Tin Khu Vực 
Nhân dịp kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống ngành Công Thương Việt Nam (14/5/1951 - 14/5/2026), phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) về vai trò của ngành Công Thương trong tiến trình phát triển đất nước cũng như những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tăng trưởng mới.
75 năm giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế
- Nhìn lại chặng đường 75 năm xây dựng và phát triển của ngành Công Thương, theo ông, đâu là dấu ấn lớn nhất của ngành đối với nền kinh tế Việt Nam?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Nhìn lại chặng đường 75 năm phát triển gắn với tiến trình đổi mới đất nước, theo tôi, ngành Công Thương luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Từ một nền kinh tế có quy mô nhỏ với GDP chỉ khoảng 14,1 tỷ USD năm 1985, đến năm 2025, quy mô GDP Việt Nam đã vượt mốc 500 tỷ USD. Trong hơn 40 năm đổi mới, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam đạt khoảng 6,37%/năm, thuộc nhóm cao nhất ASEAN.
Ngành Công Thương đã và đang giữ vai trò “xương sống” của nền kinh tế. Ảnh minh họa
Nếu như giai đoạn 1984 - 1985, GDP bình quân đầu người của Việt Nam chỉ khoảng 200 USD, thuộc nhóm quốc gia nghèo nhất thế giới, thì đến nay, con số này đã tăng lên khoảng 5.000 USD/người (tăng khoảng 25 lần). Thành quả đó có đóng góp rất lớn từ lĩnh vực công nghiệp và thương mại.
Sau công cuộc Đổi mới năm 1986, kinh tế Việt Nam từng bước bứt phá nhờ cải cách mạnh mẽ trong công nghiệp, thương mại và mở cửa thị trường. Giai đoạn 1990 - 1999 ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao, có năm đạt tới 9,54%. Từ năm 2000 đến nay, cùng với quá trình hội nhập sâu rộng, đặc biệt sau khi gia nhập WTO, công nghiệp, xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài trở thành những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng.
Trong hành trình ấy, ngành Công Thương đóng vai trò chủ lực. Với quy mô GDP khoảng 500 tỷ USD hiện nay, phần lớn giá trị gia tăng đến từ công nghiệp và thương mại. Riêng khu vực công nghiệp hiện chiếm gần 40% cơ cấu kinh tế, cho thấy khi công nghiệp phát triển sẽ kéo theo thương mại, dịch vụ và toàn bộ nền kinh tế cùng phát triển.
Có thể nói, ngành Công Thương đã và đang giữ vai trò “xương sống” của nền kinh tế. Đây không chỉ là lĩnh vực tạo tích lũy tài sản, nguồn lực cho quốc gia mà còn giữ vai trò trung tâm trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; góp phần nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy xuất khẩu và bảo đảm các nhu cầu tiêu dùng, quốc phòng, an ninh.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hiện đại hóa diễn ra mạnh mẽ hiện nay, vai trò đó càng trở nên rõ nét hơn. Theo tôi, ngành Công Thương sẽ tiếp tục đi đầu trong việc hình thành các mô hình phát triển mới như công nghiệp hiện đại, thương mại số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ và kinh tế sáng tạo, đây là những xu hướng đang định hình nền kinh tế tương lai.
- Bên cạnh những thành tựu đạt được, theo ông, đâu là những hạn chế lớn nhất mà ngành Công Thương cần vượt qua trong giai đoạn tới?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, có ba vấn đề lớn.
Thứ nhất, mức độ tự chủ của nền kinh tế còn chưa cao. Hiện nay khoảng 36% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam là hàng công nghệ cao nhưng chủ yếu thuộc khu vực FDI. Điều đó cho thấy, doanh nghiệp trong nước vẫn chưa làm chủ được chuỗi giá trị và công nghệ lõi.
Thứ hai, Việt Nam vẫn đang đối mặt với “bẫy gia công” và “bẫy thương mại tự do”. Chúng ta tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu nhưng phần lớn vẫn ở khâu gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, việc tận dụng các Hiệp định thương mại tự do vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Thứ ba, Việt Nam còn thiếu những tập đoàn công nghiệp, công nghệ hay thương mại có quy mô và sức ảnh hưởng toàn cầu. Chúng ta cần những “con sếu đầu đàn” thực sự đủ mạnh để dẫn dắt nền kinh tế, nâng cao tính tự chủ quốc gia và kết nối hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước.
Muốn tăng trưởng hai con số phải có động lực và doanh nghiệp “ba con số”
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đang được đặt ra, theo ông, áp lực đối với ngành Công Thương hiện nay như thế nào?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi cho rằng, áp lực là rất lớn. Năm 2025, GDP Việt Nam mới tăng khoảng 8,02%, trong khi để đạt hai con số, cần thêm khoảng 2 điểm phần trăm nữa. Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh, nhiều cú sốc từ bên ngoài xuất hiện liên tục, duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài là thách thức không nhỏ.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân). Ảnh: Nguyễn Hạnh
Tuy nhiên, tôi cho rằng, các động lực truyền thống vẫn còn dư địa nếu biết cách làm mới. Đầu tư công vẫn là động lực quan trọng để kiến tạo hạ tầng, logistics, khu công nghiệp và các doanh nghiệp lớn. Bên cạnh đó, đầu tư tư nhân, xuất nhập khẩu và tiêu dùng nội địa vẫn tiếp tục là những động lực quan trọng của tăng trưởng.
Nhưng muốn đạt tăng trưởng hai con số, chỉ dựa vào động lực cũ là chưa đủ. Ngành Công Thương cần tạo ra các động lực mới mạnh hơn. Theo tôi, động lực đầu tiên phải là đổi mới sáng tạo. Hiện nay, số lượng sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp hay nhãn hiệu hàng hóa của Việt Nam vẫn còn hạn chế. Muốn phát triển nhanh và bền vững, doanh nghiệp Việt Nam phải làm chủ công nghệ, công nghệ lõi và nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Một động lực rất quan trọng khác là chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Các tiêu chuẩn xanh, tín chỉ carbon, tài chính xanh hay tài sản số sẽ mở ra không gian phát triển rất lớn cho ngành Công Thương trong thời gian tới.
Ngoài ra, tôi cho rằng, ngành Công Thương cần quan tâm hơn đến công nghiệp lưỡng dụng, tức kết hợp giữa công nghiệp quốc phòng và công nghiệp dân dụng. Đây là xu hướng nhiều quốc gia đang theo đuổi nhằm tối ưu năng lực sản xuất và mở rộng thị trường.
- Theo ông, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong dài hạn, Việt Nam cần làm gì để tạo ra sức bật mới cho nền kinh tế?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, nếu nền kinh tế muốn tăng trưởng hai con số, phải có những doanh nghiệp “ba con số”, tức những tập đoàn sở hữu tổng tài sản hàng trăm tỷ USD.
Nhìn ra thế giới có thể thấy, các nền kinh tế thành công đều có những tập đoàn lớn làm lực kéo. Các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới hiện nay thậm chí có giá trị vốn hóa lên tới hàng nghìn tỷ USD.
Việt Nam muốn đi nhanh, phải hình thành được những “con sếu đầu đàn” thực sự mạnh. Theo tôi, đến năm 2030, Việt Nam cần có ít nhất 3 - 4 tập đoàn sở hữu tổng tài sản trên 100 tỷ USD và đến năm 2040 phải xuất hiện các tập đoàn quy mô khoảng 500 tỷ USD. Chỉ khi có những doanh nghiệp đủ lớn như vậy, nền kinh tế mới có lực kéo đủ mạnh để tăng trưởng hai con số trong thời gian dài.
Muốn đạt được điều đó, doanh nghiệp Việt Nam phải đi theo con đường khác biệt hơn. Không thể mãi gia công hay đi theo những phân khúc dễ. Doanh nghiệp phải đầu tư bài bản vào công nghệ, vào mô hình kinh doanh, tạo ra sản phẩm mạnh, thậm chí có sản phẩm độc quyền trên thị trường thế giới. Khi có sản phẩm mà đối thủ không thể nhanh chóng sao chép, doanh nghiệp sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội và tích lũy nguồn lực để phát triển nhanh hơn.
Tôi tin Việt Nam hoàn toàn có thể làm được điều đó. Một số doanh nghiệp lớn của Việt Nam hiện nay đã cho thấy khả năng giải mã công nghệ và từng bước làm chủ các lĩnh vực mới. Điều quan trọng là phải có chiến lược dài hạn, kiên trì và đủ quyết tâm để theo đuổi mục tiêu đến cùng.
- Nhân dịp kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống ngành Công Thương Việt Nam, ông có điều gì muốn gửi gắm tới ngành?
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi cho rằng, ngành Công Thương là lĩnh vực tạo ra rất nhiều giá trị cho đất nước. Tôi mong ngành sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn nữa, không chỉ đi nhanh mà còn đi xa, tạo sức lan tỏa lớn cho toàn bộ nền kinh tế và trở thành trụ cột vững chắc của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Tôi cũng kỳ vọng, ngành Công Thương sẽ đóng vai trò tiên phong trong hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.
- Xin cảm ơn ông!
75 năm xây dựng và phát triển, ngành Công Thương đã trở thành trụ cột của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và hiện thực hóa khát vọng 2045, ngành cần tạo ra các động lực tăng trưởng mới, làm chủ công nghệ và hình thành những tập đoàn quy mô toàn cầu.