanh nghiệp Việt Nam hiện đang ở mức độ nào, thưa ông?

Ông Trần Văn Nam: Không riêng trong lĩnh vực lưu trữ năng lượng, hiện nhiều ngành của Việt Nam đang ứng dụng ngày càng rộng rãi các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Năng lực của các doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực nghiên cứu, sản xuất và triển khai các giải pháp pin lưu trữ đã có những bước tiến rõ rệt; mạnh dạn đầu tư vào công nghệ, từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn kỹ thuật mới và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Song song đó, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam cũng đang được mở rộng và kết nối tốt hơn với thị trường quốc tế. Nhu cầu sử dụng các sản phẩm sản xuất tại Việt Nam từ nhiều quốc gia phát triển có xu hướng tăng, qua đó tạo thêm động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất và từng bước nội địa hóa công nghệ.

Với định hướng phát triển năng lượng sạch và chuyển dịch năng lượng đang được thúc đẩy mạnh mẽ, các doanh nghiệp trong nước hoàn toàn có cơ hội nâng cao năng lực, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành lưu trữ năng lượng và từng bước khẳng định vị thế của mình trên thị trường.

Thúc đẩy thị trường lưu trữ năng lượng

- Để điện mặt trời mái nhà thực sự trở thành một nguồn năng lượng tại chỗ hiệu quả, đóng góp tích cực vào mục tiêu bảo đảm điện năm 2026, theo ông, cần có những cơ chế, chính sách gì để khuyến khích doanh nghiệp và người dân mạnh dạn đầu tư vào hệ thống lưu trữ năng lượng, đồng thời tạo thị trường minh bạch, ổn định cho các giải pháp công nghệ mới trong lĩnh vực này?

Ông Trần Văn Nam: Về phía cơ quan quản lý nhà nước đã ban hành nhiều văn bản, chính sách liên quan đến phát triển năng lượng. Tuy nhiên, tôi mong muốn các chính sách trong thời gian tới được xây dựng theo hướng cụ thể và triển khai nhanh hơn, gắn với từng lĩnh vực và từng nhóm đối tượng doanh nghiệp. Ví dụ, đối với các dự án sản xuất sử dụng nguồn vốn xanh hoặc các kế hoạch đầu tư trong lĩnh vực năng lượng, cần có cơ chế chính sách rõ ràng để hỗ trợ. Đồng thời, sự tham gia của các bên liên quan như ngân hàng, cơ quan thuế và cơ quan tài chính cũng cần được quy định cụ thể và đồng bộ.

Đối với người dân, cần có các chính sách hỗ trợ rõ ràng hơn khi đầu tư hệ thống điện mặt trời quy mô nhỏ, chẳng hạn như hệ thống công suất 1kW, 2kW hoặc 3kW kết hợp với hệ thống lưu trữ. Người dân cần được biết cụ thể họ sẽ được hưởng những ưu đãi nào, như cơ chế vay vốn ra sao, mức hỗ trợ tài chính như thế nào hoặc các chính sách ưu đãi từ ngành điện lực.... Xây dựng chính sách theo hướng cụ thể, kịp thời và dễ tiếp cận sẽ tạo động lực quan trọng, thúc đẩy lĩnh vực năng lượng tái tạo và lưu trữ năng lượng phát triển nhanh và bền vững trong thời gian tới.

- Chính phủ đang đặt mục tiêu bảo đảm cung ứng điện an toàn cho năm 2026 và những năm tiếp theo, trong đó nhấn mạnh việc phát triển các nguồn điện tại chỗ và thực hành tiết kiệm năng lượng. Ông nhìn nhận trách nhiệm của các doanh nghiệp trong góp phần đảm bảo an ninh năng lượng?

Ông Trần Văn Nam: Chúng tôi cho rằng trách nhiệm của mình trước hết là phải chủ động đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất, để các giải pháp lưu trữ năng lượng thực sự trở thành một phần thiết thực trong hệ thống bảo đảm cung ứng điện an toàn. Khi nhu cầu điện tăng nhanh, đặc biệt trong những giai đoạn cao điểm, việc có thêm các hệ thống lưu trữ sẽ giúp cân bằng cung cầu và hỗ trợ vận hành hệ thống điện hiệu quả hơn.

Đồng thời tập trung đầu tư nghiên cứu, cải tiến công nghệ và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Mục tiêu là từng bước giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, đồng thời nâng cao chất lượng và độ tin cậy của hệ thống lưu trữ. Giá thành hợp lý hơn, sản phẩm ngày càng hoàn thiện, doanh nghiệp và người dân sẽ dễ dàng tiếp cận các giải pháp lưu trữ, qua đó góp phần mở rộng việc sử dụng năng lượng tái tạo và các nguồn điện tại chỗ.

Chúng tôi cũng xác định trách nhiệm của doanh nghiệp không dừng ở việc cung cấp thiết bị mà còn là đồng hành cùng cơ quan quản lý trong quá trình triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Công nghệ lưu trữ được phát triển, ứng dụng rộng rãi, hệ thống điện sẽ có thêm công cụ để vận hành linh hoạt hơn, giảm áp lực vào giờ cao điểm và góp phần giữ vững an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay.

Xin cảm ơn ông!

Theo định hướng tại Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà; Quy hoạch điện VIII, việc phát triển nguồn năng lượng phân tán và lắp đặt hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) là lộ trình cấp thiết. Mục tiêu cốt lõi là giảm áp lực phụ tải giờ cao điểm. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng chỉ rõ, Việt Nam dự kiến cần khoảng 10-16 GW hệ thống BESS trong giai đoạn tới.