Phận đời trên sóng của những ‘nữ kiệt’ giữa bình minh biển cả

4 giờ sáng. Gió biển thổi thốc từ ngoài khơi vào mặt mang theo vị mặn mòi đặc trưng và cái lạnh se sắt những ngày cuối đông. Cảng cá Cửa Sót – "trái tim" hải sản lớn nhất Hà Tĩnh bừng tỉnh bởi tiếng động cơ tàu thuyền gầm rú cập bến.

Trong ánh sáng lờ mờ của ánh đèn cao áp hòa lẫn sương đêm, những bóng dáng nhỏ bé, quấn khăn sụp trán, đôi ủng cao cổ lấm lem, thoăn thoắt lao về phía những con tàu vừa cập bờ. Họ là "đội quân" phu cá, mà phần đa là phụ nữ bản địa, những người cả cuộc đời chỉ biết bám vào mép sóng mà mưu sinh.

Nhọc nhằn nghề phu cá

Bà Nguyễn Thị Thẩm (60 tuổi, trú thôn Xuân Phượng, xã Lộc Hà), một người đàn bà có khuôn mặt khắc khổ, chằng chịt những nếp chân chim nhưng đôi tay nhanh nhẹn lạ thường. Gia cảnh bà Thẩm là một “nốt trầm” buồn ở vùng biển này. Một mình bà gồng gánh nuôi đứa con đổ bệnh dài ngày. Ở cái tuổi lẽ ra được nghỉ ngơi, bà vẫn phải chọn nghề phu cá – cái nghề mà người ta bảo "chỉ dành cho người cùng đường".

Bà Thẩm không gánh cá bằng vai như trước, sức bà đã yếu, bà dùng xe đẩy. Công việc của bà là đón những khay cá nặng trĩu từ trên tàu, xếp lên xe và gồng mình đẩy ra khu tập kết cho thương lái. Mỗi chuyến xe như vậy, sau khi vượt qua quãng đường trơn trượt, bà nhận về tờ tiền lẻ 5.000 đồng hoặc 10.000 đồng.

Bà Nguyễn Thị Thẩm thoăn thoắt đẩy những xe hải sản đầy ắp kiếm về khoảng hơn 100 nghìn đồng mỗi ngày. Ảnh: Trọng Tùng

Sau mỗi chuyến đẩy hàng, bà Thẩm ngồi thụp xuống, tay xoa bóp cái lưng còng. Bà kể, có những hôm trời bão, tàu không về, cảng vắng ngắt, cả nhà bà lại rơi vào cảnh thất bát. Thế nên, dù mưa phùn, gió bấc hay rét đậm, cứ nghe tiếng còi tàu là bà lại vùng dậy, quấn chiếc áo mưa rách, lao ra biển.

"Nghề này không cần vốn, chỉ cần sức. Mà sức tôi thì cũng cạn dần rồi. Những ngày áp Tết này, tàu về nhiều hơn nên phải cố. Mỗi ngày làm quần quật từ 4 giờ sáng, kiếm được hơn trăm ngàn. Khoản tiền đó tôi chia làm ba: một phần mua thuốc cho con, một phần mua gạo, còn lại chắt bóp để sắm Tết”, bà Thẩm vừa nói vừa thở dốc.

“Đồng nghiệp” của bà Thẩm là bà Lê Thị Tuyết, một người có thâm niên hơn 30 năm "đội cá" thuê.

Bà Tuyết bảo, cái nghề này nhìn thì đơn giản nhưng cực kỳ "bào" sức khỏe. “Cái đầu, cái cổ mình phải cứng như sắt mới trụ được khay cá 30-40 cân từ dưới khoang tàu bập bềnh lên bờ. Có những hôm sóng lớn, tàu lắc lư, bước chân không vững là ngã như chơi”, bà Tuyết tâm sự.

Để kiếm được hơn 100 nghìn đồng mỗi ngày, một người phụ nữ phải bưng bê hàng trăm lượt khay cá, di chuyển hàng cây số trên cầu cảng trơn trượt. Cái nghề "phu cá" này cũng chẳng có hợp đồng, chẳng có bảo hiểm, chỉ có sự tin tưởng và sức lao động chân chính. Thế nhưng, giữa sự khắc nghiệt ấy, họ vẫn làm việc với một thái độ cần mẫn, không một lời kêu ca

“Lúc nào tàu về nhiều thì mừng, nhưng đồng nghĩa với việc đôi chân phải chạy liên tục, đôi vai phải gánh gồng không ngơi nghỉ. Có những ngày về đến nhà, lưng đau không thẳng lên được, nhưng nghĩ đến nồi cơm của con, sáng mai lại dậy sớm ra cảng”, bà Tuyết thở dài, rồi tiếp tục hành trình đẩy xe cá của mình.

Những nụ cười nở giữa bộn bề lo toan

Khi không khí Tết len lỏi vào từng con ngõ nhỏ của xã Lộc Hà, khi người ta hối hả đi sắm đào, sắm quất, thì với những người phụ nữ ở cảng Cửa Sót, Tết lại là mùa bận rộn và lo âu nhất.

Họ phải mưu sinh xuyên Tết. Với họ, ngày Tết không phải là ngày nghỉ, mà là cơ hội để kiếm thêm thu nhập khi nhu cầu hải sản của thị trường tăng cao.

Không chỉ có những phu cá, cảng Cửa Sót còn là nơi hội tụ của những nữ thương lái như bà Dương Thị Vân (xã Lộc Hà). Công việc của bà bắt đầu từ lúc rạng sáng, trực tiếp ngã giá với chủ tàu rồi lại tất tả phân phối cá cho các chợ lẻ. Áp lực cạnh tranh, sự biến động của giá cả và thời tiết khiến gương mặt bà Vân lúc nào cũng đầy vẻ lo toan.

Vừa thoăn thoắt phân loại cá, bà Vân vừa chia sẻ, những ngày sát Tết và đầu năm giá cá tăng, nhưng tiền công của các bà, các chị phu cá cũng chẳng tăng là bao. “Tôi nhìn họ mà thương. Có những người mùng 1 Tết đã thấy có mặt ở cảng, mắt thâm quầng vì thiếu ngủ. Họ không có nghề phụ, ruộng vườn không có, tất cả trông chờ vào luồng cá của tàu về”, bà nói.

Tuy nhiên, dù là phu cá hay thương lái, ở họ đều toát lên một nét đẹp lao động thuần khiết. Đó là sự kiên cường, là tình yêu thương gia đình vô bờ bến ẩn sau vẻ ngoài thô ráp. Giữa tiếng còi tàu, tiếng mặc cả xôn xao, thỉnh thoảng ta vẫn nghe thấy tiếng cười đùa, những câu chuyện hỏi thăm nhau về con cái, về mùa màng.

"Mỗi chuyến đẩy hàng, tôi kiếm được vài đồng tiền lẻ. May mắn thì chủ tàu cho thêm mớ cá tươi, vậy là bữa cơm của hai mẹ con có thức ăn. Cực thì cực thật, nhưng nhìn con có thuốc uống, có miếng ăn là tôi thấy mình còn khỏe lắm," bà Thẩm cười, nụ cười hiền hậu hằn lên những nếp nhăn của thời gian và sự vất vả.

Trong cái khắc nghiệt ấy, những người phụ nữ vẫn nhen nhóm tình nghĩa xóm giềng. Họ chia sẻ với nhau từng ngụm nước trà xanh nóng hổi, từng chiếc bánh mướt ăn vội giữa hai chuyến tàu. Thương lái như bà Vân cũng thường "nhắm mắt" cho qua khi thấy các bà phu cá nhặt nhạnh những con cá rơi rớt lại trong khay. Người ta gọi vui đó là "lộc biển" để họ mang về làm bữa cơm chiều cho con nhỏ.

Vẻ đẹp lao động ở đây không hào nhoáng. Nó toát ra từ những tấm lưng đẫm mồ hôi giữa cái lạnh đại dương, từ những đôi mắt rạng rỡ khi nhận được tờ tiền công 20.000 đồng của chủ tàu hào phóng. 

8 giờ sáng, mặt trời lên cao. Những chuyến xe tải chở đầy hải sản tỏa đi các tỉnh. Lúc này, những "nữ kiệt" của cảng mới lục tục ra về. Bà Thẩm dắt chiếc xe đạp ra về, trong giỏ có túi nilon đựng mấy con cá cơm và một bó rau muống vừa mua vội ở chợ xép cạnh cảng. Dáng bà nhỏ bé, liêu xiêu trên con đê biển, hòa vào dòng người hối hả. Phía sau bà, biển vẫn ầm ào sóng vỗ, như chứng kiến và bao bọc những phận đời mưu sinh chưa bao giờ thôi nhọc nhằn.

Nằm tại cửa biển thuộc địa phận xã Lộc Hà, cảng Cửa Sót là nơi giao thương hải sản quan trọng nhất của tỉnh Hà Tĩnh. Cảng là nơi tập trung của hơn 1.000 lao động tự do, trong đó khoảng 60% là phụ nữ làm các nghề hậu cần như phu cá, phân loại hải sản, cung cấp nước ngọt và đá lạnh.

Cảng Cửa Sót nổi tiếng với các loại hải sản tươi sống như mực nháy, cá thu, tôm hùm... Đây là đầu mối cung cấp hàng cho các chợ lớn tại tỉnh Hà Tĩnh và các tỉnh lân cận như Nghệ An, Thanh Hóa.