PCI 2025: Lần đầu tiên ra mắt Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân

Nhận diện rõ bức tranh doanh nghiệp

Sáng 15/5, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).

Báo cáo PCI năm 2025 được xây dựng từ khảo sát thực chứng quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Theo đánh giá của VCCI, đây là một trong những cuộc điều tra toàn diện và có chiều sâu nhất về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong nhiều năm qua.

Phát biểu tại lễ công bố, PGS. TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI cho rằng: Lễ công bố diễn ra đúng dịp tròn một năm Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, trong bối cảnh đất nước đồng thời thực hiện 3 cuộc cải cách mang tính lịch sử: Sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34; Chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp; Thể chế hóa định hướng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Trình bày Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam tại lễ công bố, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI cho rằng: Đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm của cả nước.

Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, phản ánh tâm thế thận trọng nhưng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp sau giai đoạn khó khăn 2023, 2024.

Báo cáo cũng chỉ ra 4 điểm nghẽn cần khai thông quyết liệt, nhằm tạo động lực cho kinh tế tư nhân bứt phá, bao gồm: Thứ nhất, thị trường đầu ra: có 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022.

Thứ hai, về tiếp cận vốn: 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu (68,3%).

Thứ ba, minh bạch và dự báo chính sách: Chỉ 6 đến 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách; 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản.

Thứ tư, chi phí không chính thức: 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gấp gần 3 lần mức trung bình khu vực (9,5%).

Đáng chú ý, theo ông Đậu Anh Tuấn năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực, chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương (28,5%). Đối với khu vực hộ kinh doanh, 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một lộ trình chuyển đổi bền vững.

Điểm nổi bật của PCI 2.0

Điểm mới của Báo cáo Chỉ số Năng lực cạnh tranh năm 2025 là Phiên bản PCI 2.0. Theo Ban tổ chức, phiên bản này đã được cấu trúc lại gồm 9 chỉ số thành phần với 98 chỉ tiêu. Các chỉ số gồm: Gia nhập thị trường; Tiếp cận nguồn lực; Tính minh bạch; Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Chi phí không chính thức; Cạnh tranh bình đẳng; Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; Thiết chế pháp lý; và Chính quyền kiến tạo.

Bên cạnh đó, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cũng chủ động chuyển từ công bố bảng xếp hạng cụ thể sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành do điều kiện khác biệt giữa các tỉnh, thành phố sau sáp nhập và tương đồng với thông lệ quốc tế.

Cụ thể, theo ông Hồ Sỹ Hùng, năm nay VCCI đã đưa ra quyết định mang tính bước ngoặt, đó là không công bố bảng xếp hạng cụ thể từ 1 đến 34 như thông lệ. Quyết định này dựa trên căn cứ khoa học chặt chẽ, đồng thời tương đồng với thông lệ quốc tế.

“Đây không phải là bước lùi, mà là sự trưởng thành về phương pháp luận. Mục tiêu của PCI từ nay không còn là tạo ra một cuộc đua "ai hơn ai", mà là một công cụ chẩn đoán giúp mỗi địa phương nhận diện đúng điểm nghẽn, học hỏi đúng thực hành tốt và hành động đúng trọng tâm” - ông Hồ Sỹ Hùng thông tin và cho rằng: Điểm PCI trung vị toàn quốc đạt 63,90 trên thang 100, phản ánh dòng chảy cải cách được duy trì liên tục.

Báo cáo PCI 2025 cũng vinh danh 5 địa phương xuất sắc nhất (xếp theo bảng chữ cái): Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Theo VCCI, điểm chung của nhóm dẫn đầu là cấu trúc điều hành cân bằng, với ít nhất 5/9 chỉ số thành phần nằm trong Top 10 cả nước.

Trong đó, tỉnh Bắc Ninh dẫn đầu về Chính quyền kiến tạo (6,67 điểm) và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính (8,93 điểm); TP. Đà Nẵng dẫn đầu toàn quốc về Gia nhập thị trường với 8,70 điểm; TP. Hải Phòng ghi dấu ấn vượt trội với 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất; Tỉnh Phú Thọ đứng thứ hai toàn quốc về Tiếp cận nguồn lực; Tỉnh Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao về Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo.

Điểm nổi bật của Báo cáo PCI 2025 là lần đầu tiên ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu trên hai chiều cạnh là sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu PCI đo lường đầu vào thể chế thì BPI đo lường đầu ra thị trường.

Theo đó, PCI 2.0 cùng với BPI sẽ giúp đo lường sâu hơn chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới." - ông Hồ Sỹ Hùng thông tin.

Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận ba địa phương dẫn đầu: Thành phố Hồ Chí Minh (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Trung vị toàn quốc đạt 4,20 điểm. Đáng chú ý, phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với BPI năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng 3 năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.

Báo cáo của VCCI cũng cho thấy, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được khai thông quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.