Phải công khai ngay thông tin liên quan đến sự cố môi trường, thiên tai

Cấp xã phải cung cấp thông tin do mình tạo ra và có được

Ngày 12/4, tiếp tục Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thái Học - đoàn Đắk Lắk thống nhất cao với mục đích, yêu cầu, sự cần thiết sửa đổi dự án Luật này nhằm phát huy quyền làm chủ, quyền tiếp cận thông tin của công dân, làm sao phù hợp với yêu cầu của cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia.

Tuy nhiên, đối chiếu với những nội dung sửa đổi của dự án Luật, ông Nguyễn Thái Học cho rằng, chưa thật sự thống nhất và đồng bộ.

Đưa ra dẫn chứng, ông  Nguyễn Thái Học nêu, tại Khoản 1, Điều 9 của Luật Tiếp cận thông tin hiện hành năm 2016 quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra và thông tin do mình có được.

Như vậy Luật hiện hành quy định cấp xã không chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, mà còn có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được. Thế nhưng tại Khoản 1, Điều 10 của dự thảo Luật sửa đổi chỉ quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình nhận được.

“Lý giải về vấn đề này, báo cáo của Chính phủ có nêu ra 3 lý do: để phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền; tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin; giảm áp lực cho chính quyền cấp xã hiện nay rất nhiều việc. Tôi cho rằng, những lý do này là không thật sự thuyết phục” - ông Nguyễn Thái Học nêu rõ và cho rằng, không phù hợp với nguyên tắc của Luật. Bởi một trong những nguyên tắc của Luật Tiếp cận thông tin đó là cung cấp thông tin một cách kịp thời và tạo điều kiện thuận lợi cho công dân.

Bên cạnh đó, theo ông Nguyễn Thái Học, quy định trên cũng không phù hợp với chủ trương, yêu cầu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước hiện nay. Đó là khi tinh gọn chính quyền địa phương 2 cấp, phải gần dân, sát dân và phải phục vụ nhân dân. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong nhiều hội nghị đã có chỉ đạo, nhấn mạnh yêu cầu này.

Vì vậy, ông Nguyễn Thái Học đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu sửa đổi quy định này. Chính quyền cấp xã phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được và do mình tạo ra. Còn việc khó khăn, vướng mắc là con người, nguồn nhân lực cấp xã, cơ sở vật chất, trang thiết bị cấp xã thì phải đầu tư, nghiên cứu để tháo gỡ. Công dân được tiếp cận thông tin là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động của xã hội.

Mở rộng chủ thể được hỗ trợ tiếp cận thông tin

Đại biểu Quốc hội Đỗ Thị Việt Hà - đoàn Bắc Ninh cho hay, việc công dân được tiếp cận thông tin chính là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động của xã hội. Do đó, đề nghị mở rộng chủ thể được hỗ trợ tiếp cận thông tin và bổ sung chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn tiếp cận thông tin thuận lợi, kịp thời và đầy đủ nhất.

Khoản 1 Điều 3 dự thảo quy định: “Người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin”, bà Hà nhìn nhận, so với Luật Tiếp cận thông tin hiện hành, dự thảo Luật đã mở rộng thêm một số chủ thể được nhà nước hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi.

Nhất trí cao với việc mở rộng, bổ sung các chủ thể này, bà Hà đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát, bổ sung một số đối tượng yếu thế khác cũng được áp dụng các quy định đặc thù trong tiếp cận thông tin như người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn.

Khoản 3 Điều 3 của dự thảo Luật quy định: Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; đồng thời quy định việc cung cấp thông tin chủ yếu là trên môi trường số.

Song bà Hà cho rằng, thực tế hiện nay, tại các vùng cao, hạ tầng mạng và thiết bị số mặc dù đã được các cấp chính quyền quan tâm đầu tư, song vẫn còn khá nhiều hạn chế. Do đó, việc triển khai cung cấp thông tin trên môi trường số tại các địa bàn này sẽ gặp nhiều khó khăn.

“Nếu chỉ quy định như dự thảo Luật, công nghệ thông tin có thể lại là rào cản tiếp cận thông tin đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn. Do đó, tôi đề nghị cần cụ thể hóa hơn việc Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi bằng cách tiếp tục duy trì hình thức phi kỹ thuật số. Đơn cử như, hệ thống truyền thanh cơ sở, niêm yết tại điểm sinh hoạt cộng đồng như quy định tại khoản 2 Điều 21 của dự thảo Luật. Cần cho phép linh hoạt giữa các hình thức cung cấp trực tiếp và trực tuyến, bằng cả tiếng phổ thông và tiếng dân tộc địa phương” - bà Hà nói.

Đồng thời, đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung quy định đối với người dân tộc thiểu số tại vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn, cơ quan nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận yêu cầu bằng tiếng phổ thông hoặc bằng tiếng dân tộc.

Điều 15 dự thảo Luật quy định 6 nhóm thông tin công dân được tiếp cận và Điều 16 dự thảo Luật quy định 4 nhóm thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện. So với Luật Tiếp cận thông tin hiện hành, dự thảo Luật đã kế thừa các quy định trên. Tuy nhiên, bà Hà đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin.

Công khai các thông tin có tính chất cấp bách

Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà - đoàn Hà Nội, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, tại Điều 18 về hình thức, thời điểm công khai thông tin thì Khoản 4 quy định thời điểm công khai thông tin đối với trường hợp pháp luật chưa có quy định chậm nhất là 5 ngày làm việc kể từ ngày tạo ra thông tin.

Ông Đỗ Đức Hồng Hà nhận thấy, thời hạn 5 ngày làm việc là hợp lý đối với các thông tin hành chính thông thường. Tuy nhiên, dự thảo Luật cũng quy định phải công khai các thông tin có tính chất cấp bách như thông tin về sự cố môi trường, thu hồi sản phẩm tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, thiên tai, dịch bệnh.

“Đối với những thông tin này, nếu chờ 5 ngày làm việc mới công khai thì có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho xã hội. Do đó, tôi kiến nghị bổ sung một khoản ngoại lệ tại Điều 18 theo hướng đối với các thông tin liên quan đến bảo vệ tính mạng, sức khỏe cộng đồng, sự cố môi trường, thiên tai, thảm họa, cơ quan nhà nước có trách nhiệm phải công khai ngay lập tức hoặc chậm nhất trong vòng 24 giờ kể từ khi tạo ra hoặc tiếp nhận thông tin” - ông Đỗ Đức Hồng Hà kiến nghị.

Về từ chối yêu cầu cung cấp thông tin cho phép cơ quan, đơn vị từ chối cung cấp thông tin nếu yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng hoặc làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị, ông Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, đây là một lỗ hổng mang tính định tính rất cao.

Trong thực tiễn thi hành pháp luật, ranh giới của việc “ảnh hưởng đến hoạt động bình thường” là rất khó xác định và dễ bị lạm dụng để chối bỏ trách nhiệm cung cấp thông tin cho công dân.

Để luật thực sự khả thi và nghiêm minh, ông Hà kiến nghị sửa đổi theo hướng cơ quan chỉ được từ chối khi đã áp dụng mọi biện pháp gia hạn thời gian theo quy định tại Khoản 3 Điều 26 mà vẫn không thể đáp ứng.

Đồng thời, bắt buộc cơ quan đó phải ban hành văn bản trả lời công dân, trong đó, giải trình rõ lý do vì sao vượt quá khả năng và gợi ý phương án, nguồn thông tin thay thế nếu có.

Theo Tờ trình của Chính phủ, việc ban hành Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của công dân; đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin gắn với bối cảnh đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số, công dân số và mô hình tổ chức của các cơ quan sau sắp xếp...